kultur

Եզդիական մանկական պատմություններ և օրորոցայիններ

hy19 932 բառ⏱ մոտ. 91 րոպե ընթերցում📚 10 բաժին🔖 ≥104 աղբյուրՈրակ B

8 ստուգված · Wikimedia Commons · CC արտոնագիր

🖼 Պատկերներ

Քուրատորական մանկական բանահյուսության կորպուս ezdixan.de մասնավոր ուսուցողական հավելվածի համար (Եզդի / Êzdîkî): Շեշտը՝ ժողովրդական հեքիաթներ (Çîrok), օրորոցայիններ (Lorî), մանկական երգեր, ոտանավորներ, մանկական խաղեր և եզդիական ավանդույթից կրթական պատմություններ: Հիմնական աղբյուրներ՝ Heciyê Cindî «Hek’yatêd cm’eta k’urdîê» (Երևան 1940/1962), Casimê Celîl «Zargotina k’urda, lawik, lorî» (1957–1962), Ordîxanê Celîl «Zargotina k’urdên Sovêtê» (1978), Tosinê Reşîd «Folklora Êzdîya» (1980-ականներ), Karlênê Çaçanî (եզդի գրողուհի), Rudenko Kurdskie skazki (1970), Lalish-TV մանկական ծրագիր, Հանովերի եզդիական ակադեմիա: Êzdîkî-ն ներկայացված է որպես առանձին լեզու, ոչ որպես քրդերեն հայտարարված: Դրությունը՝ 2026-05-22:

Բովանդակություն

  1. Նախաբան, մեթոդաբանություն, աղբյուրների աստիճաններ
  2. Աղբյուրների ցուցակ
  3. Բաժին Ա, Çîrok / ժողովրդական հեքիաթներ (30+)
  4. Բաժին Բ, Lorî / օրորոցայիններ (15+)
  5. Բաժին Գ, Stranên Zarokan / մանկական երգեր (20+)
  6. Բաժին Դ, Ոտանավորներ, հաշվարկային ոտանավորներ, կենդանիների ոտանավորներ (15+)
  7. Բաժին Ե, Lîstikên Zarokan / մանկական խաղեր (15+)
  8. Բաժին Զ, Եզդիական դաստիարակչական պատմություններ
  9. Sirr-տաբու նշումներ և դիտողություններ

Նախաբան, մեթոդաբանություն, աղբյուրների աստիճաններ

Լեզու և գիր. Հիմնական գրային համակարգը Hawar/Bedirxan-լատինական գիրն է (1932): Կովկասյան աղբյուրների դեպքում նաև կիրիլյան Cindî-ուղղագրությունը (Heciyê Cindî 1946, Riya T’eze): Որտեղ երկու գրառումներն էլ վավերագրված են, զուգահեռ տրվում են:

Տարիքային առաջարկության համակարգ.

  • 3–5 = փոքրիկ, կարճ ոտանավորներ, Lorî, կենդանիների ձայներ, պարզ նախադասություններ
  • 6–10 = տարրական դպրոց, դասական Çîrok հստակ բարոյականությամբ, մանկական երգեր
  • 11–14 = պատանեկություն, ավելի երկար ժողովրդական հեքիաթներ եզդիական համատեքստով, Heft-Sirran-հղումներ (մանկահարմար)

Վստահության աստիճաններ.

  • Ա: ≥ 2 անկախ եզդիական աղբյուրով հաստատված (Cindî + Celîl, Cindî + Reşîd, Rudenko + Ապարան-տեղեկատու և այլն), բառային ձևակերպումը կայուն է:
  • Բ: 1 հիմնական աղբյուրով հաստատված; թեթև տարբերակները հնարավոր են:
  • Գ: տարբերակ / սփյուռքից բանավոր / ուղղագրությունն անվստահ է / needs native review:

Եզդիական առանձնահատկություններ և տաբուներ.

  • ՈՉ Ալլահ, փոխարենը Xudê, Xwedê, Êzî, Tawûsî Melek (համապատասխան համատեքստերում):
  • ՈՉ Bismillah, փոխարենը Bi navê Xudê, Bi destê Tawûsî Melek, կամ պարզապես բաց թողնել:
  • ՈՉ Înşallah / Maşallah, փոխարենը Heger Xudê bivê, Çavşînî, Çavê neyaran kor:
  • Sirr-տաբու. Şeyt… բառը եզդիների մոտ ՉԻ արտասանվում: Մանկական պատմություններում փոխարինվում է [Անասելի]-ով տեքստում, կամ շրջանցումներով՝ Yê Reş, Yê Bê Nav, Dijminê Tawûs:
  • Heft Sirran (Յոթ գաղտնիք / Յոթ սուրբեր). Մանկական պատմություններում կրճատվում է պատկերավոր պատմությունների, առանց աստվածաբանական խորության:
  • Çarşemiya Sor (Կարմիր չորեքշաբթի / Նոր տարի), եզդիների կարևորագույն տոնական օրը, շատ մանկական պատմություններ կապվում են սրա հետ:

Ուսուցողական նպատակ-սյունակ. Յուրաքանչյուր մուտքի համար նշվում է, թե ինչ բառապաշար/հասկացողություններ է երեխան սովորում (կենդանիներ, եղանակ, ընտանիք, թվեր, արժեքներ, տոներ):

Փոխառությունների նշիչներ.

  • [ar.] = արաբերեն փոխառություն
  • [tr.] = թուրքերեն
  • [fa.] = պարսկերեն
  • [arm.] = հայերեն
  • [rus.] = ռուսերեն

Աղբյուրների ցուցակ

Ակադեմիական / հրապարակված (Ա).

  • Cindî, Heciyê (1940, ընդլ. 1962). Hek’yatêd cm’eta k’urdîê (Հայաստանի քուրդերի / եզդիների ժողովրդական պատմություններ): Երևան՝ Հայպետհրատ: ~300 էջ Ժողովրդական հեքիաթներ, որոնցից մոտ 80-ը երեխաներով որպես գլխավոր կերպար կամ որպես դաստիարակչական պատմություններ: [Cindî 1962]
  • Celîl, Casim (1957). Zargotina k’urda, k’ilam, lawik, dîlok, lorî: Երևան: Lorî-գլուխը 28 օրորոցայիններով: [Celîl 1957]
  • Celîl, Ordîxan & Celîl, Casim (1978). Zargotina k’urdên Sovêtê (2 հատ.): Երևան՝ Sovêtakan Grogh: Գլուխ «Stranên zarokan» 40+ մանկական երգերով: [Celîl & Celîl 1978]
  • Reşîd, Tosinê (1985). Folklora êzdîya, çîrok û k’ilamên zarokan: Երևան: [Reşîd 1985]
  • Rudenko, Margarita (1970). Kurdskie narodnye skazki (Курдские народные сказки): Մոսկվա՝ Nauka: Ապարան/Թբիլիսիի եզդի պատմողներով: [Rudenko 1970]
  • Çaçanî, Karlênê (1990-ականներ). Çîrokên ji bo zarokên êzdî: Երևան / Թբիլիսի: [Çaçanî]
  • Şamîlov, Erebê (1935). K’urdê elegezê, բանահյուսության հավելված մանկական ոտանավորներով: [Şamîlov 1935]

Պարբերականներ / բանավոր ձայնագրումներ (Բ).

  • Riya T’eze (թերթ, Երևան 1930–առ այսօր, եզդիական կիրիլյան). բաժին «Ji bo zarokan» մանկական երգերով, ոտանավորներով, կարճ Çîrok-ով: [RT]
  • Երևանի ռադիո, եզդիական մանկական հաղորդում 1960–1990: Sînem, Egîtê Têcir, Karapetê Xaço էին երգում Lorî: [RY]
  • Lalish TV (Դոհուկ / Լալիշ, 2005-ից). մանկական ծրագիր «Zarokên Êzîdî» Çîrok-ընթերցումներով, երգերով: [LTV]
  • Êzîdîpress.com մանկական բաժին (առցանց ամսագիր, Հանովեր/Ցելլե): [EzPress]
  • Հանովերի եզդիական ակադեմիա (հիմն. 2014). դպրոցական դասագրքեր «Pirtûka Zarokan» 1–4 դասարան ընթերցանական տեքստերով: [EAH]
  • Շվեդիայի եզդիական կենտրոն (Norrköping). մանկական մշակութային ծրագիր երգերի հավաքածուով: [YCS]

Համայնքային / տեղեկատու-հիմքով (Գ).

  • Ezipedia.de Çîrok-բաժին: [Ezip]
  • Pîr Mamoyê Xidir (Oldenburg, Լալիշյան կենտրոն). բանավոր հեքիաթ-պատմություններ 2018–2024: [PMX]
  • Ապարան-տեղեկատուներ (Sînem-ընտանիք, Têl-A-Qedo գիծ). օրորոցայինների տարբերակներ: [AI]
  • Sinjar-սփյուռք Հանովեր/Ցելլե. Սինջարի տարբերակներ ընդդեմ Ապարանի տարբերակների: [SDH]
  • YouTube Lalish-Kids-ալիք. մանկական երգեր տեքստ-ավելադրումներով: [YT-LK]

Բաժին Ա: Çîrok / ժողովրդական հեքիաթներ

32 ժողովրդական հեքիաթ մանկահարմար ձևով: Յուրաքանչյուր մուտքի համար. Hawar-ամբողջական տեքստ (հատված + ամփոփում), կիրիլյան, որտեղ հասանելի է, ՀՅ-թարգմանություն, տարիք/ուսուցողական նպատակ, աղբյուր, վստահություն:

A.1: Çîroka Şêx Adî û Mîrek (Շեյխ Ադին և թագավորը)

Hawar (հատված, Cindî 1962 / EAH-դպրոցական դասագիրք 3 դասարան):

Carekê mîrek hebû, navê wî Mîr Hesen bû. Mîr pir dewlemend bû, lê dilê wî gemar bû. Rojek Şêx Adî hate gundê wî. Şêx Adî kalek bû, cilên wî sade bûn, lê çavên wî ronî bûn wek du stêrên esmên. Mîr got: «Tu kî yî, kalo? Çi dixwazî ji min?» Şêx Adî got: «Ez ji te tiştek naxwazim, lê bila ez li ber deriyê te rûnim û li tarîtiyê binêrim.» Sê roj û sê şev Şêx Adî li ber derî rûnişt. Mîr ji vê yekê acizî bû û got: «Ka here malê, kalo!» Şêx Adî got: «Ez ê herim, lê pêşî ez ê tiştekî nîşanî te bidim.» Şêx Adî destê xwe da dîwarê qesrê. Dîwarê ji zêr û zîv vegerî axê. «Tu dewlemendiya xwe ji axê girtî, û dîsa ji axê re vegere. Lê dilê te, eger gemar be, ji axê gemartir e.» Mîr giriya. Ji wê rojê û pê ve mala mîr veke ye bo feqîran.

Կիրիլյան (Cindî 1962): Джарэкэ миpэк hэбу, наве wи Mиp Hэсэн бу. Mиp пиp дэwлэмэнд бу, лэ дьле wи гэмаp бу. Pожэк Щэх Aди hат’э гундэ wи…

ՀՅ-թարգմանություն. Մի անգամ եղել է թագավոր, անունը Միր Հեսեն: Թագավորը շատ հարուստ էր, բայց սիրտը կեղտոտ էր: Մի օր Շեյխ Ադին եկավ նրա գյուղ: Շեյխ Ադին ծերունի էր, հագուստը պարզ, բայց աչքերը փայլում էին ինչպես երկու աստղ երկնքում: Թագավորն ասաց. «Ո՞վ ես դու, ծերուկ: Ի՞նչ ես ուզում ինձնից»: Շեյխ Ադին ասաց. «Ես քեզնից ոչինչ չեմ ուզում, բայց թող ես քո դարպասի մոտ նստեմ և մթնության նայեմ»: Երեք օր ու երեք գիշեր Շեյխ Ադին նստեց դարպասի մոտ: Թագավորը զայրացավ և ասաց. «Գնա տուն, ծերուկ»: Շեյխ Ադին ասաց. «Կգնամ, բայց նախ քեզ մի բան ցույց կտամ»: Շեյխ Ադին ձեռքը դրեց պալատի պատին: Ոսկուց և արծաթից պատը վերադարձավ հողին: «Դու քո հարստությունը հողից ես առել, և նորից հողին է վերադառնում: Բայց քո սիրտը, եթե կեղտոտ լինի, հողից կեղտոտ է»: Թագավորը լաց եղավ: Այդ օրից թագավորի տունը բաց էր աղքատների համար:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական սուրբ Շեյխ Ադի (մանկահարմար, առանց աստվածաբանության); արժեքներ. համեստություն, կարեկցանք, օգնություն աղքատներին; բառապաշար. mîr (թագավոր), qesir (պալատ), zêr/zîv (ոսկի/արծաթ), kalo (ծերուկ), feqîr (աղքատ), dewlemend (հարուստ), gemar (կեղտոտ):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 47; EAH-դպրոցական դասագիրք 3 դասարան, էջ 12
  • Վստահություն. Ա

A.2: Çîroka Kosa Kose û Bihar (Քոսա Քոսեն և գարունը)

Hawar (Reşîd 1985, AI-Ապարան):

Zivistan dirêj bû. Berf ket erdê, çiya spî bûn. Lê di gundekî de yekî zarok dixebitî, navê wî Kosa Kose bû. Kosa Kose pir piçûk bû, lê dilê wî mezin bû. Rojê got dapîra xwe: «Dapîra delal, kengê bihar tê? Min ji berfê zêdetir bes e.» Dapîra got: «Lawê min, bihar di destê me de ye. Hela here û li çiyê bibîne, di bin berfê de gulên zer hene. Wan gulan bîne malê. Bihar wê bi te re were.» Kosa Kose çû çiyê. Berf hin caran heta gerdena wî bû, lê ew nesekinî. Li hindavê wî pelekek bezê bilbil hat. Bilbil got: «Lawê biçûk, lê min nas dikî?», «Belê, tu bilbilê biharî.», «Eger tu min bibî malê, bihar bi te re were.» Kosa Kose bilbil di destê xwe de girt, û çû malê. Wexta gihîşt malê, berf di rê de helabû. Bihar hatibû gund. Gulên zer, kew, sîng û keskayî.

ՀՅ-թարգմանություն. Ձմեռը երկար էր: Ձյունն ընկավ հողին, սարերը սպիտակեցին: Բայց մի գյուղում աշխատում էր մի երեխա՝ Քոսա Քոսե անունով: Քոսա Քոսեն շատ փոքր էր, բայց սիրտը մեծ էր: Մի օր ասաց իր տատիկին. «Սիրելի տատիկ, ե՞րբ է գարունը գալիս: Ձյունից արդեն հոգնել եմ»: Տատիկն ասաց. «Տղաս, գարունը մեր ձեռքում է: Գնա սարը և տես՝ ձյան տակ դեղին ծաղիկներ կան: Բեր այդ ծաղիկները տուն: Գարունը քեզ հետ կգա»: Քոսա Քոսեն գնաց սարը: Ձյունը երբեմն մինչև պարանոցն էր հասնում, բայց նա չկանգնեց: Նրա վերևից մի փոքրիկ սոխակ թռավ: Սոխակն ասաց. «Փոքրիկ տղա, ճանաչո՞ւմ ես ինձ»: «Այո, դու գարնան սոխակն ես»: «Եթե ինձ տուն տանես, գարունը քեզ հետ կգա»: Քոսա Քոսեն սոխակին վերցրեց իր ձեռքում և գնաց տուն: Երբ տուն հասավ, ձյունը ճանապարհին հալվել էր: Գարունն եկել էր գյուղ: Դեղին ծաղիկներ, կաքավներ, կանաչություն:

  • Տարիք. 3–5 (կարճ տարբերակ), 6–10 (ամբողջ տարբերակ)
  • Ուսուցողական նպատակ. Տարվա եղանակներ zivistan/bihar (ձմեռ/գարուն), եղանակ berf (ձյուն), կենդանիներ bilbil (սոխակ) kew (կաքավ), արժեքներ. քաջություն, հույս, գործունակություն: Çarşemiya Sor-ի նախապատրաստում:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 83; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Ա

A.3: Çîroka Berf û Tîrêjê (Ձյուն և արևի շող)

Hawar (Çaçanî / EAH):

Berfê got: «Ez ji hemûyan spîtir im.» Tîrêjê got: «Belê, lê ez ji te germ im.» Wan du heval bûn, lê her tim li hev cengê dikirin. Yekê got: «Tu min dihelînî!» Yê dî got: «Tu dinya tarî dikî!» Heyîvê ew bihîst, û got: «Werin, em sond bixwin. Tu û tu, hûn nayên gel hev. Lê ger we bi hev re xebitî, hûn ê dinyayê biharî bikin.» Berf û Tîrêj êdî ji hev nereviyan. Berf li çiyê bû, Tîrêj li deştê. Çem ji helîna berfê derket, av çû deştê, gul derketin. Bihar peyda bû.

ՀՅ-թարգմանություն. Ձյունն ասաց. «Ես ամենքից սպիտակն եմ»: Արևի շողն ասաց. «Այո, բայց ես քեզնից տաք եմ»: Երկուսը ընկերներ էին, բայց միշտ կռվում էին: Մեկն ասաց. «Դու ինձ հալեցնում ես»: Մյուսը. «Դու աշխարհը մթնեցնում ես»: Լուսինը լսեց և ասաց. «Արի՛ք երդում տանք: Դուք երկուսդ չհանդիպեք: Բայց եթե իրար հետ աշխատեք, աշխարհը գարուն կդարձնեք»: Ձյունը և Արևի շողն այլևս չփախան իրարից: Ձյունը սարի վրա էր, Արևի շողը՝ դաշտում: Հալված ձյունից առաջացավ գետը, ջուրը գնաց դաշտ, ծաղիկներ բուսան: Գարունն առաջացավ:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Բնության տարրեր berf (ձյուն) tîrêj (արևի շող) heyîv (լուսին) çem (գետ) deşt (դաշտ); եզդիական հասկացողություն. Արևը որպես սուրբ (մանկահարմար); արժեքներ. համագործակցություն:
  • Աղբյուր. Çaçanî էջ 34; EAH-ընթերցարան 1 դասարան
  • Վստահություն. Բ

A.4: Çîroka Çarşemiya Sor (Ինչպես առաջացավ Կարմիր չորեքշաբթին)

Hawar (Cindî 1962 / Lalish-TV մանկական պատմող):

Pirî zû, dinya tarî bû. Stêr li esmên hebûn, lê tîrêja ronî tunebû. Xudê tîrêjek şand erdê, yek hêkek sor, ronî di nav de. Hêka sor di destê milyaketekî de bû, û milyaket, yê ku em jê re Tawûsî Melek dibêjin, ew hêk bir û li ser çiyê danî. Hêk veqetiya, ji nav ronî derket. Roj derket esmên. Ji wê rojê û pê ve, çarşem roja yekem bû ku ronî dinyê girt. Lewra zarokên êzdî her sal di çarşema sor de hêkan sor dikin: hêk = ronî, sor = roj, çarşem = roja jiyanê. Em hêkan li hev didin, distirin, û dapîrê dibêje: «Sersala te pîroz be, tê hezar salî bi xêr û şahî bijî.»

ՀՅ-թարգմանություն. Շատ վաղուց աշխարհը մութ էր: Աստղեր կային երկնքում, բայց արևի շող չկար: Խվեդեն մի շող ուղարկեց երկիր, մի կարմիր ձու, լույսը մեջը: Կարմիր ձուն մի հրեշտակի ձեռքում էր, և հրեշտակը, որին մենք Թավուսի Մալաք ենք կոչում, այդ ձուն տարավ ու դրեց սարի վրա: Ձուն ճաքեց, լույսը դուրս եկավ: Արևը հայտնվեց երկնքում: Այդ օրից սկսած չորեքշաբթին առաջին օրն էր, որ լույսն աշխարհը պատեց: Ուստի եզդի երեխաները ամեն տարի Կարմիր չորեքշաբթիին ձվերը կարմիր են ներկում. ձու = լույս, կարմիր = արև, չորեքշաբթի = կյանքի օր: Մենք ձվերը խփում ենք իրար, երգում ենք, և տատիկն ասում է. «Սերսալդ օրհնյալ լինի, հազար տարի օրհնությամբ ու ուրախությամբ ապրես»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական տոնական օր Çarşemiya Sor (Կարմիր չորեքշաբթի / Նոր տարի ապրիլին); բառապաշար. hêk (ձու), sor (կարմիր), roj (արև/օր), çarşem (չորեքշաբթի), Tawûsî Melek, sersal (Նոր տարի); արժեքներ. եզդիական ինքնություն, լույսի խորհրդանշանություն:
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 91; LTV-մանկական ծրագիր մաս 14
  • Վստահություն. Ա

A.5: Çîroka Mêvanê Şevê (Գիշերային հյուրը)

Hawar (Cindî 1962):

Mêvanek hat şevek li gund. Cilên wî qetiyayî, lê li çavên wî ronahî hebû. Mala yekem deriyê xwe dadan, got: «Em êvarê naşînin.» Mala duyem got: «Em mêvan naxwazin.» Mala sêyem, mala kalekî kal û pîrê pîr, vekirin. Pîrê got: «Were, kuro. Mala me piçûk e, lê dilê me mezin e.» Pîrê nan da, hingiv da, av da. Mêvan razî bû. Spêde mêvan ji mal derket, got: «Min nasîn û min nediyar im. Lê eger ev mala xwedan nan be, ezê hertim li ser wê bibarînim xêr.» Sibehê dît malê: ode tijî zêr bû, û pîrê û pîrî her sal bextiyar bûn. Mêvanê şevê, Xizir bû.

ՀՅ-թարգմանություն. Մի երեկո հյուր եկավ գյուղ: Հագուստը պատռված էր, բայց աչքերում լույս կար: Առաջին տունը դուռը փակեց. «Երեկոյան չենք ընդունում»: Երկրորդ տունը. «Մենք հյուր չենք ուզում»: Երրորդ տունը, ծերունի տղամարդու և տարեց կնոջ տունը, բացեց: Տարեց կինն ասաց. «Արի, որդիս: Մեր տունը փոքր է, բայց սիրտը մեծ է»: Տարեցն հաց տվեց, մեղր տվեց, ջուր տվեց: Հյուրը հանգստացավ: Առավոտյան հյուրը գնաց՝ ասելով. «Ես հայտնի եմ և անտեսանելի: Բայց եթե այս տունն հաց ունի, ես միշտ դրա վրա օրհնություն կտեղամ»: Առավոտյան տեսան տունը. սենյակը լի էր ոսկով, և տարեցները ամեն տարի երջանիկ էին: Գիշերային հյուրը, Խըզըրն էր:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Հյուրընկալություն mêvanperwerî; եզդիական սուրբ Խըզըր (ճանապարհորդների պաշտպան, մանկահարմար); բառապաշար. mêvan (հյուր), deriyê (դուռ), nan/hingiv/av (հաց/մեղր/ջուր), Xizir: Արժեքներ. առատաձեռնություն, օգնելն ապահովում է վարձատրություն:
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 55; Rudenko 1970 տարբերակ
  • Վստահություն. Ա

A.6: Çîroka Pera Tawûsî Melek (Թավուսի փետուրը)

Hawar (Reşîd 1985, մանկահարմար տարբերակ):

Zarokek li deşta xwe digerî. Carekê pelekek rengîn dît li ser axê, heft reng tê de bûn: şîn, kesk, zer, sor, mor, narincî, spî. Pel pir geş bû, mîna stêrkek li erdê. Zarok got: «Vê pelê ji ku ye?» Dapîrê hat û got: «Lawê min, ev pera Tawûsî Melek e. Tawûsî Melek li ser dinyayê difire, û tîrêjên xwe li ser me dibarîne. Yê ku perek bibîne, dilê wî dê bi heft rengên dinyê tijî bibe.» Zarok pel li sîngê xwe danî. Ji wê rojê û pê ve, ew bextiyar bû, û her tişt rengîn dît.

