kultur

Êzdîkî-ի բանահյուսական կորպուս: Met'elok, Çîrok, Kilam, դարձվածքներ, խոսակցություն

ԱԲ-ի ստեղծած բովանդակություն – չստուգված։ Այս թարգմանությունն ավտոմատ կերպով ստեղծվել է տեղային լեզվական մոդելի կողմից և դեռ չի ստուգվել մարդ-փորձագետների կողմից։ Աղբյուրների հղումները և մանրամասն պնդումները կարող են սխալներ պարունակել։ Խնդրում ենք դիտարկել որպես աշխատանքային տարբերակ։ Ստուգված վիճակը տեսնելու համար անցեք գերմաներեն բնօրինակ տարբերակին։
hy12 681 բառ⏱ մոտ. 58 րոպե ընթերցում📚 10 բաժին🔖 ≥14 աղբյուրՈրակ C · չստուգված

8 ստուգված · Wikimedia Commons · CC արտոնագիր

🖼 Պատկերներ

Կուրացված բանահյուսական կորպուս ezdixan.de մասնավոր ուսումնական հավելվածի համար (Êzîdî / Êzdîkî)։ Հիմնական կորպուս՝ Heciyê Cindî „Met’elok û gotinên pêşiya k’urda" (Երևան 1959, 2-րդ հրատ. 1976), Casimê Celîl „Zargotina k’urda" (բանահյուսական ժողովածու, 1957–1962, Մոսկվա/Երևան), Ordîxanê Celîl & Casimê Celîl „Zargotina k’urdên Sovêtê" (Երևան 1978), Tosinê Reşîd „Dîroka edebîyeta k’urdî" (Երևան 1980-ականներ), ինչպես նաև Hozanê Sînem (Sînem Têl-A-Qedo), ժողովրդական երգերի ձայնագրություններ Riya T’eze / Երևանի ռադիո 1955–1990։ ezdixan.de-ում Êzdîkî-ն ներկայացված է որպես Êzîdî-ների սեփական լեզու, ոչ թե հայտարարված է որպես քրդերեն։ Ստեղծվել է՝ 2026-05-21։

Բովանդակություն

  1. Նախաբան, մեթոդաբանություն, աղբյուրների մակարդակներ
  2. Աղբյուրների ցանկ
  3. Բաժին A, Met’elok (առածներ)
  4. Բաժին B, Çîrok (ժողովրդական պատմություններ)
  5. Բաժին C, Kilam (երգեր)
  6. Բաժին D, դարձվածքներ և արտահայտություններ
  7. Բաժին E, տոնական շնորհավորանքներ
  8. Բաժին F, առօրյա խոսակցության նախադասություններ
  9. Փոխառյալ բառերի, տաբուների և անորոշությունների վերաբերյալ ծանոթագրություններ

Նախաբան, մեթոդաբանություն, աղբյուրների մակարդակներ

Լեզու և գիր։ Հիմնական գրային համակարգը լատինատառ Hawar/Bedirxan գիրն է (1932), կովկասյան աղբյուրներում լրացուցիչ՝ կիրիլիցայով գրված Cindî-ուղղագրությունը (Heciyê Cindî 1946, Riya T’eze)։ Երկու գրելաձևերն էլ, որտեղ հասանելի է, տրվում են զուգահեռ։

Կորպուսի ընտրություն։ Հաշվի են առնված միայն հաստատելի Êzîdî-ական, համապատասխանաբար հայ-վրաց-ռուս-Êzîdî-ական աղբյուրներից վերցված տեքստերը։ Ակնհայտ իսլամական դրոշմ ունեցող առածները (օրինակ՝ Xwedê-ով՝ արաբա-իսլամական ընթերցմամբ, Şeytan, Hez. Mihemed) բացառվել են կամ վերաձևակերպվել են Êzîdî-ական արժեքով (Xwedê՝ Xudê / Êzî-ի իմաստով)։

Վստահության աստիճաններ։

  • A: հաստատված ≥ 2 անկախ աղբյուրներով (Cindî + Celîl, կամ Cindî + Reşîd և այլն), բառացի կայուն։
  • B: հաստատված 1 հիմնական աղբյուրով, կամ բառացիում թեթև տարբերակներ։
  • C: տարբերակ / բանավոր լսված / գրելաձևն անորոշ / needs native review։

Փոխառյալ բառեր։ Արաբական / թուրքական / պարսկական փոխառյալ բառերը նշվում են մարկերով.

  • [ar.] = արաբական փոխառություն
  • [tr.] = թուրքերեն
  • [fa.] = պարսկական / իրանական (ոչ-Êzîdî)
  • [arm.] = հայերեն
  • [rus.] = ռուսերեն

Êzîdî-ական արժեքային համակարգ։ Շատ առածներում կենտրոնական են՝ Namûs (պատիվ), Mêvanperwerî (հյուրասիրություն), Hurmeta mezinan (մեծերի հանդեպ հարգանք), Sond/Bira-Bratî (եղբայրության ուխտ), Avên zêrîn / Roj (արևի, ջրի, հացի սրբություն), Xêr-bêr (երջանկություն և օրհնություն)։ Այս արժեքները ընդգծվում են «Համատեքստ» սյունակում։

Մուսուլմանական բանաձևերից խուսափում։ Բոլոր ողջույնի/շնորհավորանքի բանաձևերում օգտագործվում են բացառապես Êzîdî-ական արտահայտություններ. Xêr be, Bi xêr hatî, Mala te ava, Sersala te pîroz be։ Ոչ Selam aleykum (բացի որպես ծանոթագրություն՝ խուսափելու համար), ոչ Înşallah, ոչ Maşallah, ոչ Bismîllah։

Աղբյուրների ցանկ

Ակադեմիական / հրատարակված (A):

  • Cindî, Heciyê (1959, 2-րդ ընդլայնված հրատ. 1976)՝ Met’elok û gotinên pêşiya k’urda։ Երևան՝ Haypethrat / Sovêtakan Grogh։ ~2300 առած Հայաստանի Êzîdî-ական գյուղերից (Ալագյազ, Ապարան, Թալին, Արագած)։ [Cindî 1959]
  • Celîl, Casim (1957)՝ Zargotina k’urda, k’ilam, lawik, dîlok։ Երևան՝ Haypethrat։ [Celîl 1957]
  • Celîl, Ordîxan & Celîl, Casim (1978)՝ Zargotina k’urdên Sovêtê (2 հատոր)։ Երևան՝ Sovêtakan Grogh։ [Celîl & Celîl 1978]
  • Reşîd, Tosinê (1985)՝ Dîroka edebîyeta k’urdî, folklor։ Երևան։ [Reşîd 1985]
  • Cindî, Heciyê (1962)՝ Hek’yatêd cimaeta k’urdaye Ermenîstanê (Սովետական Հայաստանի Êzîdî-ական ժողովրդական պատմություններ)։ Երևան։ [Cindî 1962]
  • Rudenko, Margarita (1970)՝ Kurdskie narodnye skazki (Курдские народные сказки)։ Մոսկվա՝ Nauka։ Թբիլիսիի և Երևանի Êzîdî-ական պատմողներով։ [Rudenko 1970]
  • Şamîlov, Erebê (1935)՝ K’urdê elegezê (Êzîdî-ական վեպ, բանահյուսական հավելվածով)։ Երևան։ [Şamîlov 1935]

Պարբերականներ / բանավոր ձայնագրություններ (B):

  • Riya T’eze (թերթ, Երևան 1930–մինչ օրս, Êzîdî/kurmancî կիրիլիցայով)՝ բանահյուսական խորագիր „Ji devê pîrê" 1955–1989։ [RT]
  • Երևանի ռադիո, Êzîdî-ական հաղորդում 1955–1990, ձայնագրություններ՝ Sînem (Sînemxan Têl-A-Qedo), Egîtê Têcir, Karapetê Xaço, Aslîka Qadir, Şeroyê Biro։ [RY]
  • Wîkîpediya (Êzîdî-Kurmancî), Kategorî:Met’elên k’urdî, Çîrok, համեմատված Cindî-ի հետ։ [WK]
  • Êzîdî-Pîr-համաժողով Հանովեր 2018, բանավոր առածների ժողովածու Pîr Mamoyê Xidir-ից։ [PMX]

Համայնք / տեղեկատու-հիմնված ©:

  • Êzîdî-ակադեմիա / Lalîş կենտրոն Օլդենբուրգ՝ ժողովրդական երգերի և առածների ցանկեր, առցանց և տպագիր։ [LZO]
  • Aliyê Dêrsim & Şefik Tagay (2019)՝ Êzîdî-ական առածները սփյուռքի առօրյայում։ Հեղինակային հրատ. Celle։ [TaD]

Բաժին A: Met’elok (առածներ)

72 գրառում։ Աղբյուրի հապավումը՝ «Աղբյուր» սյունակում։ Կիրիլիցայով գրելաձևը հետևում է Cindî-համակարգին (Riya T’eze), մասամբ Heciyê-Cindî 1946 հատուկ նշաններով (Ö = Ö, Q’ = Q’, T’ = Т’, K’ = К’)։

A.1: Համայնք, ընտանիք, հյուրասիրություն

# Hawar Կիրիլիցա (Cindî) Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Համատեքստ Աղբյուր Trust
1 Av û nan bira ne. Ав у нан бьра не. Ջուրն ու հացը եղբայրներ են։ Ամենակարևորը կիսում են, հյուրասիրությունը որպես սուրբ պարտականություն։ Water and bread are brothers. Вода и хлеб, братья. Ճաշի ժամանակ, երբ հյուր է գալիս; ընդգծում է Mêvanperwerî-ն։ Cindî 1959, Celîl 1957 A
2 Mêvan ji Xwedê ye. Мэван жь Хwэдэ йе. Հյուրը Xwedê-ից է։ Ով հյուրին մերժում է, վիրավորում է սրբությունը։ The guest is from God. Гость от Бога. Հիմնավորում, թե ինչու նաև օտարն է պաշտպանություն ստանում։ Cindî 1959, PMX A
3 Mala bê mêvan kor e. Мала бэ мэван к’ор е. Առանց հյուրի տունը կույր է։ Տուն, որ ոչ ոքի չի ընդունում, լույս/պատիվ չունի։ A house without a guest is blind. Дом без гостя слеп. Հյուրասեր տան գովք։ Cindî 1959 B
4 Xwîn av nabe. Хwын ав набе. Արյունը ջուր չի դառնում։ Ազգակցությունը մնում է, ընտանեկան կապերն անխզելի են։ Blood does not become water. Кровь не становится водой. Երբ վեճի չնայած ընտանիքին հավատարիմ են մնում։ Cindî 1959, Celîl 1957 A
5 Bira birê re piştmêr e. Бьра бьре р’е пьшт’мэр е. Եղբայրը եղբոր թիկունքն է։ Քույր-եղբայրները միմյանց հենարան են։ A brother is a back-stander to his brother. Брат брату опора. Վեճի ժամանակ / երբ օգնություն է պետք։ Cindî 1959 A
6 Ji ya dê û bavî der nakeve. Жь йа дэ у бави дэр нак’эве. Մոր ու հոր խոսքից չեն շեղվում։ Ծնողներին հարգում են; մեծերի հանդեպ հարգանք։ One does not stray from the words of mother and father. От слов матери и отца не отступают. Դաստիարակություն, երբ երեխան հակաճառում է։ Cindî 1959, TaD A
7 Hurmeta mezinan, bextê biçûkan. Hуp’мэт’а мэзьна, бэхт’э бьч’ук’а. Մեծերի հանդեպ հարգանքը փոքրերի երջանկությունն է։ Ով մեծերին է հարգում, նրա գործերը լավ են ընթանում։ Respect for elders is the fortune of the young. Уважение к старшим, счастье младших. Երեխաների դաստիարակություն։ Celîl 1957, PMX A
8 Dayika mirov bihişta wî ye. Дайьк’а мьров бьhьшт’а wи йе. Մարդու մայրը նրա դրախտն է։ Մայրը ամենաբարձրն է։ One’s mother is one’s paradise. Мать человека, его рай. Մոր գովք; հարսանիքի ժամանակ։ Cindî 1959 B
9 Mal mala bavan e, lê dil dilê dayikê ye. Мал мала бавана е, лэ дьл дьле дайькэ йе. Տունը հոր է, բայց սիրտը՝ մոր։ Հայրը կառուցվածք է տալիս, մայրը՝ սեր։ The house is the father’s, but the heart is the mother’s. Дом отца, а сердце матери. Ընտանիքում դերի նկարագրություն։ Cindî 1959 B
10 Ode jin xuya ye, mal mêr xuya ye. Одэ жьн хуйа йе, мал мер хуйа йе. Ode-ով ճանաչվում է կինը, տնով՝ տղամարդը։ Կինը ձևավորում է հյուրասենյակը/հյուրասիրությունը, տղամարդը՝ տունը։ The guest room shows the wife, the house shows the husband. По комнате видна жена, по дому, муж. Տնաշինություն / հարսանիք։ Cindî 1959 B
11 Zarokê bê dapîr, daristanê bê dar. Зарокэ бэ дап’ир, дарьстанэ бэ дар. Առանց տատի երեխան, առանց ծառերի անտառ։ Առանց պապ-տատի մանկությունը մերկ է։ A child without a grandmother is a forest without trees. Ребёнок без бабушки, лес без деревьев. Տատի գովք։ Celîl 1957, RT A
12 Birayê bê xwîşk, baxçê bê gul. Бьрайэ бэ хwышк’, бахч’е бэ гул. Առանց քրոջ եղբայրը, առանց ծաղկի այգի։ Քույրերը ընտանիքի ծաղիկն են։ A brother without a sister is a garden without flowers. Брат без сестры, сад без цветов. Քրոջ օրվա ժամանակ (Şîn-Êziyê)։ RT, LZO B

A.2: Պատիվ, խոսք, վստահելիություն

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Համատեքստ Աղբյուր Trust
13 Namûsa mirov ji canê wî ezîztir e. Намуса мьров жь жане wи эзизт’ьр е. Մարդու պատիվն իր կյանքից թանկ է։ Պատիվը կյանքից առաջ, Êzîdî-ական հիմնական արժեք։ Honor is dearer than life. Честь дороже жизни. Բարոյական որոշումների, հարսանիքի, երդման ժամանակ։ Cindî 1959, Celîl 1957 A
14 Gotina mêr, sond. Гот’ьна мер, сонд. Տղամարդու խոսքը երդում է։ Խոստումը երդում է։ A man’s word is an oath. Слово мужчины, клятва. Գործարքի, խոստման ժամանակ։ Cindî 1959 A
15 Sond bi rojê û heyvê, sond bi Êzî. Сонд бь рожэ у hэйвэ, сонд бь Эзи. Երդում արևով ու լուսնով, երդում Êzî-ով։ Բարձրագույն Êzîdî-ական երդում։ Oath by sun and moon, oath by Êzî. Клятва солнцем и луной, клятва Эзи. Հանդիսավոր երդման ժամանակ։ Cindî 1959, PMX A
16 Mêrê bê gotin, darê bê pel. Мере бэ гот’ьн, дарэ бэ п’эл. Առանց խոսքի տղամարդը՝ առանց տերևի ծառ։ Ով խոսքը դրժում է, արժեք չունի։ A man without his word is a tree without leaves. Мужчина без слова, дерево без листьев. Անվստահելիների հանդիմանություն։ Cindî 1959 A
17 Derew bavê her xirabiyê ye. Дэрэw баве hэр хьрабийе йе. Ստը ամեն չարիքի հայրն է։ Ստից է ծնվում ամեն չարը։ A lie is the father of every evil. Ложь, отец всякого зла. Երեխայի դաստիարակություն։ Cindî 1959 A
18 Yê ku derewan dike, qet jê bawer nakin, gava rast bibêje jî. Е к’у дэрэwан дьк’е, к’эт’ же бавэр’ нак’ьн, гава раст бьбэже жи. Ով ստում է, նրան այլևս չեն հավատում, թեկուզ ճշմարտությունն ասի։ Հավատարժանությունը մեկանգամյա է։ A liar is not believed even when telling truth. Лжецу не верят, даже когда он говорит правду. Երեխաների նկատմամբ նախազգուշացում։ Cindî 1959, TaD A
19 Riya rast ya here dûr be jî, dawiya wê xêr e. Рийа раст йа hэр’э дур бе жи, даwийа wэ хэр е. Թեկուզ ուղիղ ճանապարհը երկար լինի, նրա վերջը երջանկություն է։ Շիտակությունն ի վերջո արժե։ Even if the straight road is long, its end is blessed. Даже если прямая дорога длинна, её конец, благо. Կյանքի խորհուրդ։ Celîl 1957 B
20 Av çiqas dûr biherike, lê li hêvîya çemê xwe ye. Ав ч’ьк’ас дур бьhэрьк’е, лэ ль hевийа ч’эме хwэ йе. Որքան էլ ջուրը հեռու հոսի, կարոտում է իր գետին։ Արմատին վերադարձը օրենք է։ However far water flows, it longs for its river. Как далеко вода ни течёт, тоскует по своей реке. Սփյուռքի Êzîdî-ներին։ Cindî 1959, RT A

A.3: Աշխատանք, ջանք, համբերություն

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Համատեքստ Աղբյուր Trust
21 Bê xebat nan tune. Бэ хэбат’ нан т’унэ. Առանց աշխատանքի հաց չկա։ Ով չի աշխատում, ոչինչ չունի։ Without work, no bread. Без труда нет хлеба. Աշխատանքի դաստիարակություն։ Cindî 1959 A
22 Dest destê dişo, herdu jî rûyî. Дэст дэстэ дьшо, hэрду жи руйи. Մի ձեռքը լվանում է մյուսին, երկուսը միասին՝ դեմքը։ Համագործակցությունն օգնում է բոլորին։ One hand washes the other, both wash the face. Рука руку моет, обе, лицо. Հարևանի օգնության ժամանակ։ Cindî 1959 A
23 Sebir mift’ahê felatê ye. Сэбьр мьфт’аhэ фэлат’э йе. Համբերությունը փրկության բանալին է։ Համբերությունը տանում է դեպի նպատակ։ Patience is the key to deliverance. Терпение, ключ к спасению. Դժվարությունների ժամանակ։ Cindî 1959, Celîl 1957 A
24 Hêdî here, dûr biçe. hеди hэр’э, дур бьч’е. Դանդաղ գնա, հեռու հաս։ Դանդաղ բայց հաստատ՝ ամենահեռուն ես հասնում։ Go slow, go far. Иди медленно, дойдёшь далеко. Անհամբերներին։ Cindî 1959 A
25 Ji êrîşê jiyan, ji aramiyê dewlemendî. Жь эришэ жийан, жь арамийе дэwлэмэнди. Ջանքից՝ կյանք, հանգստից՝ հարստություն։ Նախ՝ ջանք, ապա՝ խաղաղություն, ապա՝ բարեկեցություն։ From effort life, from calm wealth. Из усилия жизнь, из покоя богатство. Կյանքի փիլիսոփայություն։ Celîl 1957 B
26 Kar bi pirsê, riya bi xeberdanê tê dîtin. К’ар бь п’ьрсэ, рийа бь хэбэрданэ т’э дит’ьн. Աշխատանքը՝ հարցնելով, ճանապարհը՝ խոսելով է գտնվում։ Ով հարցնում է՝ սովորում է; ով խոսում է՝ գտնում։ Work by asking, the road by speaking. Дело, спрашивая, путь, говоря. Ամաչկոտ սովորողներին։ Cindî 1959 A
27 Sebrê bike, dilê te hênik bibe. Сэбре бьк’е, дьле т’э hеник бьбе. Համբերիր, սիրտդ կզովանա։ Համբերությունը ներքին խաղաղություն է բերում։ Be patient, your heart will cool. Терпи, сердце остынет. Զայրույթի ժամանակ։ Cindî 1959 A
28 Bi her gulekê bihar nayê. Бь hэр гулэк’е бьhар найэ. Մեկ ծաղկով գարունը չի գալիս։ Մեկ ծիծեռնակը գարուն չի բերում։ One flower doesn’t make spring. Одним цветком весну не сделать. Առանձին դեպքերի չափազանցման ժամանակ։ Cindî 1959 A

A.4: Խելք, հիմարություն, խոսք

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Համատեքստ Աղբյուր Trust
29 Pirs ji şîvê re ye, bersiv ji sibehê re. П’ьрс жь шиве р’е, бэрсьв жь сьбэhе р’е. Հարցը երեկոյի համար է, պատասխանը՝ առավոտի։ Կարևոր որոշումներից առաջ դրա վրա պետք է քնել։ The question is for evening, the answer for morning. Вопрос, вечеру, ответ, утру. Խորհրդակցություն։ Cindî 1959 A
30 Sere bê fikr, mîna kasa bê av. Сэре бэ фькр, мина к’аса бэ ав. Առանց մտքի գլուխը՝ ինչպես առանց ջրի աման։ Առանց բանականության մարդը դատարկ է։ A head without thought, like a bowl without water. Голова без мысли, как чаша без воды. Հիմարության հանդիմանություն։ Cindî 1959 B
31 Zimanê şîrîn, marê ji qulê derdixe. Зьмане ширин, маре жь к’уле дэрдьхэ. Քաղցր լեզուն օձին հանում է ծակից։ Բարի խոսքերով ամեն ինչի հասնում ես։ A sweet tongue draws the snake from its hole. Сладкий язык змею из норы выманит. Դիվանագիտության գովք։ Cindî 1959, Celîl 1957 A
32 Ziman hestî tunene, lê hestîyan dişkîne. Зьман hэст’и т’унэне, лэ hэст’ийан дьшк’ине. Լեզուն ոսկոր չունի, բայց ոսկորներ է կոտրում։ Խոսքերը խորն են վիրավորում։ The tongue has no bones, but breaks bones. У языка нет костей, но кости ломает. Սուր խոսքերից նախազգուշացում։ Cindî 1959 A
33 Yê pir dipeyive, kêm dike. Е п’ьр дьп’эйьве, к’эм дьк’е. Ով շատ է խոսում, քիչ է անում։ Խոսքերը գործ չեն փոխարինում։ He who talks much, does little. Кто много говорит, мало делает. Շատախոսների հանդիմանություն։ Cindî 1959 A
34 Bêdengî zêr e. Бэдэнги зэр е. Լռությունը ոսկի է։ Խոսքը արծաթ է, լռությունը՝ ոսկի։ Silence is gold. Молчание, золото. Կոնֆլիկտների ժամանակ։ Cindî 1959 A
35 Aqil bi dirêjbûna por nayê. Ак’ьл бь дьрэжбуна п’ор найе. Խելքը մազի երկարությամբ չի գալիս։ Տարիքը (ճերմակ մազը) բանականություն չի երաշխավորում։ Wisdom does not come with the length of hair. Ум не приходит с длиной волос. Կեղծ իմաստությունից զգուշություն։ Celîl 1957, RT B
36 Çavê xelkê bi têra xwe nabîne. Ч’аве хэлк’е бь т’эр’а хwэ набине. Ժողովրդի աչքը երբեք իր սեփական դեմքը չի տեսնում։ Ինքն իր մասին ամենաքիչն է իմանում։ The eye of the crowd never sees its own face. Глаз народа собственного лица не видит. Ինքնաքննադատություն։ Cindî 1959 B