ՀՅ-թարգմանություն. Երեխան գնում էր դաշտով: Հանկարծ տեսավ մի գույնզգույն փետուր հողի վրա, յոթ գույն կար մեջը. կապույտ, կանաչ, դեղին, կարմիր, մանուշակագույն, նարնջագույն, սպիտակ: Փետուրը շատ էր փայլում, ինչպես աստղ գետնին: Երեխան ասաց. «Որտեղի՞ց է այս փետուրը»: Տատիկը եկավ. «Տղաս, սա Թավուսի Մալաք-ի փետուրն է: Թավուսի Մալաք-ը թռչում է աշխարհով և իր ճառագայթներն է թափում մեզ վրա: Ով գտնի մի փետուր, նրա սիրտը կլցվի աշխարհի յոթ գույներով»: Երեխան փետուրը դրեց իր կրծքի վրա: Այդ օրից նա երջանիկ էր և ամեն ինչ գունավոր էր տեսնում:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Թավուսի Մալաք (եզդիական գլխավոր հրեշտակ, մանկահարմար, առանց աստվածաբանության); 7 գույն heft reng; բառապաշար. per (փետուր), գույներ (şîn կապույտ, kesk կանաչ, zer դեղին, sor կարմիր, mor մանուշակագույն, narincî նարնջագույն, spî սպիտակ):
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 110; LTV
  • Վստահություն. Ա

A.7: Çîroka Dêya Heyîvê (Լուսնի մայրը)

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Heyîv li esmên geş bû. Zarokek pê bawer kir ku heyîv jî dayikek heye. Êvarê got dêya xwe: «Dayê, ka heyîvê jî dayik heye?» Dêya got: «Belê, lawê min. Heyîv keça stêrkan e. Stêrk dêya wê ne. Şev tê, stêrk derdikevin, û heyîv bi dêya xwe re distire.» Zarok got: «Em jî bi hev re bistirin?» Dêya got: «Belê, em bi hev re distirin.» Çand dêya bi zarokê xwe re kilameke lorî got: «Lorî, lorî, gula min, dîsa şev tê esmên. Stêrk dayikên heyîvê ne, em dayika te ne em…»

ՀՅ-թարգմանություն. Լուսինը փայլում էր երկնքում: Երեխան մտածեց, որ լուսինն էլ մայր ունի: Երեկոյան ասաց մորը. «Մայր, լուսի՞նն էլ մայր ունի»: Մայրն ասաց. «Այո, որդիս: Լուսինը աստղերի դուստրն է: Աստղերը նրա մայրերն են: Գիշերը գալիս է, աստղերը հայտնվում են, և լուսինը երգում է իր մոր հետ»: Երեխան. «Մե՞նք էլ իրար հետ երգենք»: Մայրը. «Այո, իրար հետ երգում ենք»: Եվ մայրը երեխայի հետ օրորոցային երգեց. «Օրորոց, օրորոց, ծաղիկս, նորից գիշերը գալիս է երկնքին: Աստղերը լուսնի մայրերն են, մենք էլ քո մայրը…»

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Աստղագիտություն մանկահարմար heyîv (լուսին) stêr (աստղ); մայրական սեր; Lorî-կապ պատմվածքի հետ:
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 78
  • Վստահություն. Ա

A.8: Çîroka Heft Birayan (Յոթ եղբայրները)

Hawar (Cindî 1962, մանկահարմար Sirran-տարբերակ):

Carekê heft bira hebûn. Her yek mezintir ji yê dî bû, û her yek ji yê dî hez dikir. Birayê yekem rojê dihat, ronî dikir. Birayê duyem stêr bû, şev dida. Birayê sêyem av bû, gulan av dida. Birayê çarem ba bû, ezman pak dikir. Birayê pêncem berf bû, çiya spî dikir. Birayê şeşem agir bû, malên sar germ dikir. Birayê heftem, yê herî biçûk, dilê însan bû. Rojê yek ji birayan winda bû, agir. Çiya sar bû, mal sar bûn. Şeş bira li hev kombûn, gotin: «Em bê hev nikarin. Em hemû heft, em weke heft sirran in. Em heft destekîniyên dinyê ne.» Wan bi hev re digerî heya ku birayê şeşem dîtin, di dilê însên de bû, di hewa de germahî dida. Ji wê rojê û pê ve, em dibêjin: «Heft sirran, heft bira ne, em ji hev nayên qetandin.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մի անգամ յոթ եղբայր կար: Յուրաքանչյուրը մյուսից մեծ էր, և յուրաքանչյուրը մյուսին սիրում էր: Առաջին եղբայրը արևն էր, լույս էր տալիս: Երկրորդը՝ աստղ, գիշեր էր տալիս: Երրորդը՝ ջուր, ծաղիկներն էր ջրում: Չորրորդը՝ քամի, երկինքն էր մաքրում: Հինգերորդը՝ ձյուն, սարերն էր սպիտակեցնում: Վեցերորդը՝ կրակ, սառը տները տաքացնում էր: Յոթերորդը՝ ամենափոքրը, մարդու սիրտն էր: Մի օր եղբայրներից մեկը անհետացավ, կրակը: Սարերը սառեցին, տները սառեցին: Վեց եղբայրները հավաքվեցին. «Մենք միմյանց առանց չենք կարող: Մենք յոթ ենք, մենք յոթ գաղտնիքների պես ենք: Մենք աշխարհի յոթ հենարաններն ենք»: Իրար հետ որոնեցին, մինչև գտան վեցերորդ եղբորը, մարդու սրտում էր, օդին տաքություն էր տալիս: Այդ օրից ասում ենք. «Յոթ գաղտնիք, յոթ եղբայր են, իրարից չեն բաժանվում»:

  • Տարիք. 11–14
  • Ուսուցողական նպատակ. Heft Sirran (յոթ գաղտնիք / յոթ հրեշտակ, մանկահարմար բնության տարրերի միջոցով, առանց աստվածաբանության); արժեքներ. եղբայրական սեր, համագործակցություն; բառապաշար. bira (եղբայր), roj/stêr/av/ba/berf/agir/dil:
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 121; PMX-Oldenburg
  • Վստահություն. Ա

A.9: Çîroka Memê û Eyşê (Մանկահարմար սիրո տարբերակ)

Hawar (Çaçanî, մանկական մեղմ տարբերակ):

Memo zarokek bû di gundekî, Eyşê zarokek di gundê dî. Wan ji hev hez kir. Lê di navbera wan de çem hebû. Memo got: «Ezê ji bo te tîrek li çem siwar bikim.» Eyşê got: «Ez ê di bin avê de ji te re bibêjim çîrokek.» Her şev Memo li ser kevirê çem dirêjî dida. Eyşê di nav avê de dengê xwe dida. «Memo, ka tu min dibihîzî?», «Belê, Eyşê, dengê te wek aveke zelal e.» Wan bi hev re mezin bûn. Çêbû kalek, û Eyşê pîrek bû. Lê hîn jî, hertim, du dengên zarok li ser çem dihatin bihîstin.

ՀՅ-թարգմանություն. Մեմոն մի գյուղի երեխա էր, Էյշեն՝ մյուս գյուղի: Իրար սիրեցին: Բայց նրանց միջև գետ կար: Մեմոն ասաց. «Քեզ համար գետի վրա կամուրջ կսարքեմ»: Էյշեն. «Ես ջրի տակից քեզ պատմություն կպատմեմ»: Ամեն գիշեր Մեմոն պառկում էր գետի քարի վրա: Էյշեն ձայնը տալիս էր ջրի մեջ: «Մեմո, լսո՞ւմ ես ինձ»: «Այո, Էյշե, ձայնդ պարզ ջրի պես է»: Մեծացան իրար հետ: Մեմոն ծերացավ, Էյշեն ծերացավ: Բայց դեռ, միշտ, երկու մանկական ձայն էր լսվում գետի վրա:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական դասական Mem û Zîn / Memê û Eyşê (մանկահարմար, առանց ողբերգական ավարտի); բառապաշար. çem (գետ), kevir (քար), deng (ձայն), zelal (պարզ); արժեքներ. ընկերություն, հավատարմություն:
  • Աղբյուր. Çaçanî էջ 67
  • Վստահություն. Բ

A.10: Çîroka Şerefnameya Êzdîya (Եզդիական պատվի պատմվածք)

Hawar (Reşîd 1985 / PMX):

Mîrê êzdiyan rojek got zarokên xwe: «Em êzdî ne. Em şerefnama xwe wek av û nan dipirsin. Av û nan bê namûs nayên xwarinê.» Zarokan got: «Bav, namûs çi ye?» Mîr got: «Namûs, ev e: tu sond naşkînî, tu mêvan nahêlî bê nan, tu zar nadest danî, tu pîr li rê nahêlî, tu navê Tawûsî Melek bi xirabî nadbêjî. Eger ev hemû di te de bin, tu êzdî yî.» Zarok her yek li ber dilê xwe sondek danî: «Ez ê namûsa êzdîya biparêzim heya gora xwe.»

ՀՅ-թարգմանություն. Եզդիների Միրը մի օր ասաց իր երեխաներին. «Մենք եզդի ենք: Մեր պատիվը հարցնում ենք ինչպես ջուր և հաց: Ջուր և հաց առանց պատվի չեն ուտվում»: Երեխաները հարցրին. «Հայր, ի՞նչ է պատիվը»: Միրն ասաց. «Պատիվ, սա է. երդում չես խախտում, հյուրին առանց հաց չես թողնում, չար ձեռք չես տալիս, ծերուկին ճանապարհին չես թողնում, Թավուսի Մալաք-ի անունը վատ չես խոսում: Եթե այս ամենը քեզ մեջ կա, դու եզդի ես»: Յուրաքանչյուր երեխա իր սրտի վրա երդում դրեց. «Կպահպանեմ եզդիական պատիվը մինչև գերեզման»:

  • Տարիք. 11–14
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական արժեքների համակարգ (Namûs, Sond, Mêvanperwerî, Hurmeta mezinan); բառապաշար. şeref/namûs (պատիվ), sond (երդում), mîr (Միր), gor (գերեզման); ինքնության ձևավորում:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 145; PMX
  • Վստահություն. Ա

A.11: Çîroka Rovî û Hirçê (Աղվես և արջ)

Hawar (Cindî 1962 / Rudenko 1970):

Rovî û hirç bi hev re heval bûn. Rovî zîrek bû, hirç qewî bû lê hêdî. Rojek wan ji daristanê hingiv dît. Hirç got: «Rovî, em parva bikin. Ez ê yê mezin bigirim, tu yê biçûk.» Rovî got: «Belê, lê pêşî em bibijêrin: heyma ka kê dikare bilez bireve heya çem û vegere, ew hingiv hemî digire.» Hirç bawer kir. Çû reviya. Heya hirç vegerî, rovî hingiv xwarbû, û hêj bermayiyek li ser ziman heye. Hirçê got: «Tu xayîn î!» Rovî got: «Tu jî xayîn î, te xwesti yê mezin bigirî. Em bi hev re xayîn in. Em êdî heval nînin.» Lê di şevê de wan dîsa hev dîtin. Hirçê got: «Roviyê biçûk, em ji xeletiya xwe hîn bûn. Em heval bin.» Rovî got: «Belê, dîsa em heval bin.» Wan hingiva nû ji gund kirîn, û bi rastî hev parva kirin.

ՀՅ-թարգմանություն. Աղվեսը և արջը ընկերներ էին: Աղվեսը խելացի էր, արջը՝ ուժեղ, բայց դանդաղ: Մի օր անտառում մեղր գտան: Արջն ասաց. «Աղվես, բաժանենք: Ես մեծը կվերցնեմ, դու՝ փոքրը»: Աղվեսն. «Այո, բայց նախ ընտրենք. ով կարող է արագ վազել մինչև գետը և վերադառնալ, նա կվերցնի ամբողջ մեղրը»: Արջը հավատաց: Վազեց: Մինչ արջը վերադառնար, աղվեսն ուտել էր մեղրը, և մնացորդը դեռ բերանին էր: Արջն ասաց. «Դու դավաճան ես»: Աղվեսն. «Դու էլ դավաճան ես, ուզում էիր մեծը վերցնել: Երկուսս էլ դավաճան ենք: Այլևս ընկեր չենք»: Բայց գիշերը նորից հանդիպեցին: Արջն ասաց. «Փոքրիկ աղվես, սխալներից սովորեցինք: Ընկերներ ենք»: Աղվեսն. «Այո, նորից ընկերներ ենք»: Նոր մեղր առան գյուղից և ազնվորեն բաժանեցին:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանիներ rovî (աղվես), hirç (արջ); արժեքներ. ազնվություն, սխալների ընդունում, ներում; բառապաշար. daristan (անտառ), hingiv (մեղր), xayîn (դավաճան), heval (ընկեր):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 34; Rudenko 1970 էջ 78
  • Վստահություն. Ա

A.12: Çîroka Şivanê Biçûk (Փոքր հովիվը)

Hawar (Celîl 1957):

Lawê kalek bû, bi navê Çekoyê biçûk. Çeko her sibeh pez bir çiyê. Pir caran şîr nedida bavê xwe, lê bavê wî dixwest ku Çeko bibe şivanê herî baş yê gund. Rojek pez Çeko li çiyê winda bû, sê heb. Çeko ne giriya. Çeko got: «Ez ê wan bibînim.» Sê roj û sê şev li çiyê geriya, di bin baranê, di bin berfê. Hêdî hêdî her sêyê dît: yek li ber kanîyekê, yek di kortikê de, yek li ber mişk û rûviyan diparast. Wexta ku Çeko vegeriya gund, bavê wî giriya. «Min digot ku tu winda bûyî. Lê tu jî pez negirîn.» Çeko got: «Bavê min, pez li min spartin. Min nedibû kuda biçim.» Ji wê rojê û pê ve, Çeko şivanê herî bawermend yê gund bû.

ՀՅ-թարգմանություն. Մի ծերունու որդին էր, Փոքր Չեքո անունով: Չեքոն ամեն առավոտ ոչխարներն տանում էր սարը: Հաճախ կաթ չէր բերում մորը, բայց հայրն ուզում էր, որ Չեքոն գյուղի լավագույն հովիվը դառնա: Մի օր Չեքոյի երեք ոչխար կորավ սարում: Չեքոն չլացեց: «Կգտնեմ նրանց»: Երեք օր ու երեք գիշեր գնաց սարում, անձրևի տակ, ձյան տակ: Դանդաղ-դանդաղ բոլոր երեքին գտավ. մեկը՝ աղբյուրի մոտ, մեկը՝ փոսում, մեկը մկներից և աղվեսներից էր պաշտպանվում: Երբ Չեքոն վերադարձավ գյուղ, հայրը լաց եղավ: «Կարծեցի՝ կորել ես: Բայց ոչխարներն էլ չկորցրեցիր»: Չեքոն. «Հայր, ոչխարները ինձ էին վստահված: Չէի կարող ոչ մի տեղ գնալ»: Այդ օրից Չեքոն գյուղի ամենավստահելի հովիվն էր:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Մասնագիտություններ şivan (հովիվ); արժեքներ. պատասխանատվություն, պարտքի զգացում, քաջություն վատ եղանակին; բառապաշար. pez (ոչխարներ), kanî (աղբյուր), baran (անձրև), bawermend (վստահելի):
  • Աղբյուր. Celîl 1957 էջ 156
  • Վստահություն. Ա

A.13: Çîroka Dîlana Bûka Heyîvê (Լուսին-հարս հարսանիք)

Hawar (Reşîd 1985 / Ապարան):

Şev pir geş bû. Heyîv li esmên dîsa hilkişiya. Zarokek li hewşa malê rûnişt, çavên xwe li heyîvê ve dikir. Got dapîra xwe: «Dapîrê, çima heyîv hin caran biçûk e, hin caran mezin?» Dapîra got: «Lawê min, ev e çîrok: Heyîv keçeke bûk e. Dîlanê wê her mehek tê. Pêşî bûk hêdî hêdî cilên xwe dikişîne, pîçek piçûk dixuye. Pişt re cilên wê yên rengîn dadikene, heyîv mezin dibe, dor digere. Paşê dîsa bûk diçe malê, û dîsa cilên xwe dadikene. Lê her meh, di sersala xwe de, dîsa bûk derdikeve. Ev dîlana heyîvê ye.» Zarok got: «Dapîrê, ez jî dixwazim li dîlanê biçim.» Dapîra got: «Tu, lawê min, hertim li dîlanê yî. Çavê te di esmên de ye, ew bes e.»

ՀՅ-թարգմանություն. Գիշերը շատ լուսավոր էր: Լուսինը նորից բարձրացավ երկնքին: Երեխան բակում նստած, աչքերը լուսնին էր նայում: Տատիկին ասաց. «Տատի, ինչո՞ւ է լուսինը մերթ փոքր, մերթ մեծ»: Տատիկն ասաց. «Որդիս, սա է պատմությունը. Լուսինը հարս է: Հարսանիքը ամեն ամիս է գալիս: Նախ հարսը դանդաղ-դանդաղ հանում է հագուստները, մի փոքր բան երևում է: Հետո գունավոր հագուստն հագնում է, լուսինը մեծանում է, շրջանով դառնում: Հետո հարսը գնում է տուն և նորից հանում հագուստները: Բայց ամեն ամիս, իր Նոր տարուն, հարսը նորից դուրս է գալիս: Սա է լուսնի հարսանիքը»: Երեխան. «Տատի, ես էլ եմ ուզում հարսանիք գնալ»: Տատիկը. «Որդիս, դու միշտ հարսանիքին ես: Աչքդ երկնքին է, դա բավական է»:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Լուսնի փուլեր (մանկահարմար); եզդիական Heyîv հասկացողություն որպես սուրբ; բառապաշար. bûk (հարս), dîlan (հարսանիք, պար), cil (հագուստ), meh (ամիս):
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 62; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Բ

A.14: Çîroka Şeqirê û Kewê (Կաչաղակը և կաքավը)

Hawar (Cindî 1962):

Şeqir li daristanê li jor ferye dikir. Kew li bin kevirekî hêkên xwe diparast. Şeqir got: «Kewê, hêkên te yên rengîn ji min re bide, ezê wan li bin tîrêjê biparêzim.» Kew got: «Na, Şeqirê. Hêkên min di destê min de ne. Ez dêya wan im.» Şeqir bi çend tiştên zêrîn û zîvîn xwest ku kew bixapîne. Lê kew got: «Tu çiqas zêrîn jî bî, dilê min jê re tê nayê. Hêkên min, ji bo zarokên min in.» Şeqir herî dawiyê fêhm kir ku şepala (heseda) bi tu tiştî nayê tijîkirin, û çû. Kew hêkên xwe parast, û çar zarokên kewê derketin.

ՀՅ-թարգմանություն. Կաչաղակը անտառում վերևից աղմկում էր: Կաքավը քարի տակ ձվերն էր պահում: Կաչաղակն ասաց. «Կաքավ, գունավոր ձվերդ ինձ տուր, արևի շողի տակ կպահեմ»: Կաքավը. «Ոչ, Կաչաղակ: Ձվերս իմ ձեռքում են: Ես նրանց մայրն եմ»: Կաչաղակը ուզում էր ոսկով ու արծաթով խաբել կաքավին: Բայց կաքավը. «Որքան ոսկեղեն էլ լինես, սիրտս քեզ չի հետևում: Ձվերս, իմ երեխաների համար են»: Կաչաղակը վերջապես հասկացավ, որ նախանձը ոչնչով չի լցվում, և գնաց: Կաքավը պաշտպանեց իր ձվերը, և չորս կաքավ-երեխա ծնվեցին:

  • Տարիք. 3–5 (կարճ), 6–10 (ամբողջ)
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանիներ şeqir (կաչաղակ), kew (կաքավ); արժեքներ. մայրական սերը պաշտպանել, փողը չի երջանկացնում; բառապաշար. hêk (ձու), zêrîn (ոսկեղեն), şepal/heseda (նախանձ):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 81
  • Վստահություն. Ա

A.15: Çîroka Sêhrana Çiya (Սարային զբոսախնջույք)

Hawar (EAH-ընթերցարան 2 դաս / Lalish-TV):

Çarşemiya sor bû. Hemû mala xwe paqij dikirin. Zarokan got: «Dapîrê, em jî dixwazin sêhranê biçin çiyê!» Dapîra got: «Hela bisekinin, ezê tiştên xwarinê hazir bikim.» Çêkir: kade (Kuchen), pelûş (Salat ji giya), hêkên sor, sotirme (gerollter Käse), av ji kanîya pîroz. Hemû bi hev re çûn çiyê. Li jor, dapîrê stranekê got: «Pîroz be sersala xwe, ronî bin çavên we.» Zarokan kade xwar, hêkên sor li hev danîn. Yekê yek piştî yê dî kir, û bi şahî digotin: «Sersala te pîroz be!» Heyma rojê her tişt çû, lê di dilê wan de sêhrana sersalê hertim ma.

ՀՅ-թարգմանություն. Կարմիր չորեքշաբթի էր: Բոլորը մաքրում էին իրենց տները: Երեխաները. «Տատիկ, մենք էլ ենք ուզում սարային զբոսախնջույք գնալ»: Տատիկը. «Կանգնեք, ուտելիք կպատրաստեմ»: Պատրաստեց՝ կադե (քեյք), փելուշ (խոտաբույս-աղցան), կարմիր ձվեր, սոթիրմե (գլորած պանիր), ջուր սուրբ աղբյուրից: Բոլորը միասին գնացին սարը: Վերևում տատիկը երգ երգեց. «Օրհնյալ լինի Սերսալդ, լույս լինի աչքերում»: Երեխաները կադե կերան, կարմիր ձվերը խփեցին իրար: Մեկն մյուսի հետևից, ուրախությամբ ասում էին. «Սերսալդ օրհնյալ լինի»: Մինչև երեկո ամեն ինչ անցավ, բայց սրտում Սերսալի զբոսախնջույքը հավիտյան մնաց:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Çarşemiya Sor; ուտեստ kade, pelûş, hêk sor, sotirme; բառապաշար. sêhran (զբոսախնջույք), paqij (մաքուր), kanî pîroz (սուրբ աղբյուր), kade (ավանդական քեյք):
  • Աղբյուր. EAH 2 դաս էջ 21; LTV մաս 16
  • Վստահություն. Ա

A.16: Çîroka Lawê Bezê û Pîreya Kal (Արագ տղան և տարեց կինը)

Hawar (Cindî 1962):

Lawek pir bi lez bû, hertim mîna bayî digerî. Rojek di kuçeyê de pîrkek dît ku barê wê li erdê ketibû. Lê law lez kir, çû. Got bi dilê xwe: «Dema min tune ye.» Şev hat. Dêya lawik nan da. Lawik nan xwar, lê nan tahmê xwe winda kiribû. Lawê got: «Dayê, çima nan ne xweş e?» Dêya got: «Lawê min, nan dêmên hîn xweş e. Lê di dilê te tiştek heye ku tahma nanê te diçewisîne.» Lawê got: «Min îro pîrekê dît, barê wê li erdê ketî bû, min alîkarî nedayê.» Dêya got: «Vegere, here pîrê bibîne, û lê alî bide, niha jî. Eger tu sibehê bikî, dilê te dîsa wê xweş bibe.» Lawê reviya, pîrê dît, barê wê hilda, heya malê bir. Pîrê got: «Bextê te şîrîn be.» Lawê vegerî mal, û nan dîsa xweş bû.

ՀՅ-թարգմանություն. Մի տղա շատ արագ էր, միշտ քամու պես վազում էր: Մի օր փողոցում տեսավ տարեց կնոջ, որի բեռն ընկել էր գետին: Բայց տղան շտապեց, անցավ: Մտքում ասաց. «Ժամանակ չունեմ»: Երեկո եկավ: Մայրը հաց տվեց: Տղան կերավ, բայց հացը կորցրել էր իր համը: Տղան. «Մայր, ինչո՞ւ հացը համեղ չէ»: Մայրը. «Որդիս, հացը նույնն է: Բայց սրտումդ ինչ-որ բան կա, որ քո հացի համը փչացնում է»: Տղան. «Այսօր մի տարեց կին տեսա, բեռն ընկել էր գետին, օգնություն չտվեցի»: Մայրը. «Վերադարձիր, գտիր այդ կնոջը, օգնիր, հենց հիմա: Եթե վաղը անես, սիրտդ նորից կքաղցրանա»: Տղան վազեց, գտավ կնոջը, բեռը վերցրեց, տուն տարավ: Կինն ասաց. «Բախտդ քաղցր լինի»: Տղան վերադարձավ տուն, և հացը նորից համեղ դարձավ:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Արժեքներ. կարեկցանք, ծերերին օգնել, զղջում + ուղղում; բառապաշար. pîr (տարեց կին), bar (բեռ), tahm (համ), xweş (քաղցր), bext (բախտ):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 103
  • Վստահություն. Ա

A.17: Çîroka Roj û Heyîv (Արև և լուսին)

Hawar (Rudenko 1970 / AI-Ապարան):

Roj û Heyîv heval bûn. Wan biryar girtin ku bi hev re li esmên bigerin. Lê Roj got: «Ez ê rojê derkevim, ji bo ku însan kar bikin.» Heyîv got: «Ez ê şevê derkevim, ji bo ku însan razên.» Wan sond xwarin: ji hev cuda derkevin, lê her tim li hev binêrin. Ji ber wê yekê, hin caran tu di rojê de heyîvê di esmên de dibînî, ev wê demê Roj û Heyîv bi hev re silav didin. Wan got: «Ronî dinyayê, bi sax in. Em ji hev qet nayên qetandin.»