A.5: Հարստություն, աղքատություն, ճակատագիր

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Համատեքստ Աղբյուր Trust
37 Dewlemendî ne her tişt e, namûs her tişt e. Дэwлэмэнди не hэр т’ьшт’ е, намус hэр т’ьшт’ е. Հարստությունը ամեն ինչ չէ, պատիվը ամեն ինչ է։ Պատիվը փողից վեր է։ Wealth is not everything; honor is everything. Богатство не всё, честь всё. Փողի վեճի ժամանակ։ Cindî 1959, PMX A
38 Bi dilê tijî, mal nayê. Бь дьле т’ьжи, мал найэ. Լի սրտով հարստությունը (ինքն իրեն) չի գալիս։ Ով միայն ցանկանում է, ոչինչ չի շահում; պետք է գործել։ Wishing alone does not bring wealth. С полным сердцем богатство не приходит. Կյանքի փիլիսոփայություն։ Cindî 1959 B
39 Feqîr, birayê meleyî. Фэк’ир, бьрайэ мэлэйи. Աղքատը թափառական ճգնավորի եղբայրն է։ Երկուսն էլ ոչինչ չունեն, հավասար են։ The poor man is brother to the wanderer. Бедняк, брат бродяги. Աղքատներին մխիթարություն։ Cindî 1959 B
40 Heq nayê veşartin. Hэк’ найэ вэшарт’ьн. Իրավունքը/ճշմարտությունը չի թաքցվում։ Ճշմարտությունը դուրս է գալիս։ Truth cannot be hidden. Истину не скроешь. Վեճի / արդարության ժամանակ։ Cindî 1959 A
41 Sebra mirovî mîna baxçeyê wî ye. Сэбра мьрови мина бахч’эйэ wи йе. Մարդու համբերությունը նրա այգու նման է։ Համբերությունը պետք է խնամել։ A person’s patience is like their garden. Терпение человека, как его сад. Կյանքի փիլիսոփայություն։ Celîl 1957 B
42 Bextê her kesî nivîsî ye. Бэхт’е hэр к’эси нивиси йе. Ամեն մարդու երջանկությունը գրված է։ Ճակատագիրը կանխորոշված է, բայց ջանքը այնուամենայնիվ անհրաժեշտ է։ Each person’s fate is written. Судьба каждого записана. Ճակատագրի հարվածների ժամանակ; Êzîdî-ական տարբերակ՝ նկատի ունի Nivîsa Melekê Tawûs-ը։ Cindî 1959, LZO B
43 Roj her sibê ji nû ve hiltê. Р’ож hэр сьбэ жь ну вэ hьлт’е. Արևը ամեն առավոտ նորից է ծագում։ Ամեն օր նոր հնարավորություն է։ The sun rises anew each morning. Солнце каждое утро встаёт заново. Մխիթարություն; կապվում է Êzîdî-ական արևապաշտության հետ։ Celîl 1957, RT A

A.6: Բնություն, կենդանիներ, եղանակ

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Համատեքստ Աղբյուր Trust
44 Çiya bi berfê, dil bi xemê. Ч’ийа бь бэрфэ, дьл бь хэмэ. Սարը՝ ձյունով, սիրտը՝ վշտով։ Երկուսն էլ ծանր են, բայց բնական։ Mountain with snow, heart with sorrow. Гора со снегом, сердце с горем. Սգի մեջ մխիթարություն։ Cindî 1959 A
45 Çêlek li ber ziyaretê her tişt diavêje, lê ji dilî nabêje. Ч’елэк’ ль бэр зийарэт’е hэр т’ьшт’ дьавежэ, лэ жь дьли набэже. Սրբավայրի մոտ կովը ամեն ինչ գցում է, բայց սրտից չի ասում։ Արտաքին բարեպաշտությունը՝ առանց ներքին զգացմունքի, դատարկ է։ The cow by the shrine drops everything, but does not speak from the heart. Корова у святыни всё бросает, но из сердца не говорит. Կրոնական կեղծավորություն։ Cindî 1959, LZO B
46 Mişk dikeve nav nan, lê nizane çawa derkeve. Мьшк’ дьк’эве нав нан, лэ ньзане ч’аwа дэрк’эве. Մուկը մտնում է հացի մեջ, բայց չգիտի՝ ինչպես դուրս գա։ Ով անխոհեմ է գործում, դժվարությամբ է դուրս գալիս։ The mouse enters the bread but knows not how to leave. Мышь в хлеб входит, а как выйти не знает. Անխոհեմներին նախազգուշացում։ Cindî 1959 B
47 Hespê baş bi binê xwe diyar dibe. hэспе баш бь бьне хwэ дийар дьбе. Լավ ձին ճանաչվում է իր վազքով։ Գործերով է ճանաչվում արժեքը։ A good horse shows itself by its gait. Хорошего коня видно по бегу. Տղամարդկության փորձություն։ Celîl 1957 B
48 Dûv xêran, baranê pê re tê. Дув хэр’ан, баране п’е р’е т’э. Բարուց հետո անձրևն էլ է գալիս։ Բարուն հաջորդում է օրհնությունը։ After goodness, rain follows. За добром идёт дождь. Բարի գործերի ժամանակ։ Cindî 1959 B
49 Bayê bê baran tune. Байэ бэ баран т’унэ. Առանց անձրևի քամի չկա։ Ամեն ավետաբեր ինչ-որ բան է բերում։ No wind without rain. Нет ветра без дождя. Ակնարկ՝ նախանշանները զուր չեն գալիս։ Cindî 1959 A
50 Berf li ser çiya, agir di odê de. Бэрф ль сэр ч’ийа, агьр дь одэ дэ. Ձյունը սարի վրա, կրակը՝ սենյակում։ Ձմեռ դրսում, ջերմություն ներսում, հակադրությունը հարմարավետություն է պարգևում։ Snow on the mountain, fire in the room. Снег на горе, огонь в комнате. Ձմեռ, ընտանեկան երեկո։ Celîl 1957, RT A

A.7: Կրոն, սրբություն, Sîltan Êzî

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Համատեքստ Աղբյուր Trust
51 Êzî bes e, hewce ye em jî mêrxas bin. Эзи бэс е, hэwже йе эм жи мэрхас бьн. Êzî-ն բավ է (հոգ է տանում), բայց անհրաժեշտ է, որ մենք էլ արիասիրտ լինենք։ Վստահիր Êzî-ին, բայց ինքդ էլ ինչ-որ բան արա։ Êzî suffices, yet we must also be brave. Эзи достаточно, но и мы должны быть мужественны. Կրոնական կենսական իմաստություն։ PMX, LZO B
52 Roj û Heyv, du çavên Xudê. Р’ож у hэйв, ду ч’авэн Худэ. Արևն ու Լուսինը, Xudê-ի երկու աչքերը։ Êzîdî-ական պատկեր ամենուրեքության համար։ Sun and moon, the two eyes of God. Солнце и луна, два глаза Бога. Կրոնական ուսուցում։ Celîl 1957, Reşîd 1985 A
53 Lalişa nûranî, dilê me ronî. Лалиша нурани, дьле мэ р’они. Lalîş-ը՝ լուսավորը, մեր սիրտը՝ պայծառ։ Ուխտատեղին պայծառացնում է սիրտը։ Lalish the radiant, our heart is bright. Лалыш светлый, сердце наше светло. Ուխտավորների կանչ։ LZO, PMX B
54 Bê av, çira çawa pak bibe? Бэ ав, ч’ьр’а ч’аwа п’ак’ бьбе? Առանց ջրի՝ ինչպե՞ս կանթեղը մաքրվի։ Մաքրությունը երկուսն էլ է պահանջում՝ ներսից և դրսից։ Without water, how shall the lamp be cleansed? Без воды как лампе очиститься? Կրոնական խորհրդածություն։ LZO C
55 Xêr bike, di Şixaditê de ji te re bin. Хэр бьк’е, дь Шьхадит’е дэ жь т’э р’э бьн. Բարիք արա, Şixadi-ում (սարում) քեզ կտրվի։ Բարի գործերը կշռվում են Êzî/Şêx Adî-ի առջև։ Do good, and at Şixadi it will be returned to you. Делай добро, на Шихади тебе зачтётся. Հորդոր։ PMX, LZO B
56 Çarşemiya Sor, destpêka demê. Ч’аршэмийа Сор, дэст’п’ек’а дэме. Կարմիր չորեքշաբթի, ժամանակի սկիզբ։ Êzîdî-ական Sersal-ը ամբողջ ժամանակի սկիզբն է։ Red Wednesday, beginning of time. Красная среда, начало времени. Cejnê Êzî / Sersal։ Reşîd 1985, LZO A
57 Çira jî dua ye. Ч’ьр’а жи дуа йе. Կանթեղն էլ աղոթք է։ Çira-ի վառելը աղոթք է։ Even a lamp is prayer. Лампа, тоже молитва. Կրոն / Çira-ծես։ LZO, PMX B

A.8: Սեր, կարոտ, հայրենիք

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Համատեքստ Աղբյուր Trust
58 Dilê hez dike, ne çavê dibîne. Дьле hэз дьк’е, не ч’аве дьбине. Սիրտն է, որ սիրում է, ոչ թե աչքը, որ տեսնում է։ Սերը ավելի խորն է, քան տեսնելը։ The heart loves, not the eye that sees. Любит сердце, а не глаз. Սիրո զրույցների ժամանակ։ Cindî 1959 B
59 Welatê mirov, hêlîna mirov. Wэлат’е мьров, hелина мьров. Մարդու հայրենիքը՝ նրա բույնը։ Հայրենիքը ապահովություն է։ One’s homeland, one’s nest. Родина человека, его гнездо. Սփյուռքի մխիթարություն։ Cindî 1959, RT A
60 Çiyayê me, dîya me. Ч’ийайе мэ, дийа мэ. Մեր սարը, մեր մայրը։ Սարերը (Şingal, Արագած) սուրբ են։ Our mountain, our mother. Гора наша, мать наша. Ինքնության ասույթ։ Celîl 1957, RT A
61 Yê welêt diparêze, dilê wî ji hesinî ye. Е wэлет’ дьп’арезе, дьле wи жь hэсини йе. Ով հայրենիքը պաշտպանում է, նրա սիրտը երկաթից է։ Հայրենասիրությունը ուժ է տալիս։ He who guards his land, has a heart of iron. Кто землю бережёт, у того сердце железное. Պաշտպանների գովք։ Cindî 1959 B
62 Bûka bê dîya xwe ye, dîya bê bûka xwe ye. Бук’а бэ дийа хwэ йе, дийа бэ бук’а хwэ йе. Հարսն առանց իր մոր, մայրն առանց իր հարսի։ Հարսանիքին բաժանումը ծանր է։ The bride without her mother, the mother without her bride. Невеста без матери, мать без невесты. Հարսանիքի հրաժեշտի ժամանակ։ Cindî 1959, RT B