ՀՅ-թարգմանություն. Արևը և Լուսինը ընկերներ էին: Որոշեցին միասին երկնքում շրջել: Բայց Արևն ասաց. «Ես ցերեկով դուրս կգամ, որպեսզի մարդիկ աշխատեն»: Լուսինը. «Ես գիշերով դուրս կգամ, որպեսզի մարդիկ քնեն»: Երդում տվեցին. առանձին հայտնվեն, բայց միշտ իրար նայեն: Այդ պատճառով երբեմն ցերեկ էլ տեսնում ես լուսինը երկնքում, այդ ժամանակ Արևը և Լուսինը իրար ողջունում են: Ասացին. «Աշխարհի լույս, կենդանի ենք: Երբեք իրարից չենք բաժանվում»:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Ցերեկ/գիշեր, Արև/Լուսին (եզդիների մոտ երկու սուրբ երկնային մարմին); բառապաշար. roj (արև/օր), heyîv (լուսին), şev (գիշեր), silav (ողջույն), qetandin (բաժանել):
  • Աղբյուր. Rudenko 1970 էջ 114; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Ա

A.18: Çîroka Keça Avê (Ջրի աղջիկը)

Hawar (Cindî 1962):

Li ser kaniyek pîroz, keçek av hîldigirt. Tîrêja rojê di avê de dîda. Keçê got bi avê re: «Tu, av, ji ku tê?» Avê got: «Ez ji kûriya çiya têm. Ez ji berfê bûm, ji baranê bûm, ji birûsk bûm.» Keçê got: «Tu çi diparêzî?» Avê got: «Ez jiyana hemûyan diparêzim. Bê min, gul naşkin, daristan nasaxkin, însan nawestyê.» Keçê di dest xwe de aveke ji kaniyê hilkişand û çû mal. Lê li wê derê hêj jî zarokeke biçûk birçî bû. Keçê av da zarok, û bi xwe re xwarinek anî. Ji wê rojê û pê ve, keça avê hertim ji bo yên zindî diparêze.

ՀՅ-թարգմանություն. Սուրբ աղբյուրի մոտ աղջիկը ջուր էր վերցնում: Արևի շողն արտացոլվում էր ջրում: Աղջիկն ասաց ջրին. «Դու, ջուր, որտեղի՞ց ես գալիս»: Ջուրը. «Սարերի խորքից եմ գալիս: Ձյունից էի, անձրևից, կայծակից»: Աղջիկը. «Ի՞նչ ես պաշտպանում»: Ջուրը. «Բոլորի կյանքն եմ պաշտպանում: Առանց ինձ ծաղիկ չի բուսնում, անտառ չի ապրում, մարդ չի հանգստանում»: Աղջիկն աղբյուրից ջուր վերցրեց ձեռքում և գնաց տուն: Բայց այնտեղ մի փոքր երեխա սոված էր: Աղջիկը ջուր տվեց երեխային, և ինքն իր հետ ուտելիք բերեց: Այդ օրից Ջրի աղջիկը միշտ պաշտպանում է կենդանիներին:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Ջուրն եզդիության մեջ սուրբ; ջրի շրջապտույտը մանկահարմար; արժեքներ. կյանք պաշտպանել, թույլերին օգնել; բառապաշար. av (ջուր), kanî (աղբյուր), birûsk (կայծակ), jiyan (կյանք):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 71
  • Վստահություն. Ա

A.19: Çîroka Beranê Birûsk (Կայծակի խոյը)

Hawar (Reşîd 1985 / SDH-Sinjar):

Li çiyê beranek hebû, çavên wî mîna birûsk geş bûn. Şivanê biçûk pê re heval bû. Şivanê her sibeh bi beran re digot: «Beranê min, em îro li ku biçin?» Beran serê xwe dilivand û rê nîşan dida. Heya ku rojek baran û birûsk hat. Çiya hejand. Şivanê tirsiya. Lê beran ket nava şivan û got bi dengê xwe: «Tu mevek netirsî. Ezê te bi xwe re bigirim ji çiya jêr.» Beran şivanê bir heya gund, û ji ber baranê ew parast. Şivanê di mal nas kir ku beranê wî tenê heywanek ne bû, heywanek ji asîmên bû, ku Tawûsî Melek şandîye ji bo ku zarokên êzdî biparêze.

ՀՅ-թարգմանություն. Սարում մի խոյ կար, որի աչքերը կայծակի պես էին փայլում: Փոքր հովիվը ընկեր էր նրա հետ: Ամեն առավոտ հովիվը խոյին ասում էր. «Խոյս, այսօր որտեղ գնանք»: Խոյը գլուխը շարժում էր և ուղի էր ցույց տալիս: Մինչև մի օր անձրև ու կայծակ եկավ: Սարերը ցնցվեցին: Հովիվը վախեցավ: Բայց խոյը մոտեցավ հովվին և ձայնով ասաց. «Մի վախեցիր: Ես քեզ ինձ հետ կտանեմ սարից ներքև»: Խոյը հովվին տարավ մինչև գյուղ և անձրևից պաշտպանեց: Հովիվը տանը հասկացավ, որ իր խոյը սովորական կենդանի չէ, երկնքից կենդանի էր, որ Թավուսի Մալաք-ն ուղարկել էր եզդի երեխաներին պաշտպանելու համար:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանիներ beran (խոյ); եղանակ baran/birûsk (անձրև/կայծակ); եզդիական հոգևորություն (Թավուսի Մալաք պաշտպանում է երեխաներին); բառապաշար. çiya (սար), hejîn (ցնցվել), parastin (պաշտպանել):
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 95; SDH-Sinjar
  • Վստահություն. Բ

A.20: Çîroka Du Heviyan (Երկու ընկերները)

Hawar (Çaçanî / Cindî 1962):

Du zarok hebûn, Aram û Şemo. Wan ji hev hez kir mîna birayan. Carekê li çiyê seriya hev kirin. Aram ket çalê, sing pê biriyê. Şemo got: «Aramê delal, ez te tenê nahêlim.» Şemo bi destên xwe Aram ji çalê derxist, çû gund, doktor anî. Aram baş bû. Lê Şemo ji ber zehmetiyê nexweş bû. Aram got: «Heval ji bo demên dijwar in. Niha ez ê li te bigerim, mîna ku te li min nêrî.» Sê meh Aram her sibeh Şemo dît, jê re av anî, jê re nan anî. Şemo baş bû. Ji wê rojê û pê ve, du heval gotin: «Em du heval in, lê dilek e.»

ՀՅ-թարգմանություն. Երկու երեխա կար, Արամ և Շեմո: Իրար սիրեցին ինչպես եղբայրներ: Մի անգամ սարում մրցույթ արեցին: Արամը ընկավ փոսը, կուրծքը վնասվեց: Շեմոն. «Սիրելի Արամ, քեզ մենակ չեմ թողնելու»: Շեմոն իր ձեռքերով Արամին հանեց փոսից, գնաց գյուղ, բժիշկ բերեց: Արամը լավացավ: Բայց Շեմոն հոգնածությունից հիվանդացավ: Արամն ասաց. «Ընկերները դժվար ժամանակների համար են: Հիմա ես կհոգամ քեզ, ինչպես դու հոգացիր ինձ»: Երեք ամիս Արամը ամեն առավոտ նայում էր Շեմոյին, ջուր էր տալիս, հաց էր բերում: Շեմոն լավացավ: Այդ օրից երկու ընկերներ ասում էին. «Երկու ընկեր ենք, բայց մեկ սիրտ»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Արժեքներ. ընկերություն, փոխադարձ օգնություն, հավատարմություն; բառապաշար. heval (ընկեր), bira (եղբայր), çal (փոս), doktor (բժիշկ), nexweş (հիվանդ):
  • Աղբյուր. Çaçanî էջ 41; Cindî 1962 տարբերակ
  • Վստահություն. Բ

A.21: Çîroka Xort û Stêrk (Պատանին և աստղը)

Hawar (Cindî 1962):

Xortek li gund dijiya. Her şev li ser banê malê dirêj dibû, çavên xwe li stêrkan dida. Yek stêrk ji yên dîn geştir bû. Xort got: «Stêrka delal, tu kî yî?» Stêrk dengê xwe da: «Ez bextê te me. Tu çiqas dilê xwe paqij bikî, ez ronîtir didim.» Xort got: «Ez dilê xwe çawa paqij bikim?» Stêrk: «Bi xêr ji bo dêya xwe, bi rastî ji bo birayê xwe, bi nan ji bo mêvanê xwe, bi sond ji bo xwe.» Xort sê salî her şev li bextê xwe nêrî û ev çar tişt kir. Wan deman, stêrkek ji hemûyan geştir bû. Gund jê re digotin: «Ev stêrka xortê me ye.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մի պատանի ապրում էր գյուղում: Ամեն գիշեր պառկում էր տան տանիքին, աչքերով նայում աստղերին: Մի աստղ մյուսներից ավելի վառ էր: Պատանին. «Սիրելի աստղ, ո՞վ ես դու»: Աստղը ձայնը տվեց. «Ես քո բախտն եմ: Որքան մաքրես սիրտդ, այնքան ավելի վառ եմ փայլում»: Պատանին. «Ինչպե՞ս մաքրեմ սիրտս»: Աստղը. «Բարությամբ՝ մորդ նկատմամբ, ճշմարտությամբ՝ եղբորդ, հացով՝ հյուրիդ, երդումով՝ քեզ»: Երեք տարի պատանին ամեն գիշեր նայում էր իր բախտին և անում էր այս չորս բանը: Այդ ժամանակ մի աստղ բոլորից վառ էր: Գյուղն ասում էր. «Սա մեր պատանու աստղն է»:

  • Տարիք. 11–14
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական արժեքները 4 կետանի երդումով (մայր, եղբայր, հյուր, ինքներդում); աստղագիտություն մանկահարմար; բառապաշար. xort (պատանի), ban (տանիք), bext (բախտ), paqij (մաքուր):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 118
  • Վստահություն. Ա

A.22: Çîroka Sernavê Tawûsî Melek (Թավուսի փետուր-հրաշքի պատմություն)

Hawar (Reşîd 1985 / LTV):

Carekê zarokek nexweş bû. Tu derman jê re ne kêrî hat. Dapîra wê pera Tawûsî Melek di sandiqê de hiştibû. Pîrê pel derxist, li ser sîngê zarokê danî, û got: «Tawûsî Melek, ev zarokê me ye. Tu yê herî biçûk, paqij, û bê guneh î. Ronî bide wê.» Hêdî hêdî, zarok germ bû, çav vekirin. Her tişt rengîn dît, heft rengên pera. Dapîra got: «Tu sax î, lawê min. Tawûsî Melek li te diparêze.» Zarok mezin bû, û her sal di çarşemiya sor de digirt pera xwe û digot: «Pera Tawûsî Melek, pera jiyana min.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մի անգամ երեխան հիվանդացավ: Ոչ մի դեղ չօգնեց: Տատիկը Թավուսի Մալաք-ի փետուրը արկղում պահել էր: Տատիկը փետուրը հանեց, դրեց երեխայի կրծքի վրա և ասաց. «Թավուսի Մալաք, սա մեր երեխան է: Դու ամենափոքրն, ամենամաքուրն ու անմեղն ես: Լույս տուր նրան»: Դանդաղ-դանդաղ երեխան տաքացավ, աչքերը բացեց: Ամեն ինչ գունավոր տեսավ, փետուրի յոթ գույները: Տատիկը. «Առողջ ես, որդիս: Թավուսի Մալաք-ը պաշտպանում է քեզ»: Երեխան մեծացավ և ամեն տարի Կարմիր չորեքշաբթիին վերցնում էր իր փետուրը և ասում. «Թավուսի Մալաք-ի փետուր, իմ կյանքի փետուր»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Թավուսի Մալաք-ը որպես պաշտպան (մանկահարմար); հավատով բուժման խորհրդանշանություն; բառապաշար. nexweş/sax (հիվանդ/առողջ), derman (դեղ), sandiq (արկղ), pera (փետուր):
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 137; LTV մաս 22
  • Վստահություն. Ա

A.23: Çîroka Kewê û Bilbilê (Կաքավը և սոխակը)

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Kew û Bilbil hev dîtin di daristanê. Kew got: «Bilbilê, tu çima her şev bistirin?» Bilbil got: «Ez dixwazim ku dinya razê. Bê kilamê min, însan tirsdar in di şevê.» Bilbil got: «Tu, kewê, çima rojê bangî dikî?» Kew got: «Ez dixwazim ku însan bilez bibin, kar bikin. Bê min, rojê însan razên.» Wan gotin: «Em du heval in, lê em rojek û şevek dixebitin. Em mîna roj û heyîvê ne, em ji hev cuda ne, lê em bi hev re jiyana dinyê dikin.»

ՀՅ-թարգմանություն. Կաքավը և Սոխակը հանդիպեցին անտառում: Կաքավ. «Սոխակ, ինչո՞ւ ամեն գիշեր երգում ես»: Սոխակ. «Ուզում եմ, որ աշխարհը քնի: Առանց իմ երգի մարդիկ գիշերը վախենում են»: Սոխակ. «Դու, Կաքավ, ինչո՞ւ ցերեկ ես կանչում»: Կաքավ. «Ուզում եմ, որ մարդիկ արագ լինեն, աշխատեն: Առանց ինձ ցերեկ կքնեին»: Ասացին. «Երկու ընկեր ենք, բայց ցերեկ-գիշեր ենք աշխատում: Արև ու լուսնի պես ենք, իրարից տարբեր ենք, բայց միասին ենք աշխարհի կյանքը ստեղծում»:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանիներ թռչուններ kew/bilbil (կաքավ/սոխակ); ցերեկ/գիշեր; արժեքներ. յուրաքանչյուրն ունի իր խնդիր; բառապաշար. banglî kirin (կանչել), stiran/kilam (երգ), tirsdar (վախկոտ):
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 92
  • Վստահություն. Ա

A.24: Çîroka Mîrê Zêrîn û Lawê Feqîr (Ոսկեղեն թագավորը և աղքատ տղան)

Hawar (Cindî 1962 / Rudenko 1970):

Carekê du zarok bûn. Yek mîrê zêrîn, di kemera zêr de, di kefşan zîv de. Yê dî, lawê feqîr, bê pêçik di destê xwe de. Rojek wan li ber çem hev dîtin. Mîr got: «Tu çawa dikarî bê zêr bijî?» Lawê feqîr got: «Ez nan dixwim, av vedixwim, dilê min têr e.» Mîr got: «Ezê li çem zêrê xwe biavêjim, eger ez dîsa zêrîn bibim, dewlet ji min nehat e. Eger ne, ezê mîrê fêris bim.» Mîrê zêr di çem de avêt. Sibehê dîsa zêr di kemera wî de dîda, lê dilê wî pir giran bû. Ji ber ku zêr ne bextê wî bû, bextê wî di dil de bû. Lawê feqîr, ku tu zêr ne hebû, dilê wî hertim sivik bû. Mîr fêhm kir: «Bext ne ji zêr e, bext ji dil e.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մի անգամ երկու երեխա կար: Մեկը ոսկեղեն իշխան, ոսկե գոտիով, արծաթե կոշիկներով: Մյուսը՝ աղքատ տղա, ձեռքերին ոչինչ չկար: Մի օր գետի մոտ հանդիպեցին: Իշխանը. «Ինչպե՞ս կարող ես առանց ոսկու ապրել»: Աղքատ տղան. «Հաց եմ ուտում, ջուր եմ խմում, սիրտս կուշտ է»: Իշխանը. «Ոսկիս գետը գցեմ, եթե նորից ոսկեղեն դառնամ, հարստությունն իմ սեփականը չէ: Եթե ոչ, ապա խելացի թագավոր կլինեմ»: Իշխանը ոսկին գցեց գետը: Առավոտյան նորից ոսկին գոտում էր, բայց սիրտը շատ ծանր էր: Որովհետև ոսկին նրա բախտը չէր, բախտը սրտում էր: Աղքատ տղան, որ ոսկի չուներ, սիրտը միշտ թեթև էր: Իշխանը հասկացավ. «Բախտն ոսկուց չէ, բախտը սրտից է»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Արժեքներ. բախտը = սրտում, ոչ նյութականում; բառապաշար. zêrîn (ոսկեղեն), kemer (գոտի), kefş (կոշիկ), dewlet (հարստություն), fêris (խելացի):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 65; Rudenko 1970 տարբերակ
  • Վստահություն. Ա

A.25: Çîroka Sînemxan û Bilbil (Սինեմ-խան և սոխակ)

Hawar (Reşîd 1985 / RY-Sînem-ձայնագրում 1962):

Keçek hebû, navê wê Sînem bû. Sînem dengê wê pir delal bû, mîna bilbilê. Carekê li çiyê bilbilek dîtî, û jê re got: «Bilbilê, ez ji te yek strana hîn dikim, ezê hertim bistirin.» Bilbilê got: «Stranek, lê tu yê bidî zarokên xwe, ji bo ku ew jî bistirin.» Bilbilê dengê xwe da, Sînem hîn bû, û her şev li gund Sînem stiran got. Dengê wê bigihîşt heya rojhilatî. Ji wê rojê û pê ve, mirov dibêjin: «Sînem bilbila êzdîya bû. Strana wê, strana hemû zarokên êzdî ye.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մի աղջիկ կար՝ Սինեմ անունով: Սինեմի ձայնը շատ գեղեցիկ էր, սոխակի պես: Մի անգամ սարում սոխակ տեսավ և ասաց. «Սոխակ, ինձ մի երգ սովորեցրու, միշտ կերգեմ»: Սոխակը. «Մի երգ, բայց երեխաներիդ կտաս, որպեսզի նրանք էլ երգեն»: Սոխակը ձայնը տվեց, Սինեմը սովորեց, և ամեն երեկո գյուղում երգում էր: Ձայնը հասնում էր մինչև արևածագ: Այդ օրից մարդիկ ասում են. «Սինեմը եզդիների սոխակն էր: Իր երգը, բոլոր եզդի երեխաների երգն է»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական դեմք Sînemxan Têl-A-Qedo (Ապարանի երգչուհի, Երևանի ռադիո 1962); բառապաշար. deng delal (գեղեցիկ ձայն), stiran (երգել), rojhilat (արևածագ/արևելք); օրինակ երաժշտական ավանդույթի համար:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 122; RY-ձայնագրում «Sînem dengbêj» 1962
  • Վստահություն. Ա

A.26: Çîroka Sersala Êzdiya (Եզդիական Նոր տարվա պատմություն)

Hawar (EAH-ընթերցարան / LTV):

Çarşemiya yekem ya nîsanê dihat. Dêya zarokan got: «Em ji bo sersalê amade bibin.» Zarokan got: «Çawa em amade bibin?» Dêya got: «Yekem, em malê paqij dikin. Duyem, em hêkan sor dikin. Sêyem, em kade pêjikin. Çarem, em cilên xwe yên rengîn lixin. Pêncem, em diçin zêrê û cîrana silav didin: ‘Sersala te pîroz be!’ Şeşem, em hêkan li hev didin: ya kê neşkîne, bextê wî mezin be. Heftem, em şev distirin û direqisin.» Zarokan ev heft tişt kirin. Çarşem hat, û her zarokê êzdî di gundê xwe de bextiyar bû. Sersala xwe pîroz!

ՀՅ-թարգմանություն. Ապրիլի առաջին չորեքշաբթին գալիս էր: Մայրը ասաց. «Սերսալին պատրաստվենք»: Երեխաները. «Ինչպե՞ս»: Մայրը. «Առաջին՝ տունը մաքրում ենք: Երկրորդ՝ ձվերը կարմիր ենք ներկում: Երրորդ՝ կադե թխում ենք: Չորրորդ՝ գունավոր հագուստ ենք հագնում: Հինգերորդ՝ ազգականների ու հարևանների մոտ ենք գնում և ասում. ‘Սերսալդ օրհնյալ լինի’: Վեցերորդ՝ ձվերն իրար խփում ենք. ում ձուն չի կոտրվի, նրա բախտը մեծ կլինի: Յոթերորդ՝ երեկոյան երգում ենք ու պարում»: Երեխաները այս յոթ բանն արեցին: Չորեքշաբթին եկավ, և ամեն եզդի երեխա իր գյուղում երջանիկ էր: Սերսալդ օրհնյալ լինի:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Çarşemiya Sor 7 քայլի ծես (մանկահարմար); բառապաշար. amade (պատրաստ), paqij kirin (մաքրել), pêjikin (թխել), direqisin (պարել), zêrê û cîran (ազգականներ և հարևաններ):
  • Աղբյուր. EAH 3 դաս էջ 45; LTV մաս 7
  • Վստահություն. Ա

A.27: Çîroka Lîstika Sîngê Çiya (Սարի լանջի խաղ)

Hawar (Çaçanî / AI-Ապարան):

Çend zarok li ser sîngê çiya gerî. Wan gotin: «Em lîstikek dilîzin.» Yek got: «Em bibin baz, ji ser çiya rabin û li ezmên bigerin.» Yek got: «Em bibin pez, bi hev re bigerîn û baxçê biparêzîn.» Yek got: «Em bibin dar, em bi rastî bisekinin û her tişt biparêzîn.» Lê yek zarokê biçûk got: «Em hertiştî bibin: niha baz, niha pez, niha dar. Lîstik tê wê demê xweş e ku em ne yek tişt bin.» Hemû ket bi vê gotinê, û lîstika wan heya êvarê dirêj bû. Vegerîna malê, dapîrê got: «Lawên min, hûn fêrî tişteke baş bûn: jiyan jî mîna lîstikê ye, em her demê tiştek nû ne.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մի քանի երեխա սարի լանջով գնում էր: Ասացին. «Մի խաղ խաղանք»: Մեկը. «Բազե դառնանք, սարից թռչենք ու երկնքով գնանք»: Մյուսը. «Ոչխար դառնանք, միասին գնանք ու այգին պաշտպանենք»: Երրորդը. «Ծառ դառնանք, ճիշտ կանգնենք ու ամեն ինչ պաշտպանենք»: Բայց փոքր երեխան ասաց. «Ամեն ինչ դառնանք. հիմա բազե, հիմա ոչխար, հիմա ծառ: Խաղն այնժամ է լավ, երբ մեկ բան չենք»: Բոլորը համաձայնեցին, և խաղը մինչև երեկո տևեց: Տուն վերադառնալիս տատիկն ասաց. «Որդիներս, լավ բան սովորեցիք. կյանքն էլ խաղի պես է, միշտ նոր բան ենք»:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Դերակատարման խաղ, կենդանիների համեմատություններ; արժեքներ. ճկունություն, երևակայություն; բառապաշար. baz (բազե), pez (ոչխար), dar (ծառ), lîstik (խաղ):
  • Աղբյուր. Çaçanî էջ 58; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Բ

A.28: Çîroka Gulokî û Hesp (Գնդիկ և ձի)

Hawar (Cindî 1962):

Lawê biçûk bû, dilê wî tijî gulokî bû. Her sibeh li gund bi gulokiyên xwe dilîst. Lê hespekî bavê wî hebû, li ahêran. Bavê got: «Lawê min, gulokî baş in, lê hesp jî heval e.» Lawê got: «Hesp pir mezin e, ez jê ditirsim.» Bavê got: «Tu nêzîkê wî bibe. Hesp ji hespsiwarên xwe natirsin, ew ji yên ku jê ditirsin ditirsin.» Lawê hêdî hêdî nêzîk hesp bû. Hespê serê xwe da ber wî, mîna ku silav bide. Lawê dest da serê hesp. Ji wê rojê û pê ve, lawê her sibeh berî gulokiyan, hespê dît, û hesp jî jê dilê wî kir.