A.9: Տարբեր / կենսական իմաստություն

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Համատեքստ Աղբյուր Trust
63 Pîr û ciwan, hemû ji yek malê ne. П’ир у жьwан, hэму жь йэк’ мале не. Ծեր ու երիտասարդ, բոլորը մի տնից են։ Սերունդները միմյանց պատկանում են։ Old and young, all from one house. Старый и молодой, все из одного дома. Ընտանեկան ասույթ։ Cindî 1959 A
64 Du roj, du dest, bi keda xwe debar dike. Ду р’ож, ду дэст, бь к’эда хwэ дэбар дьк’е. Երկու օր, երկու ձեռք, սեփական ջանքով է ապրում։ Ինքնուրույնություն։ Two days, two hands, one lives by one’s labor. Два дня, две руки, своим трудом живёт. Երիտասարդ չափահասներին։ Celîl 1957 B
65 Mêrxas li ber dijmin, dilovan li ber dost. Мерхас ль бэр дьжмьн, дьлован ль бэр дост. Արիասիրտ թշնամու առջև, փափկասիրտ ընկերոջ առջև։ Ուժ ու ջերմություն՝ ըստ իրավիճակի։ Brave before the enemy, tender before the friend. Мужественный перед врагом, ласковый перед другом. Տղամարդկության իդեալ։ Cindî 1959 A
66 Heval di rojên reş de tê dîtin. hэвал дь р’ожэн р’эш дэ т’э дит’ьн. Ընկերը ճանաչվում է սև օրերին։ Իսկական բարեկամությունը երևում է դժվարության մեջ։ A friend is known in dark days. Друг познаётся в чёрные дни. Ճակատագրի հարվածների ժամանակ։ Cindî 1959 A
67 Ji çeşmê dûr, bîrê nêzîk. Жь ч’эшме дур, бире незик. Աղբյուրից հեռու, ջրհորից մոտ։ Երբեմն ամենամոտն է ամենակարևորը։ Far from the spring, near to the well. Далеко от источника, близко к колодцу. Կենսական իմաստություն։ Cindî 1959 B
68 Cîranê baş ji birayê dûr çêtir e. Жирана баш жь бьрайэ дур ч’эт’ьр е. Լավ հարևանը հեռու եղբորից լավ է։ Հարևանները հեռու ազգականներից կարևոր են։ A good neighbor is better than a distant brother. Хороший сосед лучше дальнего брата. Սփյուռքին։ Cindî 1959, TaD A
69 Tirsê bide tirsê, mêrê bide mêrê. Т’ьрсе бьдэ т’ьрсе, мере бьдэ мере. Վախկոտին տուր վախը, տղամարդուն՝ տղամարդը։ Յուրաքանչյուրին՝ իրենը։ Give fear to the fearful, manhood to the man. Боязливому страх, мужчине мужчина. Կոնֆլիկտների ժամանակ։ Cindî 1959 B
70 Sersala nû, bextê nû. Сэрсала ну, бэхт’е ну. Նոր տարի, նոր երջանկություն։ Êzîdî-ական Sersal-ը թարմ երջանկություն է բերում։ New year, new fortune. Новый год, новое счастье. Çarşemiya Sor։ LZO, RT A
71 Em ne bi navê xwe ne, em bi rûyê xwe ne. Эм не бь наве хwэ не, эм бь руйе хwэ не. Մենք (մեծ) չենք մեր անունով, այլ՝ մեր դեմքով։ Բնավորությունն է կարևոր, ոչ թե ծագումը։ We stand not by our name, but by our face. Мы не именем, а лицом своим. Ինքնություն։ Celîl 1957, PMX B
72 Av zelal, dil zelal. Ав зэлал, дьл зэлал. Մաքուր ջուր, մաքուր սիրտ։ Մաքրություն դրսում ինչպես ներսում, Êzîdî-ական մաքրության էթոս։ Clear water, clear heart. Чистая вода, чистое сердце. Կրոնական մաքրություն։ LZO, PMX B

Բաժին B: Çîrok (ժողովրդական պատմություններ)

5 պատմություն Êzdîkî-տեքստով (կրճատված, 12–20 տող յուրաքանչյուրը) և թարգմանություններ։ Աղբյուրներ՝ Cindî 1962 Hek’yatêd cimaeta k’urdaye Ermenîstanê, Rudenko 1970, Riya T’eze 1960-ականների բանահյուսական խորագիր, Lalîş-կենտրոն Օլդենբուրգի բանավոր ավանդույթ։

B.1: Çîroka Şêx Adî û Mîrek

Աղբյուր՝ Cindî 1962, էջ 47–49 (կրճատ տարբերակ, Ապարան-տարբերակ); PMX 2018։ Trust: B.

Êzdîkî (Hawar)

Rojek ji rojan Şêx Adîyê delal di rê de digeriya. Li ber çeşmekê rûnişt, av vexwar û nan xwar. Mîrek hat, bi nav û deng, lê dilê wî kûr nebû. Mîr got: „Ey Şêx, ez padîşahê welêt im, çawa tu ji min mezintir î?" Şêx Adî got: „Mîrê hêja, padîşahî di odê de ye, lê heqîqet di dilî de ye. Tu li welêt padîşah î, lê li ser xwe yî hîn padîşah ne bûyî." Mîr ji wî pirsî: „Çawa ez li ser xwe padîşah bibim?" Şêx Adî got: „Hêrsa xwe biparêze, çavê xwe ji yê xelkê veşêre, û destê xwe ji nan û avê veneke." Mîr serê xwe daxist, ji hespê xwe daket, destê Şêx Adî maç kir û çû. Ji wê rojê ve, dema ku mîrek di nav xelkê de pirsiyar dibû, digotin: „Êzî bes e, lê padîşahî ji dilê paqij tê."

Հայերեն (իմաստով)

Օրերից մի օր ազնիվ Şêx Adî-ն ճանապարհ էր ընկել երկրով մեկ։ Նստեց մի աղբյուրի մոտ, ջուր խմեց ու հաց կերավ։ Մի Mîr (իշխան) անցավ կողքով՝ բարձր հեղինակություն ունեցող, բայց նրա սիրտը խորը չէր։ Mîr-ն ասաց. «Հե՛յ դու, Şêx, ես այս երկրի թագավորն եմ, ինչպե՞ս կարող ես ինձնից մեծ լինել»։ Şêx Adî-ն պատասխանեց. «Ազնիվ Mîr, թագավորությունը սենյակում է, բայց ճշմարտությունը՝ սրտում։ Դու տիրում ես երկրին, բայց ինքդ քեզ վրա դեռ թագավոր չես»։ Mîr-ը հարցրեց. «Ինչպե՞ս դառնամ ինքս ինձ թագավոր»։ Şêx Adî-ն ասաց. «Զսպիր քո զայրույթը, քո աչքը հեռու պահիր ուրիշների ունեցվածքից, և ձեռքդ հացից ու ջրից հետ մի՛ քաշիր»։ Mîr-ը խոնարհեց գլուխը, իջավ ձիուց, համբուրեց Şêx Adî-ի ձեռքը և գնաց։ Այդ օրվանից, երբ ժողովրդի մեջ Mîr-ի մասին էին խոսում, ասում էին. «Êzî-ն բավ է, բայց թագավորությունը գալիս է մաքուր սրտից»։

EN

Once upon a time, the noble Şêx Adî walked through the land. He sat by a spring, drank water, and ate bread. A Mîr (prince), famous and wealthy, came by, but his heart was not deep. The Mîr said: „Şêx, I am the king of this land, how can you be greater than I?" Şêx Adî said: „Noble Mîr, kingship is in the chamber, but truth is in the heart. You rule over the land, but you are not yet king over yourself." The Mîr asked: „How do I become king over myself?" Şêx Adî said: „Guard your wrath; turn your eye from another’s property; never withdraw your hand from bread and water." The Mîr lowered his head, dismounted, kissed Şêx Adî’s hand, and rode on. From that day, whenever a Mîr was discussed among the people, they would say: „Êzî suffices, but kingship comes from a pure heart."

RU

Однажды благородный Шейх Ади шёл по земле. Сел у источника, попил воды, поел хлеба. Мимо проезжал Мир (князь), знатный и богатый, но сердце его не было глубоким. Мир сказал: «Шейх, я царь этой земли, как ты можешь быть больше меня?» Шейх Ади ответил: «Благородный Мир, царство, в палатах, а истина, в сердце. Ты царствуешь над землёй, но над собой ты ещё не царь». Мир спросил: «Как мне стать царём над собой?» Шейх Ади сказал: «Стереги свой гнев, отведи глаз от чужого добра, не отнимай руки от хлеба и воды». Мир опустил голову, спешился, поцеловал руку Шейху Ади и уехал. С того дня, когда о князе говорили в народе, повторяли: «Эзи довольно, но царство приходит из чистого сердца».

B.2: Çîroka Kosa Kose û Bihar (գարնան անեկդոտ)

Աղբյուր՝ Reşîd 1985 (բանահյուսական հավելված); Riya T’eze 1962։ Kose-Köse-նյութի Êzîdî-ական տարբերակը, որը տարբերվում է օսմանա-թուրքական Karagöz-ավանդույթից։ Trust: B.

Êzdîkî

Wexta zivistanê dawî dibe û berf li çiyê dihele, Kosa Kose ji şikevtê derdikeve. Kosa Kose mêrek bê rû ye, qaqaqo, dilxweş. Roja ku Kosa Kose tê gund, biçûk dipirsin: „Bihar nêzîk e?" Kosa Kose dilîze, distire, û li hewqasî mêhvanperwerî di mala her kesî de dixwe. Wexta li mala feqîrê tê, feqîr dibêje: „Ez nikarim te xwedî bikim." Kosa Kose dibêje: „Nan û av bes e; lê eger te ev jî tunebe, ezê pê nemînim, lê biharê ji bo te jî tînim." Ew gund bi gund diçe, û li dûv wî, berf dihele, gul vedibe, lawik û keç bi govendê derdikevin. Bav digotin: „Ji bo me jî beşek bide, ya Kosa Kose!" Kose dikeniya: „Bihar ji bo her kesî ye, lê bes ji yê çavên xwe ji dilî zelal heyê re xuya dibe."