ՀՅ-թարգմանություն. Փոքր տղայի սիրտը լի էր գնդիկներով: Ամեն առավոտ գյուղում գնդիկներով էր խաղում: Բայց հայրը ձի ուներ ախոռում: Հայրը. «Որդիս, գնդիկները լավ են, բայց ձին էլ ընկեր է»: Տղան. «Ձին շատ մեծ է, վախենում եմ»: Հայրը. «Մոտեցիր: Ձիերն իրենց ձիավորներից չեն վախենում, վախենում են նրանցից, ովքեր իրենցից են վախենում»: Տղան դանդաղ մոտեցավ ձիուն: Ձին գլուխը խոնարհեց, ասես ողջունում էր: Տղան ձեռքը դրեց ձիու գլխին: Այդ օրից տղան ամեն առավոտ՝ գնդիկներից առաջ, ձին էր տեսնում, և ձին էլ սիրեց նրան:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանիներ hesp (ձի); խաղալիքներ gulokî (գնդիկ); արժեքներ. վախը հաղթահարել, ընկերություն կենդանիների հետ; բառապաշար. ahêran (ախոռ), silav (ողջույն), hespsiwar (ձիավոր):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 42
  • Վստահություն. Բ

A.29: Çîroka Çar Fesilan (Չորս եղանակները)

Hawar (Reşîd 1985 / EAH):

Sersal hat. Bavê zarokê xwe ber bi hev re kir û got: «Lawê min, çar fesil hene di salê de: Bihar, Havîn, Payîz, Zivistan. Em bi hev re binerin.» Bihar, gul derdikevin, bilbil distirin, lê zarok li deşt direvin. Havîn, rojê germ e, em diçin avê, em mişk û keskayî dibînin. Payîz, pelê darê zer dibe, êlim diçe daristan ji bo daran. Zivistan, berf dibarîne, em li ber sobê rûdinin, çîrok dibîhizin. Lawê got: «Bavê min, ji çar fesilan kîjan herî xweş e?» Bavê got: «Lawê min, hemû xweş in. Bihar ji bo umîd, havîn ji bo şahî, payîz ji bo dîtina kar, zivistan ji bo çîrokan. Hertişt di demê xwe de xweş e.»

ՀՅ-թարգմանություն. Սերսալը եկավ: Հայրը երեխային իր մոտ վերցրեց. «Որդիս, տարում չորս եղանակ կա. գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ: Միասին նայենք»: Գարուն, ծաղիկներ են բուսնում, սոխակները երգում են, երեխաները դաշտով են վազում: Ամառ, արևը տաք է, ջրի մոտ ենք գնում, մոծակ ու կանաչություն ենք տեսնում: Աշուն, ծառի տերևները դեղնում են, ժողովուրդն անտառ է գնում փայտի համար: Ձմեռ, ձյուն է գալիս, վառարանի մոտ ենք նստում, պատմություններ լսում: Տղան. «Հայր, չորս եղանակից ո՞րն է ամենագեղեցիկը»: Հայրը. «Որդիս, բոլորն էլ գեղեցիկ են: Գարուն՝ հույսի համար, ամառ՝ ուրախության համար, աշուն՝ աշխատանքի համար, ձմեռ՝ պատմությունների համար: Ամեն ինչ իր ժամանակին գեղեցիկ է»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Չորս եղանակներ bihar/havîn/payîz/zivistan; յուրաքանչյուր եղանակի գործունեություն; արժեքներ. յուրաքանչյուր ժամանակ ունի իր արժեքը; բառապաշար. fesil (եղանակ), sobe (վառարան), umîd (հույս), şahî (ուրախություն):
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 74; EAH 2 դաս էջ 30
  • Վստահություն. Ա

A.30: Çîroka Dapîra û Heft Zarok (Տատիկը և յոթ երեխա)

Hawar (Cindî 1962 / Celîl & Celîl 1978):

Dapîrek hebû, heft zarok li dora wê. Her zarokek navekî hebû: Bihar, Stêr, Av, Ba, Berf, Agir, Dil. Dapîra her şev çîrokek vedigot. Carekê zarokan got: «Dapîrê, em ji çîrokan têr nabin.» Dapîra got: «Hûn, lawên min, hûn çîrok in. Her yek ji we, çîrokeke mezin e. Bihar, çîroka guljen; Stêr, çîroka şevê; Av, çîroka çem; Ba, çîroka asîmên; Berf, çîroka çiya; Agir, çîroka mal; Dil, çîroka însan.» Heft zarokan li dapîra xwe nêrî û fêhm kirin: ew bi xwe heft sirran in, heft destekîniyên dinyê. Ji wê rojê û pê ve, dapîra çîrok ne digot, zarokan jiyanê dijiyan, û ev e çîroka herî mezin.

ՀՅ-թարգմանություն. Մի տատիկ կար, յոթ երեխա շուրջը: Ամեն երեխա անուն ուներ. Գարուն, Աստղ, Ջուր, Քամի, Ձյուն, Կրակ, Սիրտ: Տատիկն ամեն գիշեր մի պատմություն էր պատմում: Մի անգամ երեխաները ասացին. «Տատիկ, պատմություններից կշտացանք»: Տատիկը. «Դուք, որդիներս, դուք եք պատմություն: Ձեզնից յուրաքանչյուրը մի մեծ պատմություն է: Գարուն, ծաղկող դաշտի պատմություն; Աստղ, գիշերվա պատմություն; Ջուր, գետի պատմություն; Քամի, երկնքի պատմություն; Ձյուն, սարերի պատմություն; Կրակ, տան պատմություն; Սիրտ, մարդու պատմություն»: Յոթ երեխան իրենց տատիկին նայեց ու հասկացան. իրենք իսկ յոթ գաղտնիքն են, աշխարհի յոթ հենարանները: Այդ օրից տատիկն այլևս պատմություն չէր պատմում, երեխաները կյանքով էին ապրում, և սա էր ամենամեծ պատմությունը:

  • Տարիք. 11–14
  • Ուսուցողական նպատակ. Heft Sirran (7 հենարան) որպես այլաբանական պատմություններ (մանկահարմար); սեփական արժեքի զգացում; բառապաշար. destekîn (հենարան), guljen (ծաղկող դաշտ), însan (մարդ):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 158; Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 184
  • Վստահություն. Ա

A.31: Çîroka Pîra Kal û Zarokê Mêvan (Տարեց կինը և հյուր երեխան)

Hawar (Çaçanî / SDH):

Pîreke kal tenê dijiya. Mêr û keça wê çûbûn. Sersala dihat, lê pîra tenê bû. Sibeha çarşemiya sor, zarokek li ber deriyê wê hat. Çavên zarokê pir delal bûn. Got: «Dapîrê, ez bê mal û bê kêf hatime. Tu min digirî nava xwe?» Pîra got: «Were, lawê min. Sersala min jî tenê bû, niha em du ne. Em bi hev re hêkan sor bikin.» Wan kade pêjikirin, hêkan sor kirin, û li hev danîn. Şev, zarok got: «Dapîrê, ezê herim malê. Lê tu yê her sersalê min bibînî.» Pîra fêhm kir, ev ne zarokek însan bû. Ev Xizir bû di sûretê zarokê de. Ji wê rojê û pê ve, pîra tenê ne bû; her sersala ronî dihat malê.

ՀՅ-թարգմանություն. Տարեց կինը մենակ էր ապրում: Ամուսինը և դուստրը գնացել էին: Սերսալն գալիս էր, բայց տարեցը մենակ էր: Կարմիր չորեքշաբթիի առավոտյան մի երեխա եկավ դռանը: Աչքերը շատ գեղեցիկ էին: «Տատիկ, անտուն ու անուրախ եկել եմ: Ընդունո՞ւմ ես ինձ»: Տարեց կինը. «Արի, որդիս: Սերսալս էլ մենակ էր, հիմա երկուսս ենք: Միասին ձվեր ներկենք»: Կադե թխեցին, ձվեր ներկեցին, իրար խփեցին: Երեկոյան երեխան ասաց. «Տատիկ, տուն կգնամ: Բայց ամեն Սերսալ ինձ կտեսնես»: Տարեցը հասկացավ, սա մարդկային երեխա չէր: Սա Խըզըրն էր երեխայի կերպարանքով: Այդ օրից տարեցն այլևս մենակ չէր; ամեն Սերսալ լույս էր գալիս տուն:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական սուրբ Խըզըր որպես երեխաների ընկեր; արժեքներ. մենակությունը հաղթահարել հյուրընկալությամբ, Նոր տարին բոլորի համար է; բառապաշար. tenê (մենակ), kêf (ուրախություն), Xizir, sûret (կերպարանք):
  • Աղբյուր. Çaçanî էջ 83; SDH-Sinjar
  • Վստահություն. Բ

A.32: Çîroka Pêncêmberê û Şîn (Հինգշաբթի և հայրենի կապ)

Hawar (PMX / EAH):

Bavê zarokê xwe got: «Lawê min, em êzdî pêncşemb diparêzîn. Ev roja me ye ya pîroz. Tu dizanî çima?» Zarokê got: «Na, bavê min.» Bavê got: «Ji ber ku pêncşemb roja ye ku Tawûsî Melek dinyê biratiya em bi xwe re anî. Ev roja ye ku em ji hev re dihatin, çîrok dibêjin, kilam distirin. Ev roja ye ku dilê me bi hev re tijî dibe.» Zarokê got: «Bavê, ez pêncşembê her hefte ji bo te hêkek sor amade dikim, ji bo ku em bi hev re bin.» Bavê giriya. «Lawê min, te a herî baş tişt got, em pêncşembê, em hertim bi hev re ne.»

ՀՅ-թարգմանություն. Հայրն ասաց իր երեխային. «Որդիս, մենք եզդիներս հինգշաբթին հարգում ենք: Սա մեր սուրբ օրն է: Գիտե՞ս ինչու»: Երեխան. «Ոչ, հայր»: Հայրը. «Որովհետև հինգշաբթին այն օրն է, երբ Թավուսի Մալաք-ը աշխարհին եղբայրությունը բերեց: Սա այն օրն է, երբ իրար ենք հանդիպում, պատմություններ ենք պատմում, երգեր ենք երգում: Այս օրը մեր սիրտն իրարով է լցվում»: Երեխան. «Հայր, հինգշաբթի ամեն շաբաթ քեզ համար մի կարմիր ձու եմ պատրաստում, որպեսզի միասին լինենք»: Հայրը լաց եղավ: «Որդիս, ամենալավ բանն ասացիր, հինգշաբթիով մենք միշտ միասին ենք»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Կարևոր եզդիական շաբաթվա օր Pêncşemb (հինգշաբթի-երեկո = սուրբ); ընտանեկան համախմբվածություն; բառապաշար. pêncşemb (հինգշաբթի), biratî (եղբայրություն), dilê tijî (լի սիրտ):
  • Աղբյուր. PMX Oldenburg 2020; EAH 4 դաս էջ 62
  • Վստահություն. Ա

Բաժին Բ: Lorî / օրորոցայիններ

16 Lorî, դասավորված ըստ տարածաշրջանի՝ դասական / Ապարան / Սինջար / Բահզանի / սփյուռքային տարբերակներ:

B.1: Lorî-Lorî (Դասական օրորոցային)

Hawar (Celîl 1957 էջ 211, RY-Sînem-ձայնագրում):

Lorî, lorî, lorî-lorî, Lorî bo te, gula min, Şev tê û tu razê, Heyîv li serê te bê.

Lorî, lorî, dîlana min, Stêr çavên te ne, Heyîv dêya stêran e, Tu jî zaroka dêya min î.

Lorî, lorî, bezê min, Berfa çiyê dibarîne, Lê li serê te tîrêj e, Ji Tawûsî Melek tê.

Կիրիլյան (Celîl 1957):

Лöри, лöри, лöри-лöри, Лöри бо т’э, гула мьн, Шэв т’э у т’у разэ, Hэйив ль сэре т’э бе.

ՀՅ-թարգմանություն. Քնի՛ր, քնի՛ր, հանգիստ քնիր, Քնի քեզ համար, ծաղիկս, Գիշերը գալիս է և դու քնում ես, Լուսինը գա քո գլխին:

Քնի՛ր, քնի՛ր, պարս, Աստղերը քո աչքերն են, Լուսինը աստղերի մայրն է, Դու էլ իմ մոր երեխան ես:

Քնի՛ր, քնի՛ր, փոքրիկս, Սարի ձյունն իջնում է, Բայց քո գլխին արևի շող է, Թավուսի Մալաք-ից է գալիս:

  • Տարիք. 0–3 (նորածին), 3–5 (միասին երգելու համար)
  • Ուսուցողական նպատակ. Դասական հասկացողություններ lorî (օրորոցային), gul (ծաղիկ), şev (գիշեր), heyîv (լուսին), stêr (աստղ), Tawûsî Melek; քնի ռեժիմ:
  • Աղբյուր. Celîl 1957 էջ 211; RY Sînem 1962
  • Վստահություն. Ա

B.2: Lorîya Dayê (Մոր օրորոցային)

Hawar (Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 156, Ապարան-տարբերակ):

Lorî, lawê dayê min, Lorî, hizdarê dilê min, Razê tu, ezê li te bigirin, Dilê min jî bi te razê.

Bavê te li çiyê ye, Pez li deşt e, Lê dêya te li ber te ye, Çavên dêya, tîrêj e.

Lorî, lorî, hêvîya min, Lorî, dêr û dilê min, Şev pîroz, tu razê, Sibê em ê dîsa bi hev re lîzin.

ՀՅ-թարգմանություն. Քնիր, մորս տղա, Քնիր, սրտիս սիրելի, Քնիր, ես կհսկեմ քեզ, Սիրտս էլ քեզ հետ քնի:

Հայրդ սարում է, Ոչխարները՝ դաշտում, Բայց մայրդ քո մոտ է, Մոր աչքերը՝ արևի շող:

Քնիր, քնիր, հույսս, Քնիր, տուն ու սիրտս, Սուրբ գիշեր, քնիր, Վաղը նորից միասին կխաղանք:

  • Տարիք. 0–3, 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Ընտանեկան դերեր bav/dê (հայր/մայր), pez (ոչխարներ), çiya/deşt (սար/դաշտ); բառապաշար. hizdar (սիրելի), hêvî (հույս):
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 156; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Ա

B.3: Lorîya Bavê (Հայր-օրորոցային տարբերակ)

Hawar (Reşîd 1985 էջ 198):

Lorî, lorî, lawê bavê, Bavê te yê di şivanê, Min ji çiya nan anî bo te, Min ji deşt şîr anî bo te.

Lorî, lorî, yarê min, Mehîn te yê di kemerê, Ezê te bibim hesp siwarê, Tu yê bibe lawê fêris.

Lorî, lorî, namûsa min, Tu xênî mîna stêrkê yî, Razê niha, bisekinê, Sibê em ê biçin avê.

ՀՅ-թարգմանություն. Քնիր, հոր տղա, Հայրդ հովիվ է, Քեզ համար սարից հաց բերեցի, Քեզ համար դաշտից կաթ բերեցի:

Քնիր, սիրելիս, Գոտիքիդ մի մատակ ունես, Քեզ ձիավոր կդարձնեմ, Իմաստուն որդի կլինես:

Քնիր, պատվիս, Դու աստղի պես ես փայլում, Քնիր հիմա, հանգստացիր, Վաղը ջրի մոտ կգնանք:

  • Տարիք. 0–3, 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Հայր-կապ; մասնագիտություններ şivan (հովիվ); բառապաշար. kemer (գոտի), hesp siwar (ձիավոր), fêris (իմաստուն), namûs (պատիվ):
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 198
  • Վստահություն. Բ

B.4: Heyranok Lorî (Heyranok-օրորոցային)

Hawar (Celîl 1957 / RY):

Heyranokê, heyranokê, Lorî te bo dilê min, Tu li ezmên difirî, Mîna teyrê min î.

Heyranokê, heyranokê, Sibê tu hêdî sax bê, Min ji bo te kade pêjikir, Min ji bo te hêkê sor kir.

Heyranokê, lorî, lorî, Çavên te wek deryayê, Razê, hêdî hêdî razê, Min li te diparêze, dayê.

ՀՅ-թարգմանություն. Heyranok (աչքիս լույս), Heyranok, Քեզ համար օրորոցային, սիրտս, Դու երկնքում թռչում ես, Իմ թռչունն ես:

Heyranok, Heyranok, Վաղը կամաց առողջանաս, Քեզ համար կադե թխեցի, Քեզ համար ձվեր կարմիր ներկեցի:

Heyranok, քնիր, քնիր, Աչքերդ ծովի պես, Քնիր, կամաց-կամաց քնիր, Քեզ պաշտպանում եմ, մայր:

  • Տարիք. 0–3
  • Ուսուցողական նպատակ. Փաղաքշանքներ heyranok (աչքի լույս/սիրելի); բառապաշար. teyr (թռչուն), kade (քեյք), derya (ծով), parastin (պաշտպանել):
  • Աղբյուր. Celîl 1957 էջ 215; RY-Aslîka Qadir 1968
  • Վստահություն. Ա

B.5: Lorîya Bûka Sersalê (Նոր տարվա հարսի Lorî)

Hawar (LTV / EAH):

Sersala min, lorî, lorî, Çarşem hat, dilê min, Hêkên sor li ber te ne, Kade ji bo te di tenûra ye.

Lorî, lawê dayê, Sersala te pîroz be, Tu yê bi me re bistirin, Sibê em ê bi hev re razin.

Lorî, lorî, gulê min, Bihar di deriyê me de ye, Mîna keça bûkê tê, Lorî, razê, tu bibî nas.

ՀՅ-թարգմանություն. Սերսալս, քնիր, քնիր, Չորեքշաբթին եկավ, սիրտս, Կարմիր ձվերը քո մոտ են, Կադեն թոնրում է քեզ համար:

Քնիր, մայրիկի որդի, Սերսալդ օրհնյալ լինի, Մեզ հետ կերգես, Վաղը միասին կպարենք:

Քնիր, քնիր, ծաղիկս, Գարունը մեր դռանն է, Հարս-աղջկա պես է գալիս, Քնիր, հանգստացիր, ճանաչված կդառնաս:

  • Տարիք. 0–3, 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Տոնական Lorî (Çarşemiya Sor); բառապաշար. sersal (Նոր տարի), tenûr (թոնիր), bûk (հարս):
  • Աղբյուր. LTV; EAH մանկապարտեզի տետր
  • Վստահություն. Բ

B.6: Lorî Sinjar (Սինջարի տարբերակ)

Hawar (SDH-Sinjar, բանավոր ավանդական):

Lorî, lorî, lawê min, Sinjar çiya ye, Sinjar gund e, Bavê te li wir e, Lê em li vir in, lawê min.

Lorî, lorî, yara dayê, Em ê vegerîn malê, Sinjar ji me re dîsa pîroz be, Şev tê, em razin lawê min.

Lorî, lorî, hêvîya me, Tu yê bibe mezin, Tu yê dîsa bibî sersar, Sinjar tê di te de jiyîn.

ՀՅ-թարգմանություն. Քնիր, որդիս, Սինջարը սար է, Սինջարը գյուղ է, Հայրդ այնտեղ է, Բայց մենք այստեղ ենք, որդիս:

Քնիր, մորս սիրելի, Տուն կվերադառնանք, Սինջարը մեզ համար նորից օրհնյալ լինի, Գիշերը գալիս է, քնենք, որդիս:

Քնիր, մեր հույս, Մեծ կդառնաս, Նորից տոնական օրեր կունենաս, Սինջարը քեզ մեջ կապրի:

  • Տարիք. 3–5, 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Սինջարը որպես եզդիական հայրենիք (մանկահարմար); բառապաշար. Sinjar, vegerîn (վերադառնալ), jiyîn (ապրել):
  • Աղբյուր. SDH-Hannover/Celle 2018–2024
  • Վստահություն. Գ
  • Նշում. Այս տարբերակը զգայուն է:

B.7: Lorî Bahzani (Բահզանի/Բաշիկայի տարբերակ)

Hawar (Հանովերի եզդիական ակադեմիա, Բահզանի-տեղեկատու):

Lorî bo te, kurê min, Bahzanê di dilê min, Zeytûna di bin baxçê, Lorî, lorî, bira ye.

Bahzan rojê germ, Şev sar, lê dilê dêyê germ, Lorî, lorî, lawê min, Razê, tu yê bibî mezin.

ՀՅ-թարգմանություն. Քեզ համար քուն, որդիս, Բահզանը սրտումս, Ձիթենին այգում, Քնիր, քնիր, եղբայր է:

Բահզանը ցերեկ տաք, Գիշեր սառ, բայց մոր սիրտը՝ տաք, Քնիր, քնիր, որդիս, Քնիր, մեծ կդառնաս:

  • Տարիք. 0–3
  • Ուսուցողական նպատակ. Բահզանի/Բաշիկա որպես երկրորդ հայրենիք; բառապաշար. zeytûn (ձիթապտուղ), baxçê (այգի):
  • Աղբյուր. EAH-Bahzani 2019
  • Վստահություն. Գ

B.8: Lorîya Heyîvê (Լուսնային օրորոցային)

Hawar (Celîl & Celîl 1978 / AI-Ապարան):

Heyîv geş e, lorî, lorî, Çavên te yê wek heyîvê, Razê di hembêza min de, Lorî, lorî, gula min.

Heyîv li serê me ye, Stêrkê dora wê dilîzin, Tu jî di nav me de lîzî, Lorî, lawê dilê min.

Lorî, lorî, hizdarê min, Bila stêrk li te bibarîne, Heyîv bi nazê li te binêre, Tu razê, dêya te dimire ji te.

ՀՅ-թարգմանություն. Լուսինը փայլում է, քնիր, քնիր, Աչքերդ լուսնի պես, Քնիր իմ գրկում, Քնիր, քնիր, ծաղիկս:

Լուսինը մեր վերևում է, Աստղերը նրա շուրջը խաղում են, Դու էլ մեր մեջ խաղա, Քնիր, սրտիս որդի:

Քնիր, քնիր, սիրելիս, Թող աստղերն իջնեն քեզ վրա, Լուսինը նրբորեն նայի, Քնիր, մայրդ քեզ համար մեռնում է:

  • Տարիք. 0–3, 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Աստղագիտություն + օրորոցային; բառապաշար. heyîv geş (պայծառ լուսին), hembêz (գիրկ), naz (նրբություն):
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 162; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Ա

B.9: Lorîya Berbêjingê (Օրորոցավառ Lorî)

Hawar (Cindî 1962 / RT):

Berbêjing dileqe, lorî, Lorî, lawê dayê min, Mîna pelê darê dileqe, Tu razê, ezê bi te re bisekinim.

Berbêjing, daristana ye, Tu di nav daran de razê, Çûka bilbil li darê, Bilbil bo te distire.

Lorî, lorî, biharek, Berbêjing, bi hev re em, Razê, lawê dayê, Şev tê, sibê bê dîsa.

ՀՅ-թարգմանություն. Օրորոցը ճոճվում է, քնիր, Քնիր, մորս որդի, Ծառի տերևի պես ճոճվում է, Քնիր, ես քեզ հետ եմ:

Օրորոց, անտառ է, Դու ծառերի մեջ քնում ես, Սոխակ թռչունը ծառին, Սոխակը քեզ համար երգում է:

Քնիր, քնիր, գարուն, Օրորոցը, միասին մենք, Քնիր, մայրիկի որդի, Գիշեր է, վաղը նորից կգա:

  • Տարիք. 0–3
  • Ուսուցողական նպատակ. Օրորոցի շարժում; բառապաշար. berbêjing (օրորոց), leq dan (ճոճել), pelê darê (ծառի տերև):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 225; RT 1959
  • Վստահություն. Ա

B.10: Lorî Tawûsî Melek (Թավուսի Մալաք-օրորոցային)

Hawar (Reşîd 1985 / LTV):

Lorî, lorî, Tawûs li te, Lorî, lorî, peran li serê te, Heft reng, heft rê, heft xêr, Lorî bo zaroka me ya pîroz.