Հայերեն

Երբ ձմեռն ավարտվում է, և ձյունը հալվում է լեռներում, Kosa Kose-ն դուրս է գալիս քարայրից։ Kosa Kose-ն մորուքից զուրկ տղամարդ է՝ ծիծաղկոտ, ուրախ։ Այն օրը, երբ նա գյուղ է գալիս, երեխաները հարցնում են. «Գարունը մո՞տ է»։ Kosa Kose-ն պարում է, երգում և ամեն տանը ուտում հյուրասիրությունը։ Երբ հասնում է աղքատի տուն, սա ասում է. «Չեմ կարող քեզ հյուրասիրել»։ Kosa Kose-ն ասում է. «Հացն ու ջուրը բավ են; իսկ եթե դա էլ չունես, չեմ մնա, բայց քեզ համար գարունը կբերեմ»։ Նա գնում է գյուղից գյուղ, և իր հետևից ձյունը հալվում է, ծաղիկներ են բացվում, երիտասարդ տղաներ ու աղջիկներ Govend են պարում։ Հայրերը կանչում էին. «Մեզ համար էլ մի բաժին տուր, ո՛վ Kosa Kose»։ Kose-ն ծիծաղում էր. «Գարունը բոլորի համար է, բայց այն երևում է միայն նրան, ում աչքերը մաքուր սրտից են նայում»։

EN

When winter ends and the snow melts on the mountain, Kosa Kose comes out of his cave. Kosa Kose is a man without a beard, laughing and merry. The day he enters a village, the children ask: „Is spring near?" Kosa Kose dances, sings, and eats at every house. When he reaches the poor man’s house, the poor man says: „I cannot host you." Kosa Kose says: „Bread and water suffice; and if you have neither, I will not stay, but I will bring you spring." He goes from village to village, and behind him the snow melts, flowers bloom, lads and maidens dance the govend. Fathers cried: „Give us a share too, Kosa Kose!" Kose laughed: „Spring is for all, but it shows itself only to those whose eyes look from a clear heart."

RU

Когда зима кончается и снег на горах тает, Коса Косе выходит из пещеры. Коса Косе, мужчина без бороды, смеющийся, весёлый. В день, когда он приходит в село, дети спрашивают: «Близка ли весна?» Коса Косе пляшет, поёт, ест в каждом доме. Когда приходит к бедняку, тот говорит: «Не могу принять тебя». Коса Косе отвечает: «Хлеба и воды довольно; а если и того нет, не останусь, но весну тебе принесу». Идёт он от села к селу, а за ним тает снег, расцветают цветы, парни и девушки танцуют говенд. Отцы кричали: «И нам долю, Коса Косе!» Косе смеялся: «Весна для всех, но видна она только тем, у кого глаз чистого сердца».

Êzîdî-համատեքստ։ Kosa Kose-ն Êzîdî-ական գարնան կերպարն է (զուգահեռ հարևան Kurmancî-բանահյուսության Newroz-կերպարներին, բայց Êzîdî-ների մոտ ավելի սերտ կապված Çarşemiya Sor-ի և Արագած / Şingal լեռան ձյան հալման հետ)։ Մորուքից զրկվածությունն այստեղ ծաղր չէ, այլ մաքրության նշան (գարնանային «երիտասարդ դեմք»)։

B.3: Çîroka Berf û Tîrêjê (ձյունն ու արևի ճառագայթը)

Աղբյուր՝ Cindî 1962, էջ 102; RY-ձայնագրություն Karapetê Xaço-ից (Riya T’eze 1968)։ Trust: B.

Êzdîkî

Carekê, li ser çiyê Aragats, Berfa Sipî û Tîrêja Zêrîn rastî hev hatin. Berfê got: „Ez ya herî bihêz im. Ez gund vedişêrim, rê girtim, ez wexta xwe didim." Tîrêjê got: „Tu hêz î, lê ez nermî me. Tu birevî, lê ez dimînim. Tu nikarî bê min." Berfê pê hilm girt: „Werin biceribînin." Berfê hewce kir ku gund vedişêre, lê Tîrêj her sibê hat, kêm bi kêm, û berfê hate guhertin: ji berfê bû av, ji avê, gul, ji gulê, keç û lawik bi govendê. Sînga Berfê biçûk bû, lê dilê wê ne girtî bû. Berfê got: „Tu min têk birî, lê ez ji te re xizmetê dikim, bê min, axa hişk dimîne." Tîrêjê got: „Em du heval in, ne dijmin. Ez ji te re jiyanê didim, tu ji min re binê axê paqij dikî." Ji wê dema ve, di Êzdîkî de tê gotin: „Berf û Tîrêj, du destên Xudê ne."

Հայերեն

Մի անգամ, Արագած լեռան վրա, Սպիտակ Ձյունն ու Ոսկե Ճառագայթը հանդիպեցին միմյանց։ Ձյունն ասաց. «Ես ամենաուժեղն եմ։ Ես թաքցնում եմ գյուղերը, փակում ճանապարհները, տալիս իմ ժամանակը»։ Ճառագայթն ասաց. «Դու ուժեղ ես, բայց ես մեղմ եմ։ Դու փախչում ես, ես մնում եմ։ Առանց ինձ չես կարող լինել»։ Ձյունը զայրացավ. «Փորձենք»։ Ձյունը ծածկեց գյուղերը, բայց Ճառագայթը գալիս էր ամեն առավոտ՝ կտոր առ կտոր, և ձյունը փոխվում էր. ձյունից դարձավ ջուր, ջրից՝ ծաղիկ, ծաղկից Govend պարող աղջիկներ ու տղաներ։ Ձյան կուրծքը փոքրացավ, բայց սիրտը մնաց բաց։ Ձյունն ասաց. «Դու ինձ հաղթեցիր, բայց ես քեզ ծառայում եմ, առանց ինձ հողը չոր է մնում»։ Ճառագայթն ասաց. «Մենք երկու ընկեր ենք, ոչ թշնամի։ Ես քեզ կյանք եմ տալիս, դու ինձ համար մաքրում ես հողը»։ Այդ ժամանակից Êzdîkî-ում ասում են. Berf û Tîrêj, du destên Xudê ne, Ձյունն ու Ճառագայթը Xudê-ի երկու ձեռքերն են։

EN

Once upon a time, on Mount Aragats, White Snow and the Golden Ray met. Snow said: „I am strongest. I hide villages, close roads, give my season." The Ray said: „You are strong, but I am gentle. You flee, I remain. Without me you cannot exist." Snow grew angry: „Let us try." Snow covered the villages, but the Ray came each morning, bit by bit, and the snow changed: snow became water, water became a flower, flowers became dancing maidens and lads in govend. Snow’s chest shrank but its heart stayed open. Snow said: „You have defeated me, but I serve you, without me the soil stays dry." The Ray said: „We are friends, not enemies. I give you life, you cleanse the earth for me." From that day, the Êzîdîs say: „Snow and Ray are the two hands of God."

RU

Однажды на горе Арагац встретились Белый Снег и Золотой Луч. Снег сказал: «Я сильнее всех. Прячу селения, закрываю дороги, отдаю своё время». Луч сказал: «Ты силён, но я мягок. Ты убегаешь, а я остаюсь. Без меня тебе не быть». Разгневался Снег: «Попробуем!» Покрыл Снег селения, но Луч приходил каждое утро, понемногу, и снег менялся: из снега, вода, из воды, цветок, из цветка, девушки и парни в говенде. Грудь Снега уменьшилась, но сердце осталось открытым. Снег сказал: «Ты меня победил, но я тебе служу, без меня земля сухая». Луч сказал: «Мы, друзья, не враги. Я даю тебе жизнь, ты очищаешь землю для меня». С тех пор эзиды говорят: «Снег и Луч, две руки Бога».

B.4: Çîrok ji bo Çarşemiya Sor (պատմություն Կարմիր չորեքշաբթիի մասին)

Աղբյուր՝ LZO 2015 տոնական բրոշյուր; Reşîd 1985; PMX։ Trust: B–C (ծիսական տարբերակ; առանձին արտահայտություններ ըստ տարածաշրջանի այլ են)։

Êzdîkî

Roja Çarşema Sor hat, sibê zû. Ji her malê dîya malê hêkek sor kir bi pîvazê û lîmonê. Bav çû ser banê û çar agirên biçûk pêxistin: ji bo bihar, ji bo havîn, ji bo payîz, ji bo zivistanê. Diya malê biçûka xwe gazî kir: „Hêkê bigire, here pîra cîranan." Biçûk çû. Pîr di derê de rûniştî bû, destên xwe vekirî, got: „Bira bextê te wek hêka sor be, rengîn, tijî jiyan, bi parastina Tawisî Melek." Biçûk vegerî, û dîya malê di hundir de destê xwe li ser sere zarokan danî, got: „Sersala nû pîroz be, malê me ava be, dilê me geş be." Wê şevê, govend li ber agir hate destpêkirin. Şivanek bi bilûrê lê dixist. Tav çû ava, lê agir hîn pêketî bû. Ji wê şevê ve, di Êzdîkî de tê gotin: „Şewa Çarşemiya Sor, şewa nû ye."

Հայերեն

Կարմիր չորեքշաբթին եկավ՝ վաղ առավոտյան։ Ամեն տանը մայրը մի ձու սոխով ու կիտրոնով կարմիր ներկեց։ Հայրը բարձրացավ տանիք և չորս փոքր կրակ վառեց՝ գարնան, ամառվա, աշնան և ձմռան համար։ Մայրն իր երեխային կանչեց. «Ձուն վերցրու, տար ծեր հարևանուհուն»։ Երեխան գնաց։ Pîr-ը (ծեր կին / ավագ) դռան մոտ էր նստած, ձեռքերը բացած, ասաց. «Քո ճակատագիրը թող լինի այս կարմիր ձվի պես, գունագեղ, կյանքով լի, Tawisî Melek-ի պաշտպանության ներքո»։ Երեխան վերադարձավ տուն, և ներսում մայրն իր ձեռքը դրեց երեխաների գլխներին, ասաց. «Շնորհավոր նոր տարի (Sersal pîroz), մեր տունը թող հարուստ լինի, մեր սիրտը՝ պայծառ»։ Այդ գիշեր Govend-ը սկսվեց կրակի մոտ։ Մի հովիվ Bilûr (սրինգ) էր նվագում։ Արևը մայր մտավ, բայց կրակը շարունակում էր այրվել։ Այդ գիշերվանից Êzdîkî-ում ասում են. Şewa Çarşemiya Sor, şewa nû ye, Կարմիր չորեքշաբթիի գիշերը նոր գիշերն է։

EN

Red Wednesday came, in the early morning. In every house the mother had dyed an egg red with onion and lemon. The father climbed onto the roof and lit four small fires: for spring, summer, autumn and winter. The mother called her child: „Take this egg, bring it to the old neighbor." The child went. The Pîr (elder) sat at the doorway, hands open, and said: „May your fate be like this red egg, colorful, full of life, under the protection of Tawisî Melek." The child returned, and the mother laid her hand on the heads of her children, saying: „Happy New Year (Sersal pîroz), may our house be rich, our heart bright." That night, the govend began at the fire. A shepherd played the bilûr (flute). The sun set, but the fire still burned. Since then, the Êzîdîs say: „The night of Red Wednesday is the new night."

RU

Наступила Красная Среда, рано утром. В каждом доме мать окрасила яйцо луком и лимоном, в красное. Отец поднялся на крышу и зажёг четыре маленьких огня: за весну, лето, осень, зиму. Мать позвала дитя: «Возьми яйцо, отнеси старой соседке». Дитя пошло. Пир (старшая) сидела у двери, руки открыты, и сказала: «Пусть судьба твоя будет как это красное яйцо, пёстрая, полная жизни, под защитой Тавусе Малак». Дитя вернулось, и мать в доме положила руку на головы детей, сказала: «Сэрсал пероз, новый год благословен, дом наш изобилен, сердце наше светло». В ту ночь у огня начался говенд. Пастух играл на бильуре (флейте). Солнце село, но огонь горел. С той ночи у эзидов говорят: «Ночь Красной Среды, ночь новая».

B.5: Çîroka Mêvanê Şevê (գիշերային հյուրը)

Աղբյուր՝ Cindî 1962, էջ 64–66; բանավոր՝ Pîr Mamoyê Xidir։ Trust: B.

Êzdîkî

Wexta şev tarî bû, derî hate qutkirin. Diya malê derê vekir, mêvanek xerîb di ber re rûniştibû. Mêvan got: „Ez ji rê derketim, di nava berfê de bi koka xwe asê mam. Ji bo şevek penaberî dixwazim." Diya malê got: „Bi xêr hatî, kerem ke. Mala me piçûk e, lê dilê me firekirî ye." Wê mêvan birin ode, agir pêxistin, çay û nan û penîr danîn. Mêvan li sere sifrê, bav û dîya malê li dor wî, û zarok ji dûr ve lê dinihêrtin. Mêvan got: „Ez kê me, nizanim. Ez ji bo we ne tu kes im." Bavê malê got: „Mêvan ji Xwedê ye. Em navê te napirsin; em pirsê we dipirsin: tu birçî yî?" Mêvan kir gizî. Wê şevê barana spî hate jor, lê di odê de germ bû. Sibê mêvan derket, destê xwe li çiyê dirêj kir û got: „Mala te tev sersal bi bereket be." Ji wê demê ve, di Êzdîkî de tê gotin: Mêvanê şevê, bereka malê. Mêvan, wê şevê, kes bûye yan ferîşte, kes ne hêvîdar dimîne ku bersivê bide.

Հայերեն

Գիշերը մութ էր, երբ դուռը թակեցին։ Մայրը բացեց; դռան առջև մի օտար հյուր էր կանգնած։ Նա ասաց. «Ճանապարհս կորցրել եմ, ձյան մեջ մինչև արմատ խրվել եմ։ Մի գիշերվա ապաստան եմ խնդրում»։ Մայրն ասաց. Bi xêr hatî, kerem ke, բարի եկար, ներս արի։ Մեր տունը փոքր է, բայց մեր սիրտը՝ լայն։ Հյուրին տարան սենյակ, կրակ վառեցին, թեյ, հաց ու պանիր բերեցին։ Հյուրը նստած էր Sofra-ի (հատակին փռված սփռոց-սեղան) գլխին, հայրն ու մայրը նրա շուրջը, երեխաները հեռվից նայում էին։ Հյուրն ասաց. «Ով եմ ես, չգիտեմ։ Ձեզ համար ես ոչ ոք եմ»։ Հայրն ասաց. «Հյուրը Xwedê-ից է։ Մենք քո անունը չենք հարցնում; մենք միայն մեկ բան ենք հարցնում՝ քաղցա՞ծ ես»։ Հյուրը լուռ լաց եղավ։ Այդ գիշեր սպիտակ անձրև տեղաց, բայց սենյակում տաք էր։ Առավոտյան հյուրը դուրս եկավ, ձեռքը մեկնեց դեպի լեռը և ասաց. «Թող քո տունը ողջ տարին օրհնված լինի»։ Այդ ժամանակից Êzdîkî-ում ասում են. Mêvanê şevê, bereka malê, գիշերային հյուրը տան օրհնությունն է։ Ով էր հյուրը, ոչ ոք չգիտի, մարդ թե հրեշտակ; և ոչ ոք չպետք է պատասխան սպասի։

EN

Night had fallen, dark, when there was a knock at the door. The mother opened; a stranger stood there. He said: „I have lost the way, I am stuck root-deep in the snow. I ask for one night’s shelter." The mother said: Bi xêr hatî, be welcome, come in. Our house is small, but our heart is wide. They led him to the room, made fire, brought tea, bread, cheese. The guest sat at the head of the sofra (cloth on the floor), the parents around him, the children watching from afar. The guest said: „Who I am, I do not know. To you I am no one." The father said: „The guest is from God. We do not ask your name; we ask only one question: are you hungry?" The guest wept silently. That night white rain fell, but in the room it was warm. In the morning, the guest stepped out, stretched his hand toward the mountain, and said: „May your house be blessed all year." Since then the Êzîdîs say: Mêvanê şevê, bereka malê, the night guest is the blessing of the house. Whether the guest was man or angel, none ever knew, and none was meant to wait for an answer.

RU

Наступила ночь, тёмная, когда в дверь постучали. Мать открыла; перед ней стоял чужестранец. Он сказал: «Сбился с пути, в снегу по корни. Прошу ночлега». Мать сказала: «Би хэр хати, добро пожаловать, входи. Дом наш мал, но сердце наше широко». Гостя ввели в комнату, разожгли огонь, принесли чай, хлеб, сыр. Гость сидел во главе софры (расстеленной скатерти на полу), родители вокруг него, дети глядели издалека. Гость сказал: «Кто я, не знаю. Для вас я никто». Отец сказал: «Гость, от Бога. Имени твоего не спрашиваем; спрашиваем одно: ты голоден?» Гость молча заплакал. В ту ночь шёл белый дождь, но в комнате было тепло. Утром гость вышел, простёр руку к горе и сказал: «Да будет дом твой благословен весь год». С тех пор у эзидов говорят: «Мэване шеве, берека мале», ночной гость есть благословение дома. Был ли гость человеком или ангелом, никто не знал; и никто не должен ждать ответа.

Բաժին C: Kilam (երգեր)

9 երգ՝ 4 մանկական + 5 մեծահասակների։ Աղբյուրներ՝ Celîl 1957 Zargotina k’urda, RY-ձայնագրություններ, Hozanê Sînem (Sînemxan Têl-A-Qedo), LZO-մանկական երգարան 2017։

C.1: Մանկական երգեր

C.1.1: Lorî-Lorî (օրորոցային)

Աղբյուր՝ Celîl 1957, էջ 213; RY (Aslîka Qadir 1962)։ Trust: A.

Êzdîkî (Hawar):

Lorî, lorî, bavê min lo,
Lorî, lorî, dîya min lo,
Bira zaroyê min hêdî bibe xewê,
Roj derdikeve, gul vedibe,
Hêvîya me, havîn û bihar e.
Lorî, lorî, dîya min lo,
Çavê te wek stêr e,
Sere te wek heyv e,
Xewa şîrîn bê ser te.

Կիրիլիցա (Cindî):

Лори, лори, баве мьн ло,
Лори, лори, дийа мьн ло,
Бьра зарое мьн hеди бьбе хэwэ,
Р'ож дэрдьк'эвэ, гул вэдьбе,
hэвийа мэ, hавин у бьhар е.
Лори, лори, дийа мьн ло,
Ч'аве т'э wэк' ст'эр е,
Сэре т'э wэк' hэйв е,
Хэwа ширин бэ сэр т'э.

Հայերեն (իմաստով):

Օրոր-օրոր, իմ հայրը այստեղ, Օրոր-օրոր, իմ մայրը այստեղ, Թող իմ երեխան մեղմ սահի դեպի քուն, Արևը ծագում է, ծաղիկը բացվում, Մեր հույսը, ամառն ու գարունը։ Օրոր-օրոր, իմ մայրը այստեղ, Քո աչքը՝ աստղի պես, Քո գլուխը՝ լուսնի պես, Քաղցր քունը թող իջնի քեզ վրա։

C.1.2: Govenda Zarokan (մանկական պարային երգ)

Աղբյուր՝ LZO 2017 մանկական երգարան; RT 1964։ Trust: B.

Êzdîkî:

Dest bi dest, em digerin,
Çep û rast, em diçin,
Yek, du, sê, çar,
Em govenda Êzîdiya ne!
Roj li jor, av li jêr,
Em zaroyên Lalişê ne,
Em zaroyên çiyê ne!
Tîp-tîp-tîp, peyên me,
Şîn-şîn-şîn, çavê me,
Em govenda nû dikin.

Կիրիլիցա:

Дэст бь дэст, эм дьгэрьн,
Ч'эп у раст, эм дьч'ьн,
Йэк', ду, се, ч'ар,
Эм говэнда Эзидийа не!
Р'ож ль жор, ав ль жэр,
Эм зароен Лалишэ не,
Эм зароен ч'ийэ не!
Т'ип-т'ип-т'ип, п'эйэн мэ,
Шин-шин-шин, ч'аве мэ,
Эм говэнда ну дьк'ьн.

Հայերեն:

Ձեռք ձեռքի՝ պտտվում ենք, Ձախ ու աջ՝ գնում ենք, Մեկ, երկու, երեք, չորս, Մենք Êzîdî-երեխաների Govend-ն ենք! Արևը վերևում, ջուրը ներքևում, Մենք Lalîş-ի երեխաներն ենք, Մենք լեռների երեխաներն ենք! Թիփ-թիփ-թիփ, մեր քայլերը, Կապույտ-կապույտ-կապույտ, մեր աչքերը, Մենք նոր Govend ենք պարում։

C.1.3: Beriyê (հովվական կանչ-երգ երեխաների համար)

Աղբյուր՝ RY (Karapetê Xaço); Celîl 1957 (տարբերակ)։ Trust: B.

Êzdîkî:

Beriyo, beriyo, were vegere,
Pez li çolê, dîya te li mal,
Berfa spî tê, bayê sar tê,
Were, were, kuro, were vegere.
Bilûra te dengê bihar e,
Tîrêja te wek roj e,
Were, beriyo, mal hêvîya te ye.

Կիրիլիցա:

Бэрийо, бэрийо, wэрэ вэгэр'э,
П'эз ль ч'олэ, дийа т'э ль мал,
Бэрфа сп'и т'э, байэ сар т'э,
Wэрэ, wэрэ, к'уро, wэрэ вэгэр'э.
Бьлура т'э дэнгэ бьhар е,
Тиреж'а т'э wэк' р'ож е,
Wэрэ, бэрийо, мал hэвийа т'э йе.

Հայերեն:

Հովվիկ, հովվիկ, արի՛ վերադարձիր, Ոչխարները դաշտում են, մայրդ՝ տանը, Սպիտակ ձյունը գալիս է, սառը քամին գալիս, Արի՛, արի՛, տղա՛, արի՛ վերադարձիր։ Քո սրինգը գարնան ձայն ունի, Քո (արևի) ճառագայթը արևի պես է, Արի՛, հովվիկ, տունը սպասում է քեզ։

C.1.4: Sema Heyîvê (լուսնի մանգաղի երգ)

Աղբյուր՝ Celîl 1957, էջ 198; LZO։ Trust: B.