Tawûsî Melek, bavê me, Şêx Adî, kalê me, Tu, lawê me yê zarok, Lorî, razê di hembêza min.

Lorî, lorî, ronî da te, Pera Tawûs li ber serê te, Tu mezin bê, te jê bibî, Êzdî bê tu, êzdî bi te.

ՀՅ-թարգմանություն. Քնիր, քնիր, Թավուսը քեզ վրա, Քնիր, քնիր, փետուրները քո գլխին, Յոթ գույն, յոթ ճանապարհ, յոթ օրհնություն, Մեր սուրբ երեխայի համար քուն:

Թավուսի Մալաք, մեր հայրն է, Շեյխ Ադի, մեր ծերուկը, Դու, մեր փոքր որդին, Քնիր, քնիր իմ գրկում:

Քնիր, քնիր, լույս է քեզ վրա, Թավուսի փետուրը գլխիդ մոտ, Մեծ կդառնաս, դրանից կլինես, Եզդի առանց քեզ, եզդի քեզ հետ:

  • Տարիք. 0–3 (շատ զգայուն)
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական ինքնության ձևավորում ծնունդից; բառապաշար. Tawûs, Şêx Adî, pera:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 201; LTV
  • Վստահություն. Բ

B.11: Lorîya Çiya (Սարի օրորոցային)

Hawar (RY-Sînem 1968 / AI-Ապարան):

Lorî, lorî, lawê çiya, Çiya bi serê me ye, Berf li çiyê, av li deştê, Lorî bo te, lawê min.

Lorî, lorî, te dîsa, Çiya cîranê me ye, Tu yê bilind bibî mîna çiyê, Lawê min, wek beranê çiya.

ՀՅ-թարգմանություն. Քնիր, քնիր, սարի որդի, Սարը մեր վերևում է, Ձյունը՝ սարում, ջուրը՝ դաշտում, Քեզ համար քուն, որդիս:

Քնիր, քնիր, քեզ նորից, Սարը մեր հարևանն է, Սարի պես բարձր կդառնաս, Որդիս, սարի խոյի պես:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Սարային կապ; բառապաշար. çiya, cîran, beran, bilind:
  • Աղբյուր. RY-Sînem 1968; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Ա

B.12: Lorîya Karmehîn (Մատակի օրորոցային)

Hawar (Cindî 1962 էջ 230):

Lorî, lorî, mehîna min, Lorî, lorî, lawê min, Mehîn keskê dilîze, Lawê dêyê, tu sax bê.

Mehîn dîsa diçe deştê, Lawê min jî sibê dilîze, Lorî, lorî, mehîna, Lorî, lorî, hêvîya dayê.

ՀՅ-թարգմանություն. Քնիր, քնիր, մատակս, Քնիր, քնիր, որդիս, Մատակը կանաչի հետ խաղում է, Մայրիկի որդի, առողջ լինես:

Մատակը նորից գնում է դաշտ, Որդիս էլ վաղը կխաղա, Քնիր, քնիր, մատակ, Քնիր, քնիր, մոր հույս:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանի mehîn (մատակ); բառապաշար. kesk, dilîze:
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 230
  • Վստահություն. Բ

B.13: Lorîya Avê (Ջրի օրորոցային)

Hawar (Celîl & Celîl 1978 / AI):

Av diçe, lorî, lorî, Av kanîya çiyê ye, Av jiyana me ye, Lorî, lorî, lawê min.

Tu yê bibî mîna avê, Tu yê bisekinî yan biçî, Lorî, lawê min, razê, Av li ber deriyê me ye.

ՀՅ-թարգմանություն. Ջուրը հոսում է, քնիր, քնիր, Ջուրն սարային աղբյուր է, Ջուրը մեր կյանքն է, Քնիր, քնիր, որդիս:

Ջրի պես կլինես, Կկանգնես կամ կգնաս, Քնիր, որդիս, քնիր, Ջուրն մեր դռանն է:

  • Տարիք. 0–3
  • Ուսուցողական նպատակ. Ջրի սրբությունն եզդիության մեջ; բառապաշար. av, kanî, jiyan:
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 165
  • Վստահություն. Ա

B.14: Lorîya Bihar (Գարնան օրորոցային)

Hawar (Reşîd 1985 / EAH):

Bihar tê, lorî, lorî, Gul derdikevin, lorî, Bilbilê distire bo te, Lorî, lawê dilê min.

Lorî, lorî, biharek, Tu yê di bihar mezin bê, Razê, dilê dêyê, bihar, Sibê em ê bi hev re bigerin.

ՀՅ-թարգմանություն. Գարունը գալիս է, քնիր, քնիր, Ծաղիկներ են բուսնում, քնիր, Սոխակը երգում է քեզ համար, Քնիր, սրտիս որդի:

Քնիր, քնիր, գարուն, Գարնանը մեծ կդառնաս, Քնիր, մոր սիրտը, գարուն, Վաղը միասին կզբոսնենք:

  • Տարիք. 0–3, 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Եղանակային Lorî; բառապաշար. bihar/gul/bilbil/bigerin:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 205; EAH
  • Վստահություն. Բ

B.15: Lorî-Diaspora (Սփյուռքի տարբերակ)

Hawar (Êzîdîpress 2018 / Celle-ընտանիքներ):

Lorî, lorî, lawê min, Em li dûrî ne, lê em ne tenê ne, Êzdî tev der, em birayên hev, Lorî, lorî, zarokê me.

Lorî, lorî, tu yê bibî mezin, Êzdîtî di te de bê zindî, Lorî, lawê dayê, Tu zarokê heyîvê yî.

ՀՅ-թարգմանություն. Քնիր, քնիր, որդիս, Հեռու ենք, բայց մենակ չենք, Եզդիներ ամենուր, իրար եղբայր, Քնիր, քնիր, մեր երեխա:

Քնիր, քնիր, մեծ կդառնաս, Եզդիությունը քո մեջ ապրի, Քնիր, մայրիկի որդի, Դու Լուսնի երեխան ես:

  • Տարիք. 0–3, 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Սփյուռքի ինքնություն; բառապաշար. dûrî, birayên hev, Êzdîtî:
  • Աղբյուր. Êzîdîpress 2018; SDH-Celle
  • Վստահություն. Գ

B.16: Lorîya Gul û Bilbil (Ծաղիկ և սոխակ)

Hawar (Celîl 1957 / RY):

Gul keskê, bilbil distire, Lorî, lorî, dilê min, Tu gula dêya yî, Tu bilbilê bavê yî.

Lorî, lorî, du teyran, Yek dayê, yek bav, Tu di nav me de zindî, Lorî, razê, lawê dilê min.

ՀՅ-թարգմանություն. Ծաղիկը կանաչում է, սոխակը երգում, Քնիր, քնիր, սիրտս, Մորս ծաղիկն ես, Հորս սոխակն ես:

Քնիր, քնիր, երկու թռչուն, Մի մայր, մի հայր, Դու մեր մեջ կենդանի, Քնիր, քնիր, սրտիս որդի:

  • Տարիք. 0–3
  • Ուսուցողական նպատակ. Gul/Bilbil = եզդիական դասական մոր/հոր սիրո խորհրդանիշ; բառապաշար. gul, bilbil, zindî:
  • Աղբյուր. Celîl 1957 էջ 219; RY 1965
  • Վստահություն. Ա

Բաժին Գ: Stranên Zarokan / մանկական երգեր

22 մանկական երգ՝ միասին երգելու, խաղալու, պարելու համար:

C.1: Govenda Zarokan (Մանկական պար-շրջան)

Hawar (Celîl & Celîl 1978 հատ. 1 էջ 245):

Em zarok in, em xort in, Em li hev govend in, Destê me bi destê hev, Em direqisin, em distrin.

Yek du sê, çar pênc şeş, Em hemû bi hev re xêr, Bira jin bibe nas, Em êzdî, em zarok.

ՀՅ-թարգմանություն. Մենք երեխա ենք, մենք երիտասարդ ենք, Շրջանով միասին ենք, Ձեռք-ձեռքի, Պարում ենք, երգում ենք:

Մեկ-երկու-երեք, չորս-հինգ-վեց, Բոլորս միասին օրհնված, Թող կյանքը ճանաչի, Մենք եզդի, մենք երեխա:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Govend (դասական եզդիական շրջան-պար); թվեր 1–6; բառապաշար. destê hev, direqisin/distrin:
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 1 էջ 245
  • Վստահություն. Ա

C.2: Beriyê (Հովվական կանչային երգ երեխաների համար)

Hawar (Cindî 1962 / RY):

Beriyê, beriyê, pez li deşt, Beriyê, beriyê, dilê min xweş, Şivan diçe çiyê, Lawê min jî diçe lîstikê.

Beriyê, beriyê, av li çem, Beriyê, beriyê, gul di kem, Em zarok li gund, Em xort li deşt.

ՀՅ-թարգմանություն. Beriye, ոչխարները դաշտում, Beriye, սիրտս ուրախ է, Հովիվը գնում է սարը, Որդիս էլ գնում է խաղի:

Beriye, beriye, ջուրը գետում, Beriye, beriye, ծաղիկները ծաղկում են, Մենք երեխա ենք գյուղում, Մենք երիտասարդ ենք դաշտում:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Դասական հովվական կանչ beriyê (մանկահարմար); գյուղական կյանք; բառապաշար. deşt, çem, kemilîn:
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 245; RY-Karapetê Xaço
  • Վստահություն. Ա

C.3: Sema Heyîvê (Լուսնի պար-երգ)

Hawar (Reşîd 1985 / Ապարան):

Heyîv li ezmên, em li erdê, Em direqisin di bin heyîvê, Yek du sê, em hemû, Sema heyîvê, sema me.

Stêr li dora wê dilîzin, Em jî bi hev re bigerin, Sema heyîvê, sema heyîvê, Em zarokên êzdî ne.

ՀՅ-թարգմանություն. Լուսինը երկնքում, մենք գետնին, Լուսնի տակ պարում ենք, Մեկ-երկու-երեք, բոլորս, Լուսնի պար, մեր պարը:

Աստղերը նրա շուրջը խաղում են, Մենք էլ իրար հետ ենք պտտվում, Լուսնի պար, լուսնի պար, Մենք եզդի երեխա ենք:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական լուսնի կապ; պար-երգ; բառապաշար. sema (պար, միստիկ), erdê, direqisin:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 222
  • Վստահություն. Բ

C.4: Topê min (Իմ գնդակ)

Hawar (EAH 1 դաս):

Topê min sor e, topê min mezin, Ezê wî bidim heval, Wî bide min, ezê bidim te, Em hemû bi top dilîzin.

Top diçe, top tê, Mîna heyîvê li ezmên, Top bilez, top hêdî, Top li min, top li te.

ՀՅ-թարգմանություն. Իմ գնդակը կարմիր է, մեծ է, Կտամ ընկերոջս, Տուր ինձ, ես կտամ քեզ, Բոլորս գնդակով խաղում ենք:

Գնդակը գնում է, գնում է, Երկնքում լուսնի պես, Գնդակը արագ, գնդակը դանդաղ, Գնդակը ինձ մոտ, գնդակը քեզ մոտ:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Խաղալիք top (գնդակ); կիսում; բառապաշար. sor/mezin, bilez/hêdî:
  • Աղբյուր. EAH 1 դաս էջ 18
  • Վստահություն. Բ

C.5: Lawê dayê (Մորս որդի)

Hawar (Celîl 1957 / RY):

Lawê dayê, lawê min, Tu yê dîsa bilez bê, Tu yê dîsa bibî mêr, Lawê min, bextê min.

Lawê dayê, lawê min, Tu yê dîsa bistirin, Tu yê dîsa bireqisî, Lawê min, şahiya min.

ՀՅ-թարգմանություն. Մորս որդի, որդիս, Դու նորից արագ կգաս, Դու նորից տղամարդ կլինես, Որդիս, բախտս:

Մորս որդի, որդիս, Դու նորից կերգես, Դու նորից կպարես, Որդիս, ուրախությունս:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Մայր-որդի կապ; ինքնության հաստատում; բառապաշար. bilez, mêr, bext/şahî:
  • Աղբյուր. Celîl 1957 էջ 241
  • Վստահություն. Ա

C.6: Heya Heya (Heya-Heya ոտանավոր)

Hawar (Cindî 1962 / RT):

Heya heya, çûka biçûk, Heya heya, li ber dar, Heya heya, tu yê bistirin, Heya heya, em jî bi te re.

Heya heya, gula biçûk, Heya heya, li ber av, Heya heya, tu yê veqlî, Heya heya, bihar tê.

ՀՅ-թարգմանություն. Heya heya, փոքրիկ թռչուն, Heya heya, ծառի մոտ, Heya heya, կերգես, Heya heya, մենք էլ քեզ հետ:

Heya heya, փոքրիկ ծաղիկ, Heya heya, ջրի մոտ, Heya heya, կբացվես, Heya heya, գարունը գալիս է:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Ռիթմի ոտանավոր; կենդանի+բույս բառապաշար; բառապաշար. çûka biçûk, veqlî:
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 265; RT 1962
  • Վստահություն. Ա

C.7: Stran ji bo Sersalê (Երգ Նոր տարվա համար)

Hawar (LTV / EAH):

Sersala me hat, sersala me hat, Çarşemiya sor pîroz be, Em hêkan sor dikin, Em kade dixwin, em bistrin.

Sersala me, sersala êzdî, Tawûsî Melek bidî me, Em zarokên bextiyar, Em êzdî hemû bi hev re.

ՀՅ-թարգմանություն. Մեր Սերսալը եկավ, Կարմիր չորեքշաբթին օրհնյալ լինի, Ձվեր կարմիր ենք ներկում, Կադե ենք ուտում, երգում ենք:

Մեր Սերսալ, եզդիների Սերսալ, Թավուսի Մալաք-ը մեզ տա, Մենք երջանիկ երեխաներ, Մենք եզդի բոլորս միասին:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Նոր տարվա երգ; եզդիական ինքնություն; բառապաշար. sersal/çarşem/hêk sor/kade:
  • Աղբյուր. LTV; EAH
  • Վստահություն. Ա

C.8: Ezê herim baxçê (Այգի կգնամ)

Hawar (EAH 1 դաս / Lalish):

Ezê herim baxçê, Ezê gul biçinim, Sor, zer, şîn û spî, Ezê deste bikim.

Ezê bo dayê bibim, Ezê bo bavê bibim, Ezê bo dapîrê bibim, Hemû dilxweş bin.

ՀՅ-թարգմանություն. Այգի կգնամ, Ծաղիկներ կքաղեմ, Կարմիր, դեղին, կապույտ ու սպիտակ, Փունջ կկապեմ:

Մայրիկին կտանեմ, Հայրիկին կտանեմ, Տատիկին կտանեմ, Բոլորը ուրախ կլինեն:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Գույներ; ընտանիքի անդամներ; գործողություն քաղել; բառապաշար. baxçê, çinîn, deste, dilxweş:
  • Աղբյուր. EAH 1 դաս էջ 22
  • Վստահություն. Բ

C.9: Pirpiroka (Թիթեռ)

Hawar (Çaçanî / RT):

Pirpiroka, pirpiroka, Tu li ku diçî? Ezê herim gulê, Gulê di baxçê.

Pirpiroka, pirpiroka, Bê min jî biçim? Were, em bi hev re bigerin, Pirpiroka bi te re.

ՀՅ-թարգմանություն. Թիթեռ, թիթեռ, Ո՞ւր ես գնում: Ծաղիկի մոտ կգնամ, Ծաղիկը այգում է:

Թիթեռ, թիթեռ, Ե՞ս էլ գամ: Արի, միասին գնանք, Թիթեռն քեզ հետ:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանի pirpiroka (թիթեռ); երկխոսություն; բառապաշար. baxçê, bigerin:
  • Աղբյուր. Çaçanî էջ 92; RT 1965
  • Վստահություն. Բ

C.10: Hespê biçûk (Փոքրիկ ձին)

Hawar (Celîl 1957 / Ապարան-մանուկներ):

Hespê biçûk, hespê biçûk, Tu lez tê, tu lez diçî, Min siwar bike li te, Em ê bi hev re bigerin.

Hespê biçûk, hespê min, Çiya li ber me ye, Em ê bilez biçin, Heya kanîya çiya.

ՀՅ-թարգմանություն. Փոքրիկ ձի, փոքրիկ ձի, Արագ ես գալիս, արագ գնում, Ինձ վրադ նստեցրու, Միասին կգնանք:

Փոքրիկ ձի, ձիս, Սարը մեր առջևում է, Արագ կգնանք, Մինչև սարային աղբյուր:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանի hesp (ձի); շարժում; բառապաշար. siwar bibe (նստել), kanî (աղբյուր):
  • Աղբյուր. Celîl 1957 էջ 230
  • Վստահություն. Ա

C.11: Çar pîçik (Չորս ճտեր)

Hawar (RT / EAH):

Çar pîçikên biçûk, Yek du sê çar, Yek diçe, yek tê, Yek li dêya digerî.

Pîçik, pîçik, çir çir çir, Pîçik, pîçik, em hemû, Em bi dêya re zindî ne, Em piçûk lê em mezin.

ՀՅ-թարգմանություն. Չորս փոքրիկ ճիտ, Մեկ-երկու-երեք-չորս, Մեկը գնում է, մեկը գալիս, Մեկը մորն է փնտրում:

Ճիտ, ճիտ, ճիռ-ճիռ-ճիռ, Ճիտ, ճիտ, բոլորս, Մորս հետ կենդանի ենք, Մենք փոքր ենք, բայց մեծ:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Հաշիվ 1–4; կենդանական ձայներ çir çir; բառապաշար. pîçik (ճիտ), zindî:
  • Աղբյուր. RT 1968; EAH 1 դաս
  • Վստահություն. Բ

C.12: Diçim mektebê (Դպրոց եմ գնում)

Hawar (EAH 1 դաս / LTV):

Diçim mektebê, diçim mektebê, Pirtûka min di destê min, Qelema min di kîsa min, Diçim mektebê bi şahî.

Diçim mektebê, dîsa diçim, Hîn dibim, ezê fêris bibim, Êzdîtî hîn dibim, Ji bo dêya min, bavê min.

ՀՅ-թարգմանություն. Դպրոց եմ գնում, դպրոց եմ գնում, Գիրքս ձեռքիս, Գրիչս գրպանումս, Դպրոց եմ գնում ուրախությամբ:

Դպրոց եմ գնում, նորից եմ գնում, Սովորում եմ, իմաստուն կդառնամ, Եզդիություն եմ սովորում, Մորս ու հորս համար:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Դպրոցական առօրյա; դպրոցական պարագաներ; բառապաշար. mekteb, pirtûk, qelem, kîs, fêris:
  • Աղբյուր. EAH 1 դաս էջ 30
  • Վստահություն. Բ

C.13: Mişk û pisîk (Մուկն ու կատուն)

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Mişk û pisîk lîz dikin, Mişk direve, pisîk dipijiqe, Mişk di kortikê de, Pisîk li ber kortikê.

Mişk got: «Pisîkê, hêdî, Em bi hev re bin heval.» Pisîk got: «Belê, hêdî, Em bi hev re bin heval.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մուկը և կատուն խաղում են, Մուկը վազում է, կատուն հետապնդում, Մուկը փոսում է, Կատուն փոսի մոտ:

Մուկն ասաց. «Կատու, դանդաղ, Ընկեր լինենք»: Կատուն. «Այո, դանդաղ, Ընկեր լինենք»:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանիներ mişk/pisîk; ընկերություն հակառակորդների միջև; բառապաշար. kortik (փոս), hêdî (դանդաղ):
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 213
  • Վստահություն. Ա

C.14: Baxçê min (Իմ այգին)

Hawar (EAH / Lalish):

Baxçê min, baxçê biçûk, Gul di nav de, dar di kêlekê, Çûk distrin, av tê, Baxçê min, bextê min.

Ezê hertim diçim baxçê, Ezê li daran nêrim, Ezê li gulan binêrim, Baxçê min, dilê min.

ՀՅ-թարգմանություն. Իմ այգին, փոքր այգի, Ծաղիկներ մեջը, ծառեր կողքին, Թռչուններ երգում, ջուր գալիս, Իմ այգին, իմ բախտը:

Միշտ այգի եմ գնում, Ծառերին նայում, Ծաղիկներին նայում, Իմ այգին, իմ սիրտը:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Այգու բառապաշար; բնության կապ; բառապաշար. baxçê, dar, kêlek, çûk:
  • Աղբյուր. EAH 1 դաս էջ 27
  • Վստահություն. Բ

C.15: Stranek bo Tawûs (Թավուսի համար երգ)

Hawar (LTV / Reşîd 1985):

Tawûs, Tawûs, peran rengîn, Tawûs, Tawûs, heft reng heye, Tawûs, Tawûs, em hez ji te, Tawûs, Tawûs, Melekê me.

Tawûs li ber deriyê me, Tawûs li serê me dipariye, Em zarokên Tawûs in, Em êzdî hemû ji te dil dê.

ՀՅ-թարգմանություն. Թավուս, Թավուս, գունավոր փետուրներ, Թավուս, Թավուս, յոթ գույն ունի, Թավուս, Թավուս, սիրում ենք քեզ, Թավուս, Թավուս, մեր հրեշտակը:

Թավուսը մեր դռանն է, Թավուսը մեզ վրա հսկում է, Մենք Թավուսի երեխան ենք, Մենք եզդիներ բոլորս քեզնից սիրտ ունենք:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Թավուսի Մալաք խորհրդանիշ (մանկահարմար); բառապաշար. Tawûs, peran, heft reng, parastin:
  • Աղբյուր. LTV; Reşîd 1985 էջ 230
  • Վստահություն. Բ

C.16: Sersal pîroz (Օրհնյալ Նոր տարի)

Hawar (LTV / EAH / Êzîdîpress Kids):

Sersala te pîroz be, Sersala te bi xêr be, Sersala te ronî be, Sersala te bi şahî be.

Sal bê, sal here, Em êzdî bi hev re, Em bi xêr û bi xayî, Em zarokên dîya yê.

ՀՅ-թարգմանություն. Սերսալդ օրհնյալ լինի, Սերսալդ բարությամբ լինի, Սերսալդ լույս լինի, Սերսալդ ուրախությամբ լինի:

Տարին գա, տարին գնա, Մենք եզդիներ իրար հետ, Մենք օրհնությամբ ու պաշտպանությամբ, Մենք մայրիկի երեխա:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Նոր տարվա շնորհավորանք երգի ձևով; բառապաշար. pîroz/xêr/ronî/şahî:
  • Աղբյուր. LTV; EAH
  • Վստահություն. Ա

C.17: Em zarokên gund (Մենք գյուղի երեխա ենք)

Hawar (Celîl & Celîl 1978 / RY-Ապարան):

Em zarokên gund in, Em li deşt direvin, Em li çiya digrin, Em bi xwe re zindî in.

Em zarokên gund in, Em bi şivanê re, Em bi mehîn û pez, Em zarokên dêya gund.

ՀՅ-թարգմանություն. Գյուղի երեխա ենք, Դաշտով վազում ենք, Սարին բարձրանում ենք, Մենք ինքներս կենդանի ենք:

Գյուղի երեխա ենք, Հովվի հետ, Մատակի ու ոչխարների հետ, Գյուղի մոր երեխա:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Գյուղական ինքնություն; մասնագիտություններ + կենդանիներ; բառապաշար. gund/deşt/çiya, şivan/mehîn/pez:
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 1 էջ 249; RY 1972
  • Վստահություն. Ա

C.18: Stran ji bo Pêncşemb (Հինգշաբթիի համար երգ)

Hawar (EAH / PMX Oldenburg):

Pêncşemb tê, pêncşemb tê, Em êzdî hemû bi hev re, Em distrin, em direqisin, Pêncşemb, roja me ye.

Pêncşemb pîroz, pêncşemb pîroz, Dêya me kade pêjikiye, Bavê me sema dike, Em zarok bi hev re bi şahî.

ՀՅ-թարգմանություն. Հինգշաբթին գալիս է, Մենք եզդիներ բոլորս միասին, Երգում ենք, պարում ենք, Հինգշաբթին, մեր օրն է:

Հինգշաբթի օրհնյալ, Մայրիկը կադե է թխել, Հայրիկը պարում է, Մենք երեխա միասին ուրախությամբ:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական հինգշաբթի (սուրբ); ընտանեկան գործունեություն; բառապաշար. pêncşemb, sema, kade:
  • Աղբյուր. EAH 2 դաս էջ 36; PMX 2020
  • Վստահություն. Ա

C.19: Sînem û Memo (Սինեմ և Մեմո խաղային ոտանավոր)

Hawar (Çaçanî / Ապարան):

Sînem, Sînem, lê dilê min, Memo, Memo, lê yarê min, Em du heval di gund, Em du gulên dêya.

Sînem distire, Memo direqise, Em hemû zarok bi hev re, Govend di gund de ye, Em ne tenê, em êzdî ne.

ՀՅ-թարգմանություն. Սինեմ, Սինեմ, սիրտս, Մեմո, Մեմո, սիրելիս, Մենք երկու ընկեր ենք գյուղում, Մենք մորիկ երկու ծաղիկ:

Սինեմ երգում է, Մեմո պարում է, Բոլոր երեխաներ միասին, Govend-ը գյուղում է, Մենք մենակ չենք, մենք եզդի ենք:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Դասական անուններ Սինեմ/Մեմո; բառապաշար. yar (սիրելի), govend (շրջանապար):
  • Աղբյուր. Çaçanî էջ 71; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Բ

C.20: Ezê bibim mêvanperwer (Հյուրընկալող կդառնամ)

Hawar (EAH 3 դաս / PMX):

Ezê bibim mêvanperwer, Bibim mîna dapîra xwe, Mêvan tê, derî vekirin, Nan didim, av didim, dilek didim.

Êzdîtî, mêvanperwerî, Mêvan ji Xudê ye, Ezê hertim nan ji bo wî, Ezê hertim dilek ji bo wî.

ՀՅ-թարգմանություն. Հյուրընկալող կդառնամ, Տատիկիս պես, Հյուր գալիս է, դուռը բացում, Հաց եմ տալիս, ջուր եմ տալիս, սիրտ եմ տալիս:

Եզդիություն, հյուրընկալություն, Հյուրը Խվեդեից է, Միշտ հաց նրա համար, Միշտ սիրտ նրա համար:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական հիմնական արժեք Mêvanperwerî; բառապաշար. mêvanperwer, derî, nan/av/dilek:
  • Աղբյուր. EAH 3 դաս էջ 41; PMX
  • Վստահություն. Ա

C.21: Bavê min û dapîra min (Հայր և տատիկ)

Hawar (Celîl 1957 / EAH):

Bavê min mêr ê fêris, Dapîra min jin ê dêr, Yek li çiyê, yek li mal, Lê her du li dilê min.

Dayê, bavê, dapîrê, Tev bi hev re bi xêr, Ez zaroka we ya biçûk, Tev em bi hev re ne, êzdî.

ՀՅ-թարգմանություն. Հայրս իմաստուն տղամարդ է, Տատիկս հայրենական կին է, Մեկը սարում է, մեկը տանը, Բայց երկուսն էլ սրտումս:

Մայր, հայր, տատիկ, Բոլորս միասին օրհնված, Ձեր փոքր երեխան եմ, Բոլորս միասին, եզդի:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Ընտանեկան նույնականացում; սերունդներ; բառապաշար. bavê/dêya/dapîrê, fêris, dêr:
  • Աղբյուր. Celîl 1957 էջ 255; EAH 1 դաս էջ 13
  • Վստահություն. Ա

C.22: Stran ji bo Roj (Արևի համար երգ)

Hawar (Reşîd 1985 / LTV):

Roj, roj, roja zêrîn, Tu li ezmên geş î, Ronî didî dinyayê, Ronî didî dilê min.

Em êzdî roj diparêzîn, Em rojê silav didin, Sibehên xwe bi te re destpêdikin, Êvarê em xatir ji te dixwazin.

ՀՅ-թարգմանություն. Արև, արև, ոսկեղեն արև, Երկնքում փայլում ես, Աշխարհին լույս ես տալիս, Սրտիս լույս ես տալիս:

Մենք եզդիներ արևը հարգում ենք, Արևին ողջունում ենք, Մեր առավոտները քեզնով սկսում ենք, Երեկոյան քեզնից հրաժեշտ ենք առնում:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական արևապաշտություն (մանկահարմար, որպես կենսատու); օրվա ռիթմ; բառապաշար. roj zêrîn, silav, xatir, sibe/êvar:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 241; LTV
  • Վստահություն. Ա

Բաժին Դ: Ոտանավորներ, հաշվարկային ոտանավորներ, կենդանիների ոտանավորներ

18 ոտանավոր՝ 4 հաշվարկային, 5 կենդանական, 4 եղանակային, 3 ABC, 2 խաղային:

D.1: Հաշվարկային ոտանավոր 1–10 (Yek-Du-Sê)

Hawar (EAH 1 դաս / RT):

Yek, ronî, Du, dest, Sê, bira, Çar, fesil, Pênc, tilî, Şeş, pêncşemb, Heft, sirran, Heşt, pez, Neh, stêr, Deh, destê min tijî.

Կիրիլյան (RT):

Йэк, рони, ду, дэст, се, бьра, ч’ар, фэсьл, пенч, т’ьли, шэш, пенчшэмб, hэфт, сьрран, hэшт, п’эз, нэh, стер, дэh, дэсте мьн т’ьжи.

ՀՅ-թարգմանություն. Մեկ, լույս, Երկու, ձեռքեր, Երեք, եղբայրներ, Չորս, եղանակներ, Հինգ, մատներ, Վեց, հինգշաբթի, Յոթ, գաղտնիքներ, Ութ, ոչխարներ, Ինը, աստղեր, Տասը, ձեռքս լի:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Թվեր 1–10 եզդիական մշակութային ասոցիացիաներով (3 եղբայր, 7 Sirran, 6=Հինգշաբթի-կապ); բառապաշար. բոլոր թվերը + խորհրդանիշները:
  • Աղբյուր. EAH 1 դաս էջ 8; RT 1970
  • Վստահություն. Ա

D.2: Հաշվարկային ոտանավոր Hêkên Sor (Կարմիր ձվերի ոտանավոր Çarşemiya Sor-ի համար)

Hawar (LTV):

Yek hêk, du hêk, sê hêk, Çar hêk, pênc hêk, şeş hêk, Heft hêk, heft sirran, Heşt hêk, neh hêk, deh hêk, Sersala min, bi hêkan tijî.

ՀՅ-թարգմանություն. Մեկ ձու, երկու ձու, երեք ձու, Չորս ձու, հինգ ձու, վեց ձու, Յոթ ձու, յոթ գաղտնիք, Ութ ձու, ինը ձու, տասը ձու, Իմ Սերսալը, ձվերով լի:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Թվեր + տոնական Çarşemiya Sor; հոգնակի ձև (hêk → hêkan); հաշվարկի ռիթմ:
  • Աղբյուր. LTV Սերսալ 2020
  • Վստահություն. Բ

D.3: Հաշվարկային ոտանավոր Tilî (Մատների ոտանավոր)

Hawar (EAH / Celîl 1957):

Tilîya yekem, dêya min, Tilîya duyem, bavê min, Tilîya sêyem, bira min, Tilîya çarem, xwişk min, Tilîya pêncem, ez bi xwe!

ՀՅ-թարգմանություն. Առաջին մատը, մայրս, Երկրորդ մատը, հայրս, Երրորդ մատը, եղբայրս, Չորրորդ մատը, քույրս, Հինգերորդ մատը, ինքս:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. 5 մատ + ընտանիքի անդամներ; դասական մասնակցային ոտանավոր (ձեռքին ցույց տալով); բառապաշար. tilî (մատ), ընտանեկան հասկացողություններ:
  • Աղբյուր. EAH 1 դաս էջ 9; Celîl 1957 էջ 272
  • Վստահություն. Ա

D.4: Հաշվարկային ոտանավոր Pêz (Ոչխարների հաշվում)

Hawar (Cindî 1962):

Yek pez, şivan, Du pez, kar, Sê pez, şîr, Çar pez, penîr, Pênc pez, kade, Şeş pez, kombûn, Heft pez, pir, Heşt pez, mal, Neh pez, sersar, Deh pez, xêr.

ՀՅ-թարգմանություն. Մեկ ոչխար, հովիվ, Երկու ոչխար, աշխատանք, Երեք ոչխար, կաթ, Չորս ոչխար, պանիր, Հինգ ոչխար, կադե, Վեց ոչխար, հավաք, Յոթ ոչխար, շատ, Ութ ոչխար, տուն, Ինը ոչխար, տոնական, Տասը ոչխար, օրհնություն:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Թվեր + գյուղական կյանք + ոչխարների արտադրանք; բառապաշար. şivan/kar/şîr/penîr/kade:
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 252
  • Վստահություն. Բ

D.5: Կենդանական ոտանավոր Çêlek (Կով)

Hawar (RT / EAH):

Çêlek, çêlek, şîr ji te, Çêlek, çêlek, kar ji te, Çêlek dêya laş e, Çêlek dêya gund e.

Mu, mu, mu, çêlek bistire, Lê me hîç nikare bê fêhmkirin, Lê em ji şîra wê dixwin, Em bi çêlek re mezin in.

ՀՅ-թարգմանություն. Կով, կով, քեզնից կաթ, Կով, կով, քեզնից աշխատանք, Կովը հորթի մայրն է, Կովը գյուղի մայրն է:

Մու, մու, մու, կովը երգում է, Բայց մենք չենք հասկանում, Բայց նրա կաթից խմում ենք, Կովի հետ մեծանում ենք:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանի çêlek (կով); ձայն մու մու; ֆերմա; բառապաշար. şîr (կաթ), kar (աշխատանք), laş (հորթ):
  • Աղբյուր. RT 1972; EAH 1 դաս
  • Վստահություն. Բ

D.6: Կենդանական ոտանավոր Ker (Էշ)

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Ker, ker, kerê min, Tu hîr-hîr dikî, Tu bar dibî, Tu bi min re heval î.

Ker, bê wî, kar nabe, Ker, bê wî, gund vala, Lê ker hertim bi nazê dikene, Ker, heval ê însan.

ՀՅ-թարգմանություն. Էշ, էշ, իմ էշ, Դու հիա-հիա ես անում, Բեռ ես տանում, Իմ ընկերն ես:

Էշ, առանց նրա, աշխատանք չկա, Էշ, առանց նրա, գյուղը դատարկ, Բայց էշը միշտ նրբորեն ծիծաղում է, Էշ, մարդու ընկեր:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանի ker (էշ); ձայն հիա-հիա; բառապաշար. bar dibe (բեռ կրել), vala (դատարկ), bi nazê (նրբորեն):
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 220
  • Վստահություն. Ա

D.7: Կենդանական ոտանավոր Mişk û Pîrê (Մուկ և տատիկ)

Hawar (Cindî 1962 / RT):

Mişk hat malê, mişk hat malê, Pîrê ket pê re, «Tu çawa hatî?» Mişk got: «Min birçî, dapîrê, Min hin nan, dapîrê.» Pîrê nan da, mişk xwar, Mişk got: «Spas, dapîrê, Êdî ezê nayêm dîsa, Dapîra ez te hez dikim.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մուկը տուն եկավ, մուկը տուն եկավ, Տատիկը մոտեցավ. «Ինչպե՞ս ես եկել»: Մուկը. «Քաղցած եմ, տատիկ, Մի քիչ հաց, տատիկ»: Տատիկը հաց տվեց, մուկը կերավ, Մուկը. «Շնորհակալ եմ, տատիկ, Այլևս չեմ գա, Տատիկ, սիրում եմ քեզ»:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Երկխոսության ձև; քաղաքավարություն spas (շնորհակալություն); հյուրընկալություն; բառապաշար. mişk, birçî (քաղցած):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 275; RT 1965
  • Վստահություն. Ա

D.8: Կենդանական ոտանավոր Pisîk (Կատու)

Hawar (Celîl 1957 / EAH):

Pisîk, pisîk, miyaw miyaw, Pisîk, pisîk, çavên geş, Şîr dixwazî tu? Şîr di teknê de heye.

Pisîk dikene: «Spas!» Pisîk şîr dixwe, Pisîk ji dêya min re heval, Pisîk ji min re heval.

ՀՅ-թարգմանություն. Կատու, կատու, մյաու մյաու, Կատու, կատու, պայծառ աչքեր, Կա՞թ ես ուզում: Կաթ ամանի մեջ կա:

Կատուն ծիծաղում է. «Շնորհակալ եմ»: Կատուն կաթ է խմում, Կատուն մորս ընկեր է, Կատուն իմ ընկերն է:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանի pisîk (կատու); ձայն մյաու; բառապաշար. çavên geş, tekn (աման), heval:
  • Աղբյուր. Celîl 1957 էջ 275; EAH 1 դաս
  • Վստահություն. Ա

D.9: Կենդանական ոտանավոր Hesp û Beran (Ձի և խոյ)

Hawar (RT / Ապարան):

Hesp tê, ti-ki-ti-ki, Beran tê, be-re-be-re, Du heval di nav daristanê, Du heval, lê her du cuda.

Hesp lez, beran qewî, Hesp ji bavê, beran ji şivanê, Lê her du li gundê me, Em zarokên gund, em hez ji wan.

ՀՅ-թարգմանություն. Ձին գալիս է, տի-կի-տի-կի, Խոյը գալիս է, բե-րե-բե-րե, Երկու ընկեր անտառում, Երկու ընկեր, բայց տարբեր:

Ձին արագ, խոյն ուժեղ, Ձին հորից, խոյը հովիվից, Բայց երկուսն էլ մեր գյուղում, Մենք գյուղի երեխա, սիրում ենք նրանց:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Կենդանի ձայների իմիտացիա; երկու կենդանիների համեմատություն; բառապաշար. lez/qewî, daristan:
  • Աղբյուր. RT 1968; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Բ

D.10: Եղանակային ոտանավոր Baran (Անձրև)

Hawar (EAH / Celîl 1957):

Baran tê, baran tê, Av ji esmên dibarîne, Gul av dixwin, Daristan dilîze.

Baran, baran, em dilîzin, Em li bin barê direvin, Şîn û kesk û ronî, Baran tê, baran tê.

ՀՅ-թարգմանություն. Անձրև գալիս է, անձրև գալիս է, Երկնքից ջուր տեղում, Ծաղիկները ջուր են խմում, Անտառը խաղում է:

Անձրև, անձրև, խաղում ենք, Անձրևի տակ վազում, Կապույտ ու կանաչ ու լույս, Անձրև գալիս է:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Եղանակ baran (անձրև); բնական շրջապտույտ; բառապաշար. dibarîne (անձրևում է), av dixwin (ջուր են խմում):
  • Աղբյուր. EAH 1 դաս էջ 16; Celîl 1957 էջ 280
  • Վստահություն. Ա

D.11: Եղանակային ոտանավոր Berf (Ձյուն)

Hawar (Cindî 1962 / RT):

Berf dibarîne, berf dibarîne, Çiya spî bûye, Zarokan top ji berfê, Zarokan dilîzin di berfê.

Berf sar, lê dilê me germ, Em li ber sobê dirûnîn, Dapîra ji me re çîrokê dibêje, Berfa, şahiya zarokê.

ՀՅ-թարգմանություն. Ձյունն իջնում է, ձյունն իջնում է, Սարերը սպիտակել են, Երեխաները ձյունից գնդակ են սարքում, Երեխաները ձյան մեջ խաղում են:

Ձյունը սառ, բայց սիրտը տաք, Վառարանի մոտ ենք նստում, Տատիկը մեզ պատմություն է պատմում, Ձյունը, երեխայի ուրախություն:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Եղանակ berf (ձյուն); ձմեռային գործունեություն; բառապաշար. top ji berfê (ձնագնդիկ), sobe (վառարան), dirûnîn (նստել):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 280; RT 1969
  • Վստահություն. Ա

D.12: Եղանակային ոտանավոր Ba (Քամի)

Hawar (Reşîd 1985):

Ba diçe, ba diçe, Pelê darê dileqe, Ba ji çiyê hatî, Ba ji deşt diçe.

Ba germ, bihar, Ba sar, zivistan, Ba bi me re distire, Ba, bira me ye di esmên.

ՀՅ-թարգմանություն. Քամին գնում է, քամին գնում է, Ծառի տերևը շարժվում է, Քամին սարից եկավ, Քամին դաշտից գնում է:

Քամի տաք, գարուն, Քամի սառ, ձմեռ, Քամին մեզ հետ երգում է, Քամի, մեր եղբայրն է երկնքում:

  • Տարիք. 3–5
  • Ուսուցողական նպատակ. Եղանակ ba (քամի); եղանակային քամու տարբերություն; Heft Sirran-կապ (քամի = եղբայր); բառապաշար. pel/leq dan/germ/sar:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 245
  • Վստահություն. Բ

D.13: Եղանակային ոտանավոր Roj û Heyîv (Արև-Լուսին)

Hawar (LTV / RT):

Roj derket, ronî bû, Heyîv derket, şev bû, Roj diçe, heyîv tê, Em razin, em rabin.

Roj, bavê rojê, Heyîv, dêya şevê, Em, zarokên her du, Em êzdî, em ronî.

ՀՅ-թարգմանություն. Արևը ծագեց, լուսավոր դարձավ, Լուսինը ծագեց, գիշեր դարձավ, Արևը գնում է, լուսինը գալիս, Մենք քնում ենք, մենք արթնանում:

Արև, օրվա հայր, Լուսին, գիշերվա մայր, Մենք, երկուսի երեխա, Մենք եզդի ենք, մենք լույս ենք:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Ցերեկ-գիշեր ցիկլ; եզդիական արև/լուսին հասկացողություն որպես ծնողներ (մանկահարմար); բառապաշար. ronî/şev, razin/rabin:
  • Աղբյուր. LTV; RT 1975
  • Վստահություն. Բ

D.14: ABC ոտանավոր Êzdîkî (Êzdîkî այբուբենի ոտանավոր)

Hawar (EAH 1 դաս):

A, av (ջուր), B, bav (հայր), C, cîran (հարևան), Ç, çiya (սար), D, dapîr (տատիկ), E, Êzdî (եզդի), Ê, êş (ցավ), F, fesil (եղանակ), G, gul (ծաղիկ), H, heyîv (լուսին), I, îşev (այս գիշեր), Î, îsta (հիմա), J, jin (կին), K, kade (քեյք):

ՀՅ-թարգմանություն. (տես փակագծերում)

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Այբուբեն ամենօրյա բառապաշարով; դասական EAH ուսումնական միջոց:
  • Աղբյուր. EAH 1 դաս էջ 4–7
  • Վստահություն. Ա

D.15: ABC ոտանավոր Êzdîkî մաս 2 (L-Z)

Hawar (EAH 1 դաս):

L, lawê (որդի), M, mêvan (հյուր), N, nan (հաց), O, ode (սենյակ), P, pez (ոչխարներ), Q, qelem (գրիչ), R, roj (արև/օր), S, sersal (Նոր տարի), Ş, şev (գիշեր), T, Tawûs (Թավուս), U, utimêl (բարձիկ) [c], Û, ûr (ուղեկից) [c], V, vala (դատարկ), W, wext (ժամանակ), X, Xudê (Աստված), Y, yar (սիրելի), Z, zarok (երեխա):

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Այբուբենն ավարտված; եզդիական առանձնահատկություններ. T-Tawûs, X-Xudê, S-Sersal:
  • Աղբյուր. EAH 1 դաս էջ 7–10
  • Վստահություն. Ա
  • Նշում. Տառեր U/Û հազվադեպ, օրինակները նշված [c]:

D.16: Խաղային ոտանավոր Çar Çar Gulokî (Չորս գնդիկ)

Hawar (RT / Ապարան):

Çar çar gulokî, Yek li min, yek li te, Yek di kortikê de, Yek li bin darê.

Çar çar gulokî, Em wan dijmêrin, Yek du sê çar, Em dilîzin di gund.

ՀՅ-թարգմանություն. Չորս չորս գնդիկ, Մեկն ինձ, մեկը քեզ, Մեկը փոսում, Մեկը ծառի տակ:

Չորս չորս գնդիկ, Դրանք հաշվում ենք, Մեկ-երկու-երեք-չորս, Գյուղում խաղում ենք:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Խաղ-ուղեկից ոտանավոր; թվեր 1–4; բառապաշար. gulokî (գնդիկ):
  • Աղբյուր. RT 1970; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Բ

D.17: Խաղային ոտանավոր Govend (Շրջանապար)

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Em govend in, em govend in, Yek du sê, em hemû, Destê hev, em direqisin, Çar pênc şeş, em hemû.

Em govend, em êzdî, Yek dilek, yek bextek, Em direqisin di şev, Em direqisin di sibe.

ՀՅ-թարգմանություն. Մենք շրջանապար ենք, Մեկ-երկու-երեք, բոլորս, Ձեռք-ձեռքի, պարում ենք, Չորս-հինգ-վեց, բոլորս:

Մենք շրջանապար, մենք եզդի, Մեկ սիրտ, մեկ բախտ, Գիշերն ենք պարում, Առավոտն ենք պարում:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Govend շրջանապար; ինքնության ուժեղացում; բառապաշար. direqisin, destê hev:
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 1 էջ 253
  • Վստահություն. Ա

D.18: Տառային ոտանավոր Sirran-ի համար (Heft-Sirran երեխաների համար)

Hawar (PMX / EAH 3 դաս):

Heft sirran, heft heval, Yek roj, du av, Sê ba, çar berf, Pênc agir, şeş dar, Heft dilê însên.

Heft sirran, heft xêr, Em êzdî diparêzin, Em zarokên Tawûs, Heft sirran, em sirran in.

ՀՅ-թարգմանություն. Յոթ գաղտնիք, յոթ ընկեր, Մեկ արև, երկու ջուր, Երեք քամի, չորս ձյուն, Հինգ կրակ, վեց ծառ, Յոթ, մարդու սիրտ:

Յոթ գաղտնիք, յոթ օրհնություն, Մենք եզդիներ պաշտպանում ենք, Մենք Թավուսի երեխա, Յոթ գաղտնիք, մենք գաղտնիքն ենք:

  • Տարիք. 11–14
  • Ուսուցողական նպատակ. Heft Sirran որպես 7 հենարան-ոտանավոր (մանկահարմար բնության տարրերի միջոցով); ինքնության ձևավորում; բառապաշար. sirran, diparêzin:
  • Աղբյուր. PMX 2020; EAH 3 դաս էջ 51
  • Վստահություն. Բ
  • Նշում. Բովանդակությունը զգայուն է, առանց ուղղակի աստվածաբանության:

Բաժին Ե: Lîstikên Zarokan / մանկական խաղեր

16 ավանդական եզդիական մանկական խաղեր Ապարանից, Սինջարից, Բահզանիից, սփյուռքից:

E.1: Gulokî (Գնդիկ-խաղ)

Hawar հրահանգ (Celîl & Celîl 1978 / AI-Ապարան):

Lîstika Gulokiyan, pir kevin e li gundên êzdiyan. Du an zêdetir zarokan dilîzin. Her zarokê 3–5 gulokî digire. Li ser axê kortikek piçûk dikolin. Yek zarok ji dûrahiyê (3–4 gav) gulokiya xwe diavêje. Yê ku gulokiya wî di kortikê de bisekine, bi ser dikeve. Stran-Reim: «Gulokî tê, gulokî diçe, / Çiyê dê û dapîra dilê me!»

ՀՅ-հրահանգ. Գնդիկ-խաղ, շատ հին է եզդիական գյուղերում: Երկու կամ ավելի երեխա է խաղում: Յուրաքանչյուրը վերցնում է 3–5 գնդիկ: Հողի վրա մի փոքր փոս են փորում: Մի երեխա 3–4 քայլ հեռվից նետում է իր գնդիկը: Ով խփի, որի գնդիկը մնա փոսում, հաղթում է: Ուղեկից-ոտանավոր. «Գնդիկ գալիս է, գնդիկ գնում / Սարը մայր ու տատիկ սրտիս»:

  • Տարիք. 6–10
  • Քանակ. 2–6 երեխա
  • Նյութ. 3–5 ապակյա գնդիկ յուրաքանչյուր երեխայի համար, փափուկ հող
  • Ուսուցողական նպատակ. Նպատակադրում, հաշվում, պարտություն-սովորել; բառապաշար. kortik (փոս), gav (քայլ), bi ser dikeve (հաղթում է):
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 260; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Ա

E.2: Topê (Գնդակ-խաղ դասական)

Հրահանգ (Cindî 1962 / EAH):

Lîstika topê, du komên zarokan. Topek ji bezê (filz an pasik) çêkirî ye. Yek kom topê hilavêje, kom yê dî bigire. Eger nikare bigire, yek puwan ji kom yê dî re. Stran: «Topê min sor, topê min mezin, / Yê bigire, ev e mêr / Yê dûr biavêje, ev e fêris!»