Êzdîkî:

Heyîva sipî, heyîva nû,
Bişîne ji bo me xewa şîrîn,
Roj birca xwe daye te,
Hewceyî te ne yê govendê.
Heyîvê, heyîvê, çavê me bigire,
Çavê me biçûkin, lê xeyalê me mezin in,
Hêdî bibe, hêdî bibe,
Şev pîroz be, xewn xweş be.

Կիրիլիցա:

hэйива сп'и, hэйива ну,
Бьшинэ жь бо мэ хэwа ширин,
Р'ож бьрж'а хwэ дайе т'э,
hэwжэйи т'э не йэ говэнде.
hэйиве, hэйиве, ч'аве мэ бьгьрэ,
Ч'аве мэ бьч'ук'ьн, лэ хэйале мэ мэзьн ьн,
hеди бьбе, hеди бьбе,
Шэв п'ир'оз бе, хэwн хwэш бе.

Հայերեն:

Սպիտակ լուսին, նոր լուսին, Մեզ քաղցր քուն ուղարկիր, Արևը քեզ իր աշտարակը հանձնեց, Դու անհրաժեշտ ես (գիշերային) պարի համար։ Լուսին, լուսին, մեր աչքերը բռնիր, Մեր աչքերը փոքր են, բայց մեր երազանքները մեծ, Մեղմ եղիր, մեղմ եղիր, Գիշերը թող օրհնված լինի, երազները՝ գեղեցիկ։

C.2: Մեծահասակների երգեր

C.2.1: Lawikê Sînem (Sînem-ի երգ)

Աղբյուր՝ RY-ձայնագրություն Sînemxan Têl-A-Qedo 1958; LZO։ Trust: A.

Êzdîkî:

Sînem, Sînem, hêvîya dilê min,
Tu li çiyê yî, ez li deştê me,
Roj diçe ava, lê dilê min hîn ronî ye.
Sînem, çavê te wek av, zelal,
Stuyê te wek dar, rast,
Govenda te di dilê min de namîne.
Bi sond, bi sond bi Êzî,
Heta tu venegerî, ez nadigerim.

Կիրիլիցա:

Синэм, Синэм, hэвийа дьле мьн,
Т'у ль ч'ийэ йи, эз ль дэште мэ,
Р'ож дьч'е ава, лэ дьле мьн hин р'они йе.
Синэм, ч'аве т'э wэк' ав, зэлал,
Ст'уйе т'э wэк' дар, раст,
Говэнда т'э дь дьле мьн дэ намине.
Бь сонд, бь сонд бь Эзи,
hэт'а т'у вэнэгэри, эз надьгэрьм.

Հայերեն:

Sînem, Sînem, իմ սրտի հույս, Դու լեռան վրա ես, ես՝ դաշտում, Արևը մայր է մտնում, բայց իմ սիրտը դեռ պայծառ է։ Sînem, քո աչքը՝ ջրի պես, մաքուր, Քո վիզը՝ ծառի պես, ուղիղ, Քո Govend-ը չի մնում իմ սրտում (– պայթեցնում է այն)։ Երդումով, երդումով Êzî-ով, Մինչև դու չվերադառնաս, ես չեմ վերադառնա։

C.2.2: Kilamê Govendê (պարային երգ)

Աղբյուր՝ Celîl 1957, էջ 156; RT 1965։ Trust: A.

Êzdîkî:

De ho! De ho! Em diçin, em digerin,
Bav û birayê me, dest û pê li hev,
Çiyayê Sînjar di dilê me de,
Aragats di sere me de.
De ho! De ho! Lalişê di xewna me de,
Roj û Heyv di nezera me de,
Em pîr in, em ciwan in,
Em govenda Êzîdiya ne!

Կիրիլիցա:

Дэ hо! Дэ hо! Эм дьч'ьн, эм дьгэрьн,
Бав у бьрайэ мэ, дэст у п'е ль hэв,
Ч'ийайе Синжар дь дьле мэ дэ,
Арагатс дь сэре мэ дэ.
Дэ hо! Дэ hо! Лалише дь хэwна мэ дэ,
Р'ож у hэйв дь нэзэра мэ дэ,
Эм п'ир ьн, эм жьwан ьн,
Эм говэнда Эзидийа не!

Հայերեն:

De ho! De ho! Գնում ենք, պտտվում ենք, Մեր հայրն ու եղբայրը, ձեռք ու ոտք միահյուսված, Şingar-ի լեռնաշղթան մեր սրտում, Արագածը մեր գլխի վերևում։ De ho! De ho! Lalîş-ը մեր երազում, Արևն ու Լուսինը մեր հայացքում, Մենք ծեր ենք, մենք երիտասարդ, Մենք Êzîdî-ների Govend-ն ենք!

C.2.3: Şîn (սգո երգ / ողբ)

Աղբյուր՝ Celîl 1957, էջ 245; Cindî 1962 (սգո երգերի ժողովածու)։ Trust: A.

Êzdîkî:

Wey lê, wey lê, çiqas zû çûyî,
Tu rabûyî sere sibê, lê êvarê venegeriyayî,
Mala te ava, lê tu di nav me de nînî,
Sînga me kûr, dilê me şîn.
Wey lê, wey lê, ji çiya bigire heta deşt,
Çavê me li riya te, lê tu zû çûyî.
Bi sond, em te ji bîr nakin,
Heta ku tîrêja roj heye, navê te di malê me de ye.

Կիրիլիցա:

Wэй ле, wэй ле, ч'ьк'ас зу ч'уйи,
Т'у р'абуйи сэре сьбэ, лэ еваре вэнэгэрийайи,
Мала т'э ава, лэ т'у дь нав мэ дэ нини,
Синга мэ к'ур, дьле мэ шин.
Wэй ле, wэй ле, жь ч'ийа бьгьрэ hэт'а дэшт,
Ч'аве мэ ль рийа т'э, лэ т'у зу ч'уйи.
Бь сонд, эм т'э жь бир нак'ьн,
hэт'а к'у тиреж'а р'ож hэйе, наве т'э дь мале мэ дэ йе.

Հայերեն:

Վա՜յ ինձ, վա՜յ ինձ, որքա՜ն վաղ գնացիր, Առավոտյան վեր կացար, բայց երեկոյան չվերադարձար, Քո տունը կանգուն մնա, բայց դու մեր մեջ չես, Մեր կուրծքը խոր, մեր սիրտը՝ սգո մեջ։ Վա՜յ ինձ, վա՜յ ինձ, լեռից մինչև դաշտ, Մեր աչքը քո ճանապարհին, բայց դու վաղ գնացիր։ Երդումով, մենք քեզ չենք մոռանա, Քանի դեռ արևի ճառագայթը կա, քո անունը մեր տանն է։

C.2.4: Kilama Bûkê (հարսանեկան երգ)

Աղբյուր՝ Celîl 1957, էջ 178; RY (Egîtê Têcir 1972)։ Trust: A.

Êzdîkî:

Bûk hat, bûka spî, bûka zerîn,
Destê wê ji bavê wê dixwazin,
Diya wê dilê xwe didê, dilê germ.
Bûkê, neke şîn, em hîvîya we ne,
Mala mêrê te ji bo te ava,
Çavê dîya te li dûv te, lê dilê wê ji bo te xêr dixwaze.
Bi gulên zêrîn, bi destmaleke spî,
Em te dibin malê mêrê te,
Sersala te ya nû, pîroz be.

Կիրիլիցա:

Бук' hат', бук'а сп'и, бук'а зэрин,
Дэсте wэ жь баве wэ дьхwазьн,
Дийа wэ дьле хwэ дьде, дьле гэрм.
Бук'е, нэк'е шин, эм hивийа wэ не,
Мала мере т'э жь бо т'э ава,
Ч'аве дийа т'э ль дув т'э, лэ дьле wэ жь бо т'э хэр дьхwазе.
Бь гулэн зэрин, бь дэст'малэк'е сп'и,
Эм т'э дьбьн мале мере т'э,
Сэрсала т'э йа ну, п'ир'оз бе.

Հայերեն:

Հարսը եկավ՝ սպիտակ հարսը, ոսկեգույն հարսը, Նրա ձեռքը հորից են խնդրում, Մայրը իր սիրտն է տալիս, ջերմ սիրտ։ Հարս, մի՛ լացիր, մենք սպասում ենք քեզ, Քո ամուսնու տունը քեզ համար է կանգնած, Մորդ աչքը հետևում է քեզ, բայց սիրտը քեզ օրհնություն է մաղթում։ Ոսկե ծաղիկներով, սպիտակ թաշկինակով, Մենք քեզ տանում ենք քո ամուսնու տուն, Քո նոր (կյանքի) տարին, թող օրհնված լինի։

C.2.5: Kilamê Birayê Min (երգ եղբորը)

Աղբյուր՝ Hozanê Sînem RY 1967; Reşîd 1985։ Trust: B.

Êzdîkî:

Birayê min lê, birayê min lo,
Tu çûyî welatekî dûr,
Dilê min li te, çavê min li riya te.
Bi sond, em ji yek malê ne,
Mala bavê me li çiyê,
Mala te niha li deştê.
Birayê min, hê li bîra te ye Çarşemiya Sor?
Hê li bîra te ye dîya me li ber agir?
Were vegere, bira em hîvîya te ne.

Կիրիլիցա:

Бьрайе мьн ле, бьрайе мьн ло,
Т'у ч'уйи wэлат'эк'и дур,
Дьле мьн ль т'э, ч'аве мьн ль рийа т'э.
Бь сонд, эм жь йэк' мале не,
Мала баве мэ ль ч'ийэ,
Мала т'э ньhа ль дэште.
Бьрайэ мьн, hэ ль бира т'э йе Ч'аршэмийа Сор?
hэ ль бира т'э йе дийа мэ ль бэр агьр?
Wэрэ вэгэрэ, бьра эм hивийа т'э не.