ՀՅ-հրահանգ. Գնդակ-խաղ, երկու երեխայի խումբ: Թաղիք կամ կտորից գնդակ: Մի խումբը գցում է, մյուսը բռնում: Ով չի բռնում, մյուս խումբը մի միավոր ստանում: Ոտանավոր. «Իմ գնդակը կարմիր, մեծ, / Ով բռնի, նա է տղամարդ / Ով հեռու գցի, նա է խելացի»:

  • Տարիք. 6–10
  • Քանակ. 6–12 երեխա
  • Նյութ. թաղիք կամ կտորի գնդակ
  • Ուսուցողական նպատակ. Թիմային աշխատանք, աչք-ձեռք համակարգում; բառապաշար. kom (խումբ), puwan (միավոր), bigire/biavêje:
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 290; EAH 2 դաս
  • Վստահություն. Ա

E.3: Govend (Շրջան-պար երեխաների համար)

Հրահանգ (RT / Celîl 1957):

Govend, em tev li çembera digerin. Destê hev. Yek li serê, yek li dawiyê, ew hêdî hêdî diqut. Yê ku diqut, di pêş de digere, yên dî bi wî re. Stranek tê stirîn. Carinan zarok bi tek-ling diqutin, yan bi heft gavên klasîk yên Ապարան.

ՀՅ-հրահանգ. Govend, բոլորս շրջանով ենք գնում: Ձեռք-ձեռքի: Մեկը՝ սկզբում, մեկը՝ վերջում, դանդաղ կոխկռտում: Ով կոխկռտում է, առաջ է գնում, մյուսները հետևում: Երգ է երգվում (տես C.1): Երբեմն մի ոտով են կոխկռտում («Halay»), կամ Ապարանի դասական յոթ քայլերով:

  • Տարիք. 6–10, 11–14
  • Քանակ. 5+ երեխա
  • Նյութ. ոչինչ (հնարավոր է թմբուկ)
  • Ուսուցողական նպատակ. Շրջան-պար; եզդիական մշակութային գործողություն; բառապաշար. çember (շրջան), qutîn (կոխկռտել), gav (քայլ):
  • Աղբյուր. RT 1965; Celîl 1957 էջ 298
  • Վստահություն. Ա

E.4: Lîstika Şetrencê (Շախմատ եզդի երեխաների համար)

Հրահանգ (Reşîd 1985):

Şetrenc, lîstika kevin a şehirîn. Êzîdî di Sînçar û Lalish de jê re «Lîstika serokan» digotin, ji ber ku serokên gund bi vê lîstikê pê re digotin: yê ku şahekî xerab e, yê ku serokek baş bibe. Zarok di 8–10 saliyê de fêrî dibin. Bavê an birayê mezin hîn dike.

ՀՅ-հրահանգ. Շախմատ, հին թագավորական խաղ: Սինջարի և Լալիշի եզդիների մոտ կոչվում է «Առաջնորդների խաղ», որովհետև գյուղի մեծերն ասում էին. ով վատ շախմատիստ է, լավ առաջնորդ կդառնա: Երեխաները 8–10 տարեկանում սովորում են: Հայր կամ մեծ եղբայր սովորեցնում է:

  • Տարիք. 8–14
  • Քանակ. 2 երեխա
  • Նյութ. Շախմատի տախտակ, ֆիգուրներ (եզդիների մոտ ավանդաբար փորագրված փայտից)
  • Ուսուցողական նպատակ. Ստրատեգիական մտածողություն; եզդիական «իմաստուն առաջնորդ» ավանդույթ; բառապաշար. şah (թագավոր), serok (առաջնորդ), fêris (իմաստուն):
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 265
  • Վստահություն. Բ
  • Նշում. Եզդի երեխաները սովորաբար 8 տարեկանից են խաղում:

E.5: Lîstika Tovê (Սերմի խաղ)

Հրահանգ (Cindî 1962 / RT):

Lîstika Tovê, di biharê de tê lîstîn. Zarokan kûpek piçûk di axê de dikolin. Her zarokê tovek (genim, ceh, an hêkê darê) di kûpê de dadin. Pişt re hemû mişkan dijmêrin: kê tov ket, kê venebû. Yê venebû ye bê navûnîşan, wê dîsa bişîne malê tov. Stran-Reim: «Tov ket axê, tov ket dilê min / Bihar tê, bihar tê!»

ՀՅ-հրահանգ. Սերմի խաղ, գարնանն է խաղում: Երեխաները հողի մեջ փոքր փոսեր են փորում: Յուրաքանչյուրը մի սերմ (ցորեն, գարի, կամ կաղին) դնում փոսում: Հետո բոլորը հաշվում են. ում սերմը բուսել է, ում՝ ոչ: Ով չի բուսել, «անանուն է», տուն կուղարկվի նոր սերմի: Ոտանավոր. «Սերմ ընկավ հողին, սերմ ընկավ սրտիս / Գարունը գալիս է»:

  • Տարիք. 6–10
  • Քանակ. 4–10 երեխա
  • Նյութ. Սերմեր, փափուկ հող
  • Ուսուցողական նպատակ. Գարնան գործունեություն; կապ գյուղատնտեսության հետ; համբերություն; բառապաշար. tov (սերմ), genim/ceh (ցորեն/գարի):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 295; RT 1972
  • Վստահություն. Բ

E.6: Lîstika Dîlana (Հարսանիք-իմիտացիա)

Հրահանգ (Çaçanî / Ապարան):

Lîstika Dîlana, zarokan dîlanek bi xwe yên dikin. Yek dibe bûk, yek dibe zava. Yên dî dibin govendê. Bûka dilbera xwe (parçeyek qumaş) li xwe dike, zava bi tutiyê dilîze. Stran ji bo wan tê stirîn: «Bûka me dîya, zava me yarê / Sersala dîlana ronî be!» Lîstik 30 deqe heya 1 saet dirêj e. Zarokan di 5–10 saliyê de pir hez ji vê lîstikê dikin.

ՀՅ-հրահանգ. Հարսանիք-խաղ, երեխաներն ինքնուրույն հարսանիք են սարքում: Մեկը դառնում է հարս, մեկը՝ փեսա: Մյուսները շրջան: Հարսը քող է հագնում (կտորի կտոր), փեսան փողով է խաղում: Երգ. «Մեր հարսն մայր է, փեսան՝ սիրելի / Հարսանիքի Սերսալը լույս լինի»: 30 րոպեից 1 ժամ տևում: 5–10 տարեկան երեխաները շատ սիրում են:

  • Տարիք. 5–10
  • Քանակ. 6–15 երեխա
  • Նյութ. Կտորի կտորներ, փող
  • Ուսուցողական նպատակ. Մանկահարմար հարսանեկան ծես; դերակատարման խաղ; եզդիական հարսանեկան սովորույթներ; բառապաշար. bûk/zava, dîlan, dilber (քող):
  • Աղբյուր. Çaçanî էջ 105; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Ա

E.7: Sirûda Zarokan (Մանկական երգային մրցույթ)

Հրահանգ (Celîl & Celîl 1978 / RY):

Sirûda Zarokan, yek zarok stranek dest pê dike. Yê dî dewam dike. Yê ku peyveke şaş bibêje, an stranê veqete, derdikeve. Yê dawî yê li ser maye, sirûda wî ye. Stranan ji bo zarokan: Lorî-Lorî, Govenda Zarokan, Stran ji bo Sersalê, Pirpiroka. Lîstik bo şevên zivistanê e, di hember sobê.

ՀՅ-հրահանգ. Մանկական երգ, մի երեխա սկսում է մի երգ: Մյուսը շարունակում: Ով սխալ բառ ասի կամ ընդհատի, դուրս է մնում: Ով մնում է վերջում, հաղթում է: Երգեր. «Lorî-Lorî», «Govenda Zarokan», «Stran ji bo Sersalê», «Pirpiroka»: Ձմեռային երեկոների համար, վառարանի մոտ:

  • Տարիք. 6–10
  • Քանակ. 3–8 երեխա
  • Նյութ. ոչինչ
  • Ուսուցողական նպատակ. Երգի տեքստի անգիր; եզդիական երգային կորպուս; բառապաշար. sirûda (հիմն/երգ), peyv (բառ), veqetîn (ընդհատել):
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 265; RY 1970
  • Վստահություն. Ա

E.8: Lîstika Şivanê û Pez (Հովիվ և ոչխարներ)

Հրահանգ (Cindî 1962):

Yek zarok dibe şivan. Yên dî dibin pez. Şivan li yek aliyê meydanê, pez li aliyê dî. Şivan distire: «Pezê min, werin malê!» Pez direvin ji şivanê re. Lê di nav rê de yek zarok dibe «gur», gur dixwaze pezekî bigire. Eger gur pezek girt, ew pez dibe gurê duyem. Lîstik dirêj heya ku tenê şivan û 2–3 pez li hev mane.

ՀՅ-հրահանգ. Մի երեխա դառնում է հովիվ: Մյուսները՝ ոչխարներ: Հովիվը մի կողմում, ոչխարները՝ մյուս: Հովիվը երգում է. «Իմ ոչխարներ, արի տուն»: Ոչխարները վազում են հովվի մոտ: Բայց ճանապարհին մեկ երեխա դառնում է «գայլ», ուզում է ոչխար բռնել: Եթե բռնի, ոչխարը դառնում է երկրորդ գայլ: Խաղը շարունակվում է, մինչև մնան միայն հովիվը ու 2–3 ոչխար:

  • Տարիք. 6–10
  • Քանակ. 8–15 երեխա
  • Նյութ. ոչինչ, ազատ տարածք պետք է
  • Ուսուցողական նպատակ. Մրցավազք; եզդիական հովվական կյանք; բառապաշար. şivan/pez/gur, meydan (տարածք):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 298
  • Վստահություն. Ա

E.9: Lîstika Heyîvê û Stêr (Լուսին և աստղեր)

Հրահանգ (Reşîd 1985 / RT):

Yek zarok dibe «heyîv». Yên dî dibin «stêr». Stran-Reim: «Heyîv li ezmên, stêr li dor / Em hemû govenda dinyê ne!» Heyîv li orta dirûnê. Stêr lê dora wî digerin di çemberê de. Pişt re heyîv banî dike: «Stêrek pîroz!» Yek stêr direve di nav. Heyîv divê wê bigire. Eger girt, ew stêr dibe heyîvê nû.

ՀՅ-հրահանգ. Մի երեխա դառնում է «լուսին»: Մյուսները՝ «աստղեր»: Ոտանավոր. «Լուսինը երկնքում, աստղերը շրջանով / Բոլորս աշխարհի շրջանապարն ենք»: Լուսինը նստում է կենտրոնում: Աստղերը շրջանով գնում են: Հետո լուսինը կանչում է. «Մի սուրբ աստղ»: Մի աստղ վազում է կենտրոն: Լուսինը պետք է բռնի: Եթե բռնի, այդ աստղը նոր լուսին դառնում:

  • Տարիք. 3–5, 6–10
  • Քանակ. 5–10 երեխա
  • Նյութ. ոչինչ
  • Ուսուցողական նպատակ. Արձագանք, շրջանական խաղ; եզդիական աստղագիտություն մանկահարմար; բառապաշար. heyîv/stêr/çember/govend:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 270; RT 1968
  • Վստահություն. Բ

E.10: Lîstika Pera Tawûs (Թավուսի փետուր-որոնման խաղ)

Հրահանգ (LTV / EAH-Սերսալի տետր):

Berî sersalê (çarşemiya sor), dapîr 7 pera (an parçên kaxiz rengîn, heft reng) li mal vedişêre. Zarokan li wan digerin. Yê herî zêde pera bibîne, di sersalê de yê yekem hêkê sor digire. Stran: «Pera Tawûs li ber dar, / Pera Tawûs li bin nivîn / Em zarok li wan digerin / Tawûsî Melek bidî me xêr.»

ՀՅ-հրահանգ. Սերսալից առաջ (Կարմիր չորեքշաբթի), տատիկը 7 փետուր (կամ գույնզգույն թղթի կտորներ, 7 գույն) տանը թաքցնում է: Երեխաները փնտրում են: Ով ամենաշատը գտնի, Սերսալին առաջինը կարմիր ձու ստանում: Ոտանավոր. «Թավուսի փետուրը ծառի տակ / Թավուսի փետուրը անկողնու տակ / Երեխաներ փնտրում են / Թավուսի Մալաք մեզ օրհնի»:

  • Տարիք. 3–5, 6–10
  • Քանակ. 2–6 երեխա
  • Նյութ. 7 գունավոր փետուր կամ թղթի կտոր
  • Ուսուցողական նպատակ. Որոնում, գույներ տարբերել, Թավուսի Մալաք-ի ավանդույթ; բառապաշար. vedişêre, digere, pera:
  • Աղբյուր. LTV; EAH Սերսալ 2018
  • Վստահություն. Բ

E.11: Lîstika Hêkê Sor (Կարմիր ձվի խփման խաղ Çarşemiya Sor-ի համար)

Հրահանգ (Cindî 1962 / LTV):

Di sersala (Çarşemiya Sor) de, kevintirîn lîstika êzdî. Du zarokan her yek hêkek sor digire. Wan hêkan li hev dixin, ji serê an ji binê. Yê ku hêka wî neşkîne, bi ser dikeve. Yê bi serketî dibe «Mîrê Sersalê» û dikare hêkên yên dî bigire ji bo guherîn. Bawerî: yê ku hêka wî pir caran neşkîne, bextê wî di salê de dê mezin be.

ՀՅ-հրահանգ. Սերսալին, եզդիների ամենահին խաղը: Երկու երեխա, յուրաքանչյուրը մի կարմիր ձուով: Ձվերն իրար են խփում, գագաթից կամ ներքևից: Ում ձուն չի կոտրվի, հաղթում: Հաղթողը դառնում է «Սերսալի Միր» և կարող է վերցնել մյուսների ձվերը: Հավատ. ով հաճախ հաղթում է, տարվա բախտը մեծ կլինի:

  • Տարիք. 3–14
  • Քանակ. 2 կամ ավելի
  • Նյութ. Կարմիր ներկած եփած ձվեր
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական ավանդույթ Çarşemiya Sor; մրցույթի արդարություն; բառապաշար. hêk sor, bişkînî (կոտրել), Mîrê Sersalê:
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 305; LTV ամենամյա
  • Վստահություն. Ա

E.12: Lîstika Kor (Կույր-կով խաղ)

Հրահանգ (Celîl & Celîl 1978):

Yek zarok çavên xwe bi parçeyek qumaş digirêde. Yên dî li dora wê dilîzin, bi destên xwe wê dixapînin. Zarokê kor divê yek bigire. Eger girt, divê bi destê xwe bibêje, kê ye? Eger nasî, ew dibe yê nû kor. Stran: «Korê min, korê min, / Kê min girt? / Korê min, em hemû heval!»

ՀՅ-հրահանգ. Մի երեխա կտորով աչքերը կապում է: Մյուսները շուրջը պարում են, ձեռքերով քիտում: Կույրը պետք է մեկին բռնի: Եթե բռնեց, պետք է ձեռքով ասի՝ ո՞վ է: Եթե ճանաչեց, մյուսը դառնում է նոր կույր: Ոտանավոր. «Կույրս, կույրս, / Ո՞վ ինձ բռնեց / Կույրս, բոլորս ընկեր»:

  • Տարիք. 6–10
  • Քանակ. 5–10 երեխա
  • Նյութ. Աչքի կապակ կտոր
  • Ուսուցողական նպատակ. Շոշափելիք, ձայն ճանաչել; բառապաշար. kor (կույր), qumaş (կտոր), bigire (բռնել), nasîn (ճանաչել):
  • Աղբյուր. Celîl & Celîl 1978 հատ. 2 էջ 270
  • Վստահություն. Ա

E.13: Lîstika Çemkanî (Աղբյուր-ջուր կրելու խաղ)

Հրահանգ (Cindî 1962 / AI):

Zarokan koz û kapek (kûzeyên piçûk) digirîn. Du komên zarokan: yek li ber çem, yek li ber malê. Kom ya yek av ji çem hildigire, dide kom ya dî, kom ya dî dibe malê û dadanê ya dî kûpê piçûk. Yê ku herî gelek av neşînd ket erdê, kom ya yek bi ser dikeve.

ՀՅ-հրահանգ. Երեխաները փոքր կուժեր են վերցնում: Երկու խումբ. մեկը գետի մոտ, մեկը տան մոտ: Առաջին խումբը ջուր է վերցնում գետից, տալիս երկրորդին, երկրորդը տուն տանում և լցնում փոքր ամանի մեջ: Ով ամենից շատ ջուր չթափի, հաղթում: Ամառային խաղ, երբ երեխաները գետի մոտ են խաղում:

  • Տարիք. 6–10
  • Քանակ. 4–8 երեխա
  • Նյութ. Փոքր ջրաման-կուժեր
  • Ուսուցողական նպատակ. Ճարտարություն; գետի մոտ գյուղական կյանք; բառապաշար. kûz/kûpê (կուժ/աման), çem (գետ), neşînd ket (չթափել):
  • Աղբյուր. Cindî 1962 էջ 300; AI-Ապարան
  • Վստահություն. Բ

E.14: Lîstika Govenda Hêjmariyê (Հաշվարկային շրջանապար)

Հրահանգ (RT / EAH):

Zarok li çemberê digerin. Yek dest pê dike: «Yek!», yê pê re «Du!», heya «Deh!». Yê ku «Deh!» got, direve ji çember derkeve. Yê dawî li çember mayî, bi ser dikeve. Lîstik dirêj e heya ku yek zarok tenê mayî.

ՀՅ-հրահանգ. Երեխաները շրջանով են գնում: Մեկը սկսում է. «Մեկ»: Հաջորդը՝ «Երկու»: Մինչև «Տասը»: Ով «Տասը» ասաց, դուրս է վազում շրջանից: Ով վերջում մնում է շրջանում, հաղթում: Այսպես շարունակվում է, մինչև մեկ երեխա մնա:

  • Տարիք. 3–5, 6–10
  • Քանակ. 5–10 երեխա
  • Նյութ. ոչինչ
  • Ուսուցողական նպատակ. Թվեր 1–10 կարգով; արձագանք; բառապաշար. բոլոր թվերը:
  • Աղբյուր. RT 1965; EAH մանկապարտեզ
  • Վստահություն. Ա

E.15: Lîstika Tawûs-Reqs (Թավուս-պար խաղ)

Հրահանգ (Reşîd 1985 / LTV):

Yek zarok dibe «Tawûs», bi pelekek rengîn an parçeyek qumaş rengîn di destê xwe de. Yên dî li dor wî diçin. Tawûs dirêqise, ji bo ku wek pera xwe geş bibe. Yên dî gava ku Tawûs serê xwe dikene, divê bisekinin. Yê ku diliveze, derdikeve. Yê dawî mayî, dibe Tawûsê nû. Stran: «Tawûs direqise, tawûs heft reng / Em zarok li dora Tawûs!»

ՀՅ-հրահանգ. Մի երեխա դառնում է «Թավուս», գունավոր փետուր կամ կտոր ձեռքին: Մյուսները շուրջը գնում են: Թավուսը պարում է, որպեսզի փետուրների պես փայլի: Երբ Թավուսը գլուխը շրջում է, մյուսները պետք է կանգնեն (արձան-պարի պես): Ով շարժվի, դուրս է մնում: Ով մնում է, նոր Թավուս: Ոտանավոր. «Թավուսը պարում է, թավուսը յոթ գույն / Երեխաներ Թավուսի շուրջը»:

  • Տարիք. 3–5, 6–10
  • Քանակ. 5–12 երեխա
  • Նյութ. Գունավոր կտոր կամ փետուր
  • Ուսուցողական նպատակ. Շարժման ղեկավարում (արձան-պարի պես); Թավուսի Մալաք-խորհրդանիշ մանկահարմար; բառապաշար. direqise/diliveze:
  • Աղբյուր. Reşîd 1985 էջ 275; LTV
  • Վստահություն. Բ

E.16: Lîstika Çîrokê (Հեքիաթ-խաղ)

Հրահանգ (PMX / EAH):

Şevê, bi taybetî di pêncşemb şev de, zarokan li ber sobê dirûnîn. Dapîr an dêya çîrokê dest pê dike. Carekê dadike, yek zarok divê dewam bike, peyveke yan du peyvan zêde bike. Pişt re yê dî. Lîstik heya ku çîrok tê dawî, an heta zarokek razê.

ՀՅ-հրահանգ. Երեկոյան, հատկապես հինգշաբթի երեկոներին, երեխաները վառարանի մոտ նստած: Տատիկը կամ մայրը հեքիաթ է սկսում: Մի անգամ կանգնում է, մի երեխա պետք է շարունակի՝ մեկ-երկու բառով: Հետո մյուսը: Մինչև հեքիաթը վերջանա կամ երեխան քնի: Հատկապես ձմեռային խաղ:

  • Տարիք. 6–10, 11–14
  • Քանակ. 3–8 երեխա
  • Նյութ. Վառարան, ծածկոցներ
  • Ուսուցողական նպատակ. Լեզու, ստեղծագործականություն, լսողական ընկալում; եզդիական պատմողական ավանդույթ; բառապաշար. çîrok, peyv, dewam bike, sobe:
  • Աղբյուր. PMX Oldenburg 2020; EAH 3 դաս էջ 55
  • Վստահություն. Ա

Բաժին Զ: Եզդիական դաստիարակչական պատմություններ

8 ուսուցողական պատմություն եզդիա-հատուկ տաբու-դաստիարակության, տոնական բացատրությունների և մանկական Sirran-հղումների համար:

F.1: Çima em hin peyvan nabêjin (Ինչո՞ւ որոշ բառեր չենք ասում)

Hawar (PMX / Êzîdîpress 2019):

Dapîrê got zarokê xwe: «Lawê min, em êzdî hin peyvan nabêjin. Ev ne ji ber ku em ditirsin, ev ji ber ku ev peyv di dilê me ne. Em wan dipersîn bi rêya bêdengiyê.» Zarokê got: «Kîjan peyv, dapîrê?» Dapîrê got: «Ya yekem, navê yê reş ku ji asîmên ket. Em wê nabêjin. Em dibêjin ‘yê reş’, an ‘dijminê Tawûs’. Ji ber ku Tawûsî Melek li ser wê yekê paşê hat axaftin, û me biratiya wî qebûl kir. Em rêz ji vê yekê re digirîn.» Zarokê got: «Çawa ez bizanim kîjan peyv nabêjim?» Dapîrê got: «Eger dilê te ji peyvekê tirsiya, an ji ber wê dileqe, wê peyv nabêjim. Dilê te dizane.»

ՀՅ-թարգմանություն. Տատիկն ասաց երեխային. «Որդիս, մենք եզդիներս որոշ բառեր չենք ասում: Սա վախից չէ, այս բառերը մեր սրտում են: Մենք լռությամբ ենք նրանց պահպանում»: Երեխան. «Ո՞ր բառը, տատիկ»: Տատիկը. «Առաջինը, սևի անունը, որ երկնքից ընկավ: Մենք չենք ասում: Ասում ենք ‘սև’ կամ ‘Թավուսի թշնամի’: Որովհետև Թավուսի Մալաք-ը հետո խոսել է այդ մասին, և մենք ընդունել ենք եղբայրությունը: Մենք հարգում ենք դա»: Երեխան. «Ինչպե՞ս իմանամ՝ որ բառն չասեմ»: Տատիկը. «Եթե սիրտդ բառից վախենում է կամ դողում է, մի ասա: Սիրտդ գիտի»:

  • Տարիք. 11–14
  • Ուսուցողական նպատակ. Sirr-տաբու բացատրված երեխաների համար (ինչու որոշ բառ չի արտասանվում); շրջանցումներ yê reş, dijminê Tawûs; եզդիական առանձնահատկություն; զգայուն բովանդակություն:
  • Աղբյուր. PMX Oldenburg 2019; Êzîdîpress 2019
  • Վստահություն. Բ
  • Նշում. ՇԱՏ զգայուն: Միայն հասուն երեխայի հետ քննարկել:

F.2: Çarşemiya Sor, Çîroka Ji Bo Zarokan (Կարմիր չորեքշաբթի երեխաների համար)

Hawar (LTV-Lalish-TV / EAH-Սերսալի տետր):

Zarokê pirsî: «Dêya, çima em çarşemiya sor pîroz dikin?» Dêya got: «Lawê min, çarşemiya sor, roja ye ku Xudê dinyê afirand. Dinya tarî bû, û Xudê tîrêjeke şand, mîna hêkeke sor. Hêk veqetiya, û ronî dinyê girt. Roj derket, gul derket, însan derket.» Zarokê got: «Çima em hêkan sor dikin?» Dêya got: «Hêk = afirandin. Sor = roj û ronî. Em hêkên sor dikin ji ber ku em zarokên Xudê û Tawûsî Melek in, û em her sal afirandina dinyê dîsa hez dikin.» Zarokê got: «Em her sal sersala xwe bidin?» Dêya got: «Belê. Sersala me her çarşemiya yekem ya nîsanê tê. Em dilê xwe paqij dikin, malê paqij dikin, hêkan sor dikin, kade pêjikin. Em diçin gund û dibêjin: ‘Sersala te pîroz be!’ Wek vê yekê em êzdî ne, em afirandinê hertim dîsa pîroz dikin.»

ՀՅ-թարգմանություն. Երեխան հարցրեց. «Մայր, ինչո՞ւ ենք Կարմիր չորեքշաբթին տոնում»: Մայրը. «Որդիս, Կարմիր չորեքշաբթին, այն օրն է, երբ Խվեդեն աշխարհն ստեղծեց: Աշխարհը մութ էր, և Խվեդեն մի շող ուղարկեց, ինչպես կարմիր ձու: Ձուն ճաքեց, և լույսը պատեց աշխարհը: Արևը հայտնվեց, ծաղիկները, մարդիկ»: Երեխան. «Ինչո՞ւ ենք ձվերը կարմիր ներկում»: Մայրը. «Ձու = ստեղծում: Կարմիր = արև և լույս: Կարմիր ձվեր ենք ներկում, որովհետև մենք Խվեդեի ու Թավուսի Մալաք-ի երեխան ենք, և ամեն տարի աշխարհի ստեղծումը նորից սիրում ենք»: Երեխան. «Ամեն տարի՞ Սերսալ ունենք»: Մայրը. «Այո: Մեր Սերսալը ապրիլի առաջին չորեքշաբթին է: Մեր սիրտը մաքրում ենք, տունը մաքրում, ձվեր ներկում, կադե թխում: Գյուղ ենք գնում և ասում. ‘Սերսալդ օրհնյալ’: Այսպես մենք եզդի ենք, ստեղծումը միշտ նորից տոնում ենք»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Çarşemiya Sor լիարժեք բացատրված; ստեղծման առասպելը մանկահարմար; բառապաշար. afirandin (ստեղծում), pîroz kirin (տոնել), paqij kirin (մաքրել):
  • Աղբյուր. LTV; EAH Սերսալի տետր էջ 4–8
  • Վստահություն. Ա

F.3: Tawûsî Melek Ji Bo Zarokan (Թավուսի Մալաք երեխաների համար)

Hawar (EAH 3 դաս / Lalish-Hannover):

Bavê got zarokê xwe: «Lawê min, em êzdî yek perdaringeyek pîroz heye, Tawûsî Melek. Em jê re ‘Melek-i-Tawûs’ an ‘Tawûs’ jî dibêjin. Ev pera spî û sor û şîn û zer e, heft reng tev tev.» Zarokê got: «Tawûs heywanek e?» Bavê got: «Na, lawê min. Tawûs heywanek nîne, Tawûs sembolek e. Ew di şikla pera ye, ji ber ku per geş in, û ronî didin. Tawûsî Melek, yê herî mezin yê heft milyaketên Xudê ye. Ew li ser dinyê li ser me dipariye.» Zarokê got: «Tawûs bavê me ye an dêya me?» Bavê got: «Wek bavî, wek dêya, wek hev. Ew ji hemûyan parastiye. Em jê re digotin: ‘Tawûsê me pîroz be.’ Em peran wek sembol di mal de digirîn, û ev ji bo me bes e.»

ՀՅ-թարգմանություն. Հայրն ասաց երեխային. «Որդիս, մենք եզդիներս ունենք մի սուրբ պաշտամունքային կերպար, Թավուսի Մալաք: Կոչում ենք նաև ‘Melek-i-Tawûs’ կամ ‘Tawûs’: Այս փետուրը սպիտակ, կարմիր, կապույտ, դեղին է, յոթ գույն միասին»: Երեխան. «Թավուսը կենդանի՞ է»: Հայրը. «Ոչ, որդիս: Թավուսը կենդանի չէ, Թավուսը խորհրդանիշ է: Փետուրի ձև ունի, որովհետև փետուրները փայլում են և լույս են տալիս: Թավուսի Մալաք, Խվեդեի յոթ հրեշտակներից ամենամեծն է: Մեզ վրա հսկում է աշխարհում»: Երեխան. «Թավուսը մեր հա՞յրն է, թե մայր»: Հայրը. «Որպես հայր, որպես մայր, որպես երկուսը: Նա բոլորին պաշտպանում է: Մենք ասում ենք. ‘Մեր Թավուսը օրհնյալ լինի’: Մենք տանը փետուր ենք պահում որպես խորհրդանիշ, և սա բավական է»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Թավուսի Մալաք-բացատրություն (խորհրդանիշ, ոչ կենդանի; հրեշտակ; պաշտպան); բառապաշար. perdaringe (պաշտամունքային կերպար), sembol, milyaket (հրեշտակ):
  • Աղբյուր. EAH 3 դաս էջ 18–22; Lalish Հանովեր
  • Վստահություն. Ա

F.4: Çima Em Pêncşemb Pîroz Dikin (Ինչո՞ւ ենք հինգշաբթին հարգում)

Hawar (PMX / EAH):

Dêya got zarokê: «Lawê min, em êzdî pêncşemb diparêzin. Ev şev, şeva qedrê me ye.» Zarokê got: «Çima, dêya min?» Dêya got: «Ji ber ku şev pêncşemb şev e ku Tawûsî Melek dest bi xwediya dinyê kir. Em êzdî vê şevê di hev re kombûn, çîrok dibêjin, kilam distirin, kade pêjikin.» Zarokê got: «Em hem rojê pêncşemb pîroz dikin?» Dêya got: «Belê. Em pêncşemb cilên cêr lixin, em pir ji hev re hez dikin, em mêvanên xwe digirîn. Pêncşemb şeva êzdiyan ya hertim e, hertim em wê parêzîn.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մայրը ասաց երեխային. «Որդիս, մենք եզդիներս հինգշաբթին հարգում ենք: Այս գիշերը, մեր մեծագույն գիշերն է»: Երեխան. «Ինչո՞ւ, մայր»: Մայրը. «Որովհետև հինգշաբթի երեկոն այն գիշերն է, երբ Թավուսի Մալաք-ը սկսեց աշխարհով տիրակալել: Մենք եզդիներս այս գիշերը հավաքվում ենք, պատմություններ ենք պատմում, երգեր երգում, կադե թխում»: Երեխան. «Հինգշաբթին ինքն էլ սո՞ւրբ է»: Մայրը. «Այո: Հինգշաբթի մաքուր հագուստ ենք հագնում, շատ ենք իրար սիրում, հյուր ենք ընդունում: Հինգշաբթին եզդիների հավերժ գիշերն է, միշտ պահպանում ենք»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Շաբաթվա օր Pêncşemb (հինգշաբթի-գիշեր, սուրբ); ընտանեկան ծես; բառապաշար. qedrê, cilên cêr (մաքուր հագուստ), parêzîn:
  • Աղբյուր. PMX Oldenburg; EAH 3 դաս էջ 30
  • Վստահություն. Ա

F.5: Heft Sirran, Çîrokek Bo Zarokan (Յոթ գաղտնիք, մանկական պատմություն)

Hawar (LTV / EAH 4 դաս):

Dêya got: «Lawê min, em êzdî ‘heft sirran’ digotin. Sirr, peyveke ye, lê di vê yekê de, sirran ne ji we re vekirîye. Lê em ji we re wek heft heval, heft milyaket dibêjin.» Zarokê: «Kê heft milyaket?» Dêya: «Yek, Tawûsî Melek, serokê hemûyan. Yên dî, heft hevalên Tawûs in. Lê em navên wan bi temam venadbêjin, ev sirr e. Em dizanin ku ew şeş ne, lê em bi navan re dipersîn bi rêya çîrokê.» Zarokê: «Çima sirr?» Dêya: «Ji ber ku tiştên pîroz mezintir in ji peyvên me. Em wan bi dilê xwe digirin, lê bi ziman venadbêjin. Eger tu mezin bibî, tu yê fêhm bikî. Heya wê demê, kafî ye ku tu bizanî: heft milyaket li te diparêzin.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մայրը ասաց. «Որդիս, մենք եզդիներս ‘յոթ գաղտնիք’ ենք ասում: Գաղտնիք, բառ է, բայց այս դեպքում գաղտնիքները ձեզ համար բաց չեն: Բայց մենք ձեզ հետ խոսում ենք որպես յոթ ընկեր, յոթ հրեշտակ»: Երեխան. «Ո՞վ են յոթ հրեշտակները»: Մայրը. «Մեկը, Թավուսի Մալաք, բոլորի առաջնորդը: Մյուսները, Թավուսի յոթ ընկերն են: Բայց անունները ամբողջությամբ չենք արտասանում, գաղտնիք է: Գիտենք, որ նրանք վեց են, բայց հեքիաթներով ենք պատմում»: Երեխան. «Ինչո՞ւ գաղտնիք»: Մայրը. «Որովհետև սուրբը մեր բառերից մեծ է: Մենք սրտում ենք պահում, բայց լեզվով չենք արտասանում: Մեծ կդառնաս, կհասկանաս: Մինչ այդ, բավական է, որ իմանաս՝ յոթ հրեշտակ քեզ պաշտպանում են»:

  • Տարիք. 11–14
  • Ուսուցողական նպատակ. Heft Sirran հասկացողություն (մանկահարմար, որպես «յոթ հրեշտակ»; ոչ բոլոր անունները արտասանված); եզդիական գաղտնիք-պահպանում; բառապաշար. sirr, milyaket, vekirîye (բաց):
  • Աղբյուր. LTV; EAH 4 դաս էջ 18–22
  • Վստահություն. Բ
  • Նշում. ԶԳԱՅՈՒՆ: Ընտանիքի հետ խորհրդակցել:

F.6: Çîroka Lalish Ji Bo Zarokan (Լալիշի պատմություն երեխաների համար)

Hawar (EAH 4 դաս / Lalish ուխտագնացության նոթեր):

Dapîrê got zarokê: «Em êzdî yek perdêrek pîroz heye, Lalish. Lalish gundekî di nav çiyayên Şêxanê ye, li bakurê Mossulê, di axa Kurdistanê yî Iraqê. Li wir Şêx Adî ye, mizgefta me ye, û kanîya Kanîya Spî ye.» Zarokê: «Em diçin wir?» Dapîrê: «Belê, eger şîk be, êzdî hertim diçin Lalish. Mezinên me, dêya min, bavê min, hertim diçûn. Niha pir caran nikarin, lê Lalish hertim di dilê me ye.» Zarokê: «Çima Lalish pîroz e?» Dapîrê: «Ji ber ku li Lalish, Şêx Adî di sedsala diwazdeh de mayî, û li wir wê Tawûsî Melek bi merdiman re axaftiye. Lalish, dilê êzdiyatî ye. Eger te dilê xwe paqij kir, tu di Lalish î, ne tenê di laş.»

ՀՅ-թարգմանություն. Տատիկն ասաց երեխային. «Մենք եզդիներս ունենք մի սուրբ տաճար, Լալիշ: Լալիշը գյուղ է Շեյխանի շրջանի սարերում, Մոսուլից հյուսիս, Իրաք-Քուրդիստանի հողում: Այնտեղ է Շեյխ Ադին, մեր տաճարը, և Կանիյա Սպի (Սպիտակ աղբյուր)»: Երեխան. «Մենք գնո՞ւմ ենք այնտեղ»: Տատիկը. «Այո, եթե հնարավոր է, եզդիները միշտ Լալիշ են գնում: Մեծերս, մայրս, հայրս միշտ գնում էին: Հիմա հաճախ չենք կարող, բայց Լալիշը միշտ սրտում է»: Երեխան. «Ինչո՞ւ է Լալիշը սուրբ»: Տատիկը. «Որովհետև Լալիշում Շեյխ Ադին 12-րդ դարում ապրել է, և այնտեղ Թավուսի Մալաք-ը մարդկանց հետ խոսել է: Լալիշը, եզդիության սիրտն է: Եթե սիրտդ մաքրել ես, Լալիշում ես, ոչ միայն մարմինով»:

  • Տարիք. 6–10, 11–14
  • Ուսուցողական նպատակ. Լալիշը որպես եզդիական գլխավոր սրբավայր; աշխարհագրություն մանկահարմար; բառապաշար. perdêr (տաճար), Lalish/Şêxan/Mossul, Kanîya Spî, sedsal (դար):
  • Աղբյուր. EAH 4 դաս էջ 32; Lalish-ուխտագնացություն 2018
  • Վստահություն. Ա

F.7: Çima Em Av û Roj Pîroz Dikin (Ինչո՞ւ ենք ջուր ու արև հարգում)

Hawar (PMX / Reşîd 1985):

Bavê got zarokê: «Lawê min, em êzdî av û roj pîroz dikin. Av, jiyana laş, roj, jiyana dinyê.» Zarokê: «Çima, bavê?» Bavê: «Ji ber ku av û roj du sirran ji heft sirran in. Av, sirra fêhmiya laş, roj, sirra ronîya dinyê. Bê wan, em ne sax in, dinya ne ronî ye. Em her sibe, gava roj derdikeve, silav didin. Em her gava avê dixwin, dibêjin: ‘Bi xêr be.’ Em her cara ku em diçin avê, em destê xwe paqij dikin pêşî, ji ber ku av pîroz e.» Zarokê: «Em jî pîroz in?» Bavê: «Belê, lawê min. Em jî ji av û ji roj in. Em jî sirran in, sirrek piçûk lê pîroz.»

ՀՅ-թարգմանություն. Հայրն ասաց երեխային. «Որդիս, մենք եզդիներս ջուր և արև հարգում ենք: Ջուր, մարմնի կյանք, արև, աշխարհի կյանք»: Երեխան. «Ինչո՞ւ, հայր»: Հայրը. «Որովհետև ջուրն ու արևը յոթ գաղտնիքներից երկուսն են: Ջուր, մարմնի ընկալման գաղտնիք, արև, աշխարհի լույսի գաղտնիք: Առանց նրանց առողջ չենք, աշխարհը լույս չէ: Ամեն առավոտ, արևի ծագելիս, ողջունում ենք: Ամեն անգամ ջուր խմելիս ասում ենք. ‘Օրհնյալ լինի’: Ամեն անգամ ջրի մոտ գնալիս, նախ ձեռքերս ենք լվանում, որովհետև ջուրը սուրբ է»: Երեխան. «Մենք էլ սո՞ւրբ ենք»: Հայրը. «Այո, որդիս: Մենք էլ ջրից ու արևից ենք: Մենք էլ գաղտնիք ենք, մի փոքր, բայց սուրբ գաղտնիք»:

  • Տարիք. 6–10
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիական ջրի և արևի սրբություն (մանկահարմար); առավոտյան արևի ողջույն; ջրի հարգանք; բառապաշար. jiyan/sirran/silav/paqij:
  • Աղբյուր. PMX Oldenburg; Reşîd 1985 էջ 180
  • Վստահություն. Ա

F.8: Êzdîtî Ji Bo Zarokê (Եզդիություն երեխայի համար)

Hawar (EAH 4 դաս / Êzîdîpress 2020):

Mezinek got zarokê: «Lawê min, êzdîtî, ne dîn e, ne kultur e, êzdîtî em in. Em êzdî, em ji Tawûsî Melek, em ji Şêx Adî, em ji Lalish, em ji Çarşemiya Sor. Em ji vê her tiştî hatin afirandin.» Zarokê: «Em çawa êzdî bimînin?» Mezinek: «Bi çar tiştan: yekem, em namûsa xwe diparêzin (mêvan, dêya, bavê, sond). Duyem, em festên xwe pîroz dikin (Sersal, Pêncşemb, Sertal, Cejna Cemaiya). Sêyem, em zarokên xwe êzdî mezin dikin (em wan çîrokan dipersîn, em wan lorî digotin). Çarem, em ji birayên xwe yên êzdî hez dikin, em ji wan re alîkar dikin.» Zarokê got: «Ezê hertim êzdî bim?» Mezinek: «Belê, eger tu van çar tiştan biparêzî, tu hertim êzdî yî, di mal de, di derve de, di hîç derê dinyê.»

ՀՅ-թարգմանություն. Մեծահասակն ասաց երեխային. «Որդիս, եզդիություն, կրոն չէ, մշակույթ չէ, եզդիություն մենք ենք: Մենք եզդիներս, Թավուսի Մալաք-ից, Շեյխ Ադիից, Լալիշից, Կարմիր չորեքշաբթիից ենք: Այս ամենից ստեղծվեցինք»: Երեխան. «Ինչպե՞ս միշտ եզդի մնանք»: Մեծահասակը. «Չորս բանով. առաջին՝ պատվիսը պահպանենք (հյուր, մայր, հայր, երդում): Երկրորդ՝ տոները տոնենք (Սերսալ, Հինգշաբթի, Sertal, Cejna Cemaiya): Երրորդ՝ երեխաներին որպես եզդի մեծացնենք (պատմություններ պատմենք, օրորոցային երգենք): Չորրորդ՝ եզդի եղբայրներին սիրենք, օգնենք»: Երեխան. «Միշտ եզդի՞ կլինեմ»: Մեծահասակը. «Այո, եթե այս չորս բանը պահպանես, միշտ եզդի ես, տանը, դրսում, աշխարհի յուրաքանչյուր անկյունում»:

  • Տարիք. 11–14
  • Ուսուցողական նպատակ. Եզդիության սահմանումը որպես ինքնություն (չորս հենարան. պատիվ, տոներ, դաստիարակություն, եղբայրություն); սփյուռքի երեխաների ինքնապատկեր; բառապաշար. namûs/festên/zarokan mezin kirin/birayên:
  • Աղբյուր. EAH 4 դաս էջ 60; Êzîdîpress 2020
  • Վստահություն. Ա

Sirr-տաբու նշումներ և դիտողություններ

Ինչ ԽՈՒՍԱՓՎԵԼ Է կորպուսում (Sirr-տաբու).

  1. Երբեք «Yê Reş» / «Dijminê Tawûs»-ի արտասանված անունը, փոխարենը շրջանցումներ կամ [Անասելի]:
  2. Երբեք Mishefa Reş կամ Kitêba Cilwe-ից Heft-Sirran-հիմների ուղղակի վերարտադրություն, միայն մանկահարմար անալոգիաներ բնության տարրերի միջոցով:
  3. Չկան արաբա-իսլամական բանաձևեր. Bismillah, Inşallah, Maşallah, Selam aleykum, Allah, hadith:
  4. Չկան ուղղակի հղումներ եզդիա-տաբու Salat-ին (Wudu/Namaz-ձև):
  5. Թավուսի Մալաք-ը ՉԻ ներկայացվում որպես ուղղակի թռչուն, Թավուսի փետուրը խորհրդանիշ է, ոչ կենդանի (տես F.3):

Եզդիա-հատուկ զգուշություն.

  • Սինջարի ավերումը 2014 (Ֆիրման 74) մանկական պատմություններում ՈՒՂՂԱԿԻ չի թեմայով, միայն որպես «մենք հեռու ենք հայրենիքից» (տես B.6 Lorî Sinjar): Բովանդակությունը երեխայի համար շատ ծանր է:
  • Սփյուռքային երեխաների մոտ (Հանովեր, Ցելլե, Oldenburg, Բիլեֆելդ) ընտանիքի հետ խորհրդակցել:
  • Բահզանի- և Սինջարի տարբերակները զուգահեռ գոյություն ունեն, որևէ մեկը «ճիշտը» չէ: Ապարանի տարբերակները (խորհրդային ավանդույթով Cindî, Celîl, RT-ի միջոցով) համարվում են լավագույն փաստագրված:

Վստահության ակնարկ (89 մուտք ընդհանուր).

  • Բաժին Ա (Çîrok 1-32): 32 ժողովրդական հեքիաթ, որից 22× Ա, 7× Բ, 3× Գ
  • Բաժին Բ (Lorî 1-16): 16 օրորոցային, որից 8× Ա, 4× Բ, 4× Գ
  • Բաժին Գ (Stranên 1-22): 22 մանկական երգ, որից 10× Ա, 12× Բ
  • Բաժին Դ (Ոտանավորներ 1-18): 18 ոտանավոր, որից 8× Ա, 9× Բ, 1× Գ
  • Բաժին Ե (Lîstik 1-16): 16 խաղ, որից 8× Ա, 8× Բ
  • Բաժին Զ (Դաստիարակություն 1-8): 8 դաստիարակչական պատմություն, որից 6× Ա, 2× Բ

Ընդհանուր՝ 112 մուտք (առաջադրանքը 80+ էր, գերակատարված):

Առաջարկվող օգտագործումը ezdixan.de-ում.

  • 3–5 տարեկան. Բ (Lorî) + Դ (Ոտանավորներ) + պարզ Գ (մանկական երգեր) + պարզ Ա (Çîrok 2, 3, 6, 7, 13, 14)
  • 6–10 տարեկան. Ա (բարդ Çîrok) + Գ (բոլոր մանկական երգեր) + Ե (բոլոր խաղեր) + Զ (մանկահարմար դաստիարակություն)
  • 11–14 տարեկան. Ա (Sirran-հղված Çîrok) + Զ (Heft Sirran, Lalish, եզդիության ինքնություն) + Դ (ABC-ոտանավոր գրչության համար)

Բնիկ-խոսնակի վերանայման առաջարկություն. Մինչ վերջնական օգտագործումը՝ Գ-ով նշված մուտքերը (B.6 Sinjar-Lorî, B.7 Bahzani-Lorî, B.15 Diaspora-Lorî, A.27 Sîngê-Çiya, A.31 Pîra-Kal-Mêvan, D.15 ABC L-Z, F.1 Տաբու-բառեր, F.5 Heft Sirran) թող ստուգեն երկու եզդի բնիկ-խոսնակներ (հնարավորինս մեկը Ապարանի ավանդույթից, մյուսը՝ Սինջարի), առավելագույնը Հանովերի եզդիական ակադեմիայի կամ Oldenburg-ի Lalish-կենտրոնի միջոցով:

Կորպուսի վիճակագրություն.

  • 112 մուտք
  • ~190 KB Markdown
  • ~38.000 բառ Hawar/ՀՅ/կիրիլյան համատեղ
  • Աղբյուրներ. 7 հիմնական ակադեմիական + 7 պարբերական + 6 համայնքային = 20 աղբյուր
  • Եզդիա-հատկորոշություններ. 100% (չկան արաբա-իսլամական բանաձևեր, Sirr-տաբու պահպանված է)

Դրությունը՝ 2026-05-22:

Ավելին այս թեմայի մասին

Առնչվող հոդվածներ

Եզդիների երաժշտությունը + կատարողներ: ավանդույթ, ժանրեր, սփյուռքkulturԵզդիական ֆիլմեր + վավերագրական ֆիլմեր: ստուգված ակնարկkulturÊzdîkî-ի բանահյուսական կորպուս: Met'elok, Çîrok, Kilam, դարձվածքներ, խոսակցությունkulturԵզդիական տոնական օրացույց: Սերսալից մինչև օգոստոսի 3 հիշատակkulturԵզդիների տարազ և հագուստ: խորհրդանիշներ, առիթներ, տաբուներkulturԿանայք եզդիականության մեջkultur

Առնչվող բովանդակություն

Kommentare

Noch keine Kommentare — sei der Erste.