Հայերեն:

Իմ եղբայր, իմ եղբայր, Դու հեռու երկիր ես գնացել, Իմ սիրտը քեզ մոտ է, իմ աչքը՝ քո ճանապարհին։ Երդումով, մենք մի տնից ենք, Մեր հոր տունը լեռան վրա է, Քո տունը հիմա դաշտում է։ Իմ եղբայր, դեռ հիշո՞ւմ ես Çarşemiya Sor-ը։ Դեռ հիշո՞ւմ ես մեր մորը կրակի մոտ։ Արի՛ վերադարձիր, մենք սպասում ենք քեզ։

(Սփյուռքի ողբերգ; Celle-ի Êzîdî-սփյուռքում առանձնապես սիրված է։)

Բաժին D: դարձվածքներ և արտահայտություններ

34 գրառում։ Բառացի + իմաստային թարգմանություն։ Հիմնական աղբյուր՝ Cindî 1959 (հավելված „gotinên pêşiya"), Celîl 1957, TaD 2019։

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն բառացի Հայերեն իմաստ EN RU Trust
1 Dilê min germ e. Дьле мьн гэрм е. Իմ սիրտը տաք է։ Ուրախ եմ / երախտապարտ / հուզված։ My heart is warm. Сердце моё тёплое. A
2 Dilê min sar e. Дьле мьн сар е. Իմ սիրտը սառն է։ Տխուր եմ / անտրամադիր / դառնացած։ My heart is cold. Сердце моё холодное. A
3 Çavê min li te ye. Ч’аве мьн ль т’э йе. Իմ աչքը քեզ վրա է։ Քեզ եմ սպասում / քեզ եմ կարոտում։ My eye is upon you. Глаз мой на тебе. A
4 Mala te ava. Мала т’э ава. Քո տունը թող կանգուն լինի։ «Շնորհակալություն» / «Օրհնված լինես», բարձրագույն շնորհակալության արտահայտություն։ May your house stand. Дом твой да стоит. A
5 Bi xêr hatî. Бь хэр hат’и. Օրհնությամբ եկար։ Բարի գալուստ! Welcome (lit. „come with blessing"). Добро пожаловать. A
6 Bi xêr çûyî. Бь хэр ч’уйи. Օրհնությամբ գնացիր։ Գնա խաղաղությամբ / ցտեսություն։ Farewell (lit. „go with blessing"). Иди с миром. A
7 Dilê min ji te re ye. Дьле мьн жь т’э р’е йе. Իմ սիրտը քեզ համար կա։ Ես կարեկցում եմ քեզ։ My heart is for you. Сердце моё с тобой. A
8 Serê min digere. Сэре мьн дьгэр’е. Իմ գլուխը պտտվում է։ Գլուխս պտտվում է / շփոթված եմ։ My head spins. Голова кружится. A
9 Çavê min girt. Ч’аве мьн гьрт’. Իմ աչքը փակվեց։ Հուզմունքից ընկճվել եմ / քնել եմ։ My eye closed. Глаз мой закрылся. A
10 Bi destê xwe, bi cane xwe. Бь дэсте хwэ, бь жанэ хwэ. Սեփական ձեռքով, սեփական կյանքով։ Ողջ նվիրումով։ With one’s hand, with one’s life. Своей рукой, своей жизнью. A
11 Hêvî xwe çikiyaye. hэви хwэ ч’ьк’ийайе. Իմ հույսը չորացել է։ Ողջ հույսս կորցրել եմ։ My hope has dried up. Надежда моя иссохла. A
12 Bi rûyê xwe sor. Бь руйе хwэ сор. Կարմիր դեմքով։ Պատվով, գլուխը բարձր պահած։ With red (= honorable) face. С красным лицом. A
13 Bi rûyê xwe reş. Бь руйе хwэ р’эш. Սև դեմքով։ Ամոթով, ամաչած։ With black face. С чёрным лицом. A
14 Ji canê min ezîztir î. Жь жанэ мьн эзизт’ьр и. Դու ինձ իմ կյանքից թանկ ես։ Ամենախոր ջերմ զգացում։ You are dearer than my life. Ты мне дороже жизни. A
15 Av û nan ji devê min ket. Ав у нан жь дэве мьн к’эт’. Ջուրն ու հացը ընկան իմ բերանից։ Սարսափից/վշտից չեմ կարող ուտել։ Water and bread fell from my mouth. Вода и хлеб выпали из уст моих. B
16 Bi cane xwe dîn. Бь жанэ хwэ дин. Սեփական կյանքով խելագար։ Ամեն ինչից վեր սիրահարված / տարված։ Mad with one’s own life. Сам собой обезумел. B
17 Dilê min ket. Дьле мьн к’эт’. Իմ սիրտը ընկավ։ Շատ հիասթափված / վախեցած եմ։ My heart fell. Сердце упало. A
18 Hespê wî ji çol derxistin. hэспе wи жь ч’ол дэрхьст’ьн. Նրա ձին հանեցին վայրի դաշտից։ Ինչ-որ մեկին փրկեցին մեծ վտանգից։ They brought his horse out of the wild. Из дикой степи коня его вывели. C
19 Çavê min li riya te. Ч’аве мьн ль рийа т’э. Իմ աչքը քո ճանապարհին։ Կարոտով սպասում եմ քեզ։ My eye on your road. Глаз мой на твоей дороге. A
20 Roj li ber min ket. Р’ож ль бэр мьн к’эт’. Արևը ընկավ իմ առջև։ Ինձ ինչ-որ վատ բան պատահեց / ցնցված էի։ The sun fell before me. Солнце предо мной упало. B
21 Em bi yek nan in. Эм бь йэк’ нан ьн. Մենք մի (կտոր) հացով ենք։ Մենք եղբայրներից ավելի մոտ ենք միմյանց։ We share one bread. Мы, один хлеб. A
22 Dilê min hênik bû. Дьле мьн hэник бу. Իմ սիրտը զովացավ։ Հանգստացա / խաղաղություն գտա։ My heart cooled. Сердце моё остыло. A
23 Devê xwe paqij ke. Дэве хwэ п’ак’ьж к’е. Մաքրիր քո բերանը։ Կեղտոտ մի՛ խոսիր / մի՛ հայհոյիր։ Clean your mouth. Очисти уста свои. A
24 Çavê wî tîne. Ч’аве wи т’инэ. Նրա աչքը ծարավ է։ Նա նախանձ է / ագահ։ His eye is thirsty. Глаз его жаждет. A
25 Dilê min ji te re vekirî ye. Дьле мьн жь т’э р’е вэк’ьри йе. Իմ սիրտը քեզ համար բաց է։ Կարող ես ինձ ամեն ինչ ասել։ My heart is open to you. Сердце моё открыто тебе. A
26 Bi dest û dil. Бь дэст у дьл. Ձեռքով ու սրտով։ Ողջ նվիրումով։ With hand and heart. Рукой и сердцем. A
27 Çiyê ji ser min rabû. Ч’ийэ жь сэр мьн р’абу. Լեռն իմ վրայից ընկավ։ Մեծ բեռ ընկավ իմ ուսերից։ The mountain rose off me. Гора с меня спала. B
28 Sere xwe nizmik ke. Сэре хwэ нызмьк’ к’е. Քո գլուխը ցածր արա։ Խոնարհ եղիր։ Lower your head. Опусти голову. A
29 Dilê wî reş bûye. Дьле wи р’эш буйе. Նրա սիրտը սև է դարձել։ Նա դառնացած է / չարացած։ His heart has turned black. Сердце его почернело. A
30 Bi serê min sond. Бь сэре мьн сонд. Իմ գլխով, երդում։ Երդվում եմ! By my head, I swear. Головой клянусь. A
31 Em ji yek roj û yek avê ne. Эм жь йэк’ р’ож у йэк’ аве не. Մենք մի արևից ու մի ջրից ենք։ Մենք Êzîdî ենք, ընդհանուր ինքնություն։ We are from one sun, one water. Мы из одного солнца, одной воды. B
32 Çira di dilê min de pê ket. Ч’ьр’а дь дьле мьн дэ п’е к’эт’. Կանթեղը վառվեց իմ սրտում։ Հանկարծ ինչ-որ բան պարզ դարձավ ինձ / հույս ստացա։ A lamp lit up in my heart. Лампа зажглась в сердце. B
33 Bi xêra te. Бь хэра т’э. Քո օրհնությամբ։ Քո շնորհիվ / քո օգնությամբ։ By your blessing. Твоей милостью. A
34 Rîya min û riya te yek e. Р’ийа мьн у рийа т’э йэк’ е. Իմ ճանապարհն ու քո ճանապարհը մեկն են։ Մենք իրար հասկանում ենք / միևնույն արժեքներն ունենք։ My road and your road are one. Дорога моя и твоя, одна. A

Բաժին E: տոնական շնորհավորանքներ

15 շնորհավորանքի բանաձև։ Խստորեն Êzîdî: ոչ մի արաբա-իսլամական բանաձև։

# Hawar Կիրիլիցա Հայերեն իմաստ EN RU Առիթ Trust
1 Cejna Êzî pîroz be! Жэжна Эзи п’ир’оз бе! Շնորհավոր Êzî-տոն! (Բարձրագույն Êzîdî-տոն) Happy Êzî feast! С праздником Эзи! Cejna Êzî (դեկտեմբերյան տոնական շաբաթ) A
2 Çarşemiya Sor pîroz be! Ч’аршэмийа Сор п’ир’оз бе! Շնորհավոր Կարմիր չորեքշաբթի! (Êzîdî-ական Sersal) Happy Red Wednesday! С Красной Средой! Çarşemiya Sor (ապրիլ, չորեքշաբթի) A
3 Sersala te pîroz be! Сэрсала т’э п’ир’оз бе! Շնորհավոր նոր տարի! / Շնորհավոր ծնունդ! Happy New Year / Happy Birthday! С новым годом / Днём рождения! Sersal, ծնունդ A
4 Roja te ya zayînê pîroz be! Р’ожа т’э йа зайинэ п’ир’оз бе! Շնորհավոր ծնունդ! (բառ. «քո ծննդյան օր») Happy birthday! С Днём рождения! Ծնունդ A
5 Mala te ava, sersala te pîroz! Мала т’э ава, сэрсала т’э п’ир’оз! Թող քո տունը կանգուն լինի, շնորհավոր նոր տարի! May your house stand, happy new year! Дом твой да стоит, с новым годом! Sersal-ի ողջույն A
6 Cejna Cima’iyê pîroz be! Жэжна Жьмаийэ п’ир’оз бе! Շնորհավոր Cima’î-տոն! (Lalîş-ի աշնանային ուխտատոն) Happy Cima’î feast! С праздником Джемаи! Cima’iyê (հոկտեմբեր, Lalîş-ի ուխտատոն) B
7 Cejna Xidir Nebî pîroz be! Жэжна Хьдьр Нэби п’ир’оз бе! Շնորհավոր Xidir-Nebî-տոն! (փետրվար, ճանապարհորդների պահապան սուրբ) Happy Xidir Nebî feast! С праздником Хыдыр Наби! Xidir Nebî (փետրվար) B
8 Cejna Roja Êzîd pîroz be! Жэжна Р’ожа Эзид п’ир’оз бе! Շնորհավոր Êzîd-ի օր! Happy Day of Êzîd! С Днём Эзида! Roja Êzîd (դեկտեմբեր) B
9 Roja te xêr be! Р’ожа т’э хэр бе! Թող քո օրը օրհնված լինի! May your day be blessed! Доброго тебе дня! Ընդհանուր, առավոտյան A
10 Şeva te xêr be! Шэва т’э хэр бе! Թող քո գիշերը օրհնված լինի! / Բարի գիշեր! May your night be blessed! / Good night! Доброй ночи! Երեկո A
11 Mala we ava be! Мала wэ ава бе! Թող ձեր տունը կանգուն լինի! (հոգնակի/քաղաքավարություն) May your house stand! Дом ваш да стоит! Շնորհակալություն / օրհնություն A
12 Xudê umrê te dirêj bike! Худэ умре т’э дьрэж бьк’е! Թող Xudê-ն (Êzîdî-ական Աստված) քո կյանքը երկարացնի! May God lengthen your life! Да продлит Бог твою жизнь! Ծնունդ, ապաքինում A
13 Bi xêr, bi xweşî, bi bereket! Бь хэр, бь хwэши, бь бэрэк’эт’! Օրհնությամբ, ուրախությամբ ու առատությամբ! With blessing, joy, and abundance! С благом, радостью, изобилием! Հարսանիք, տնօրհնեք A
14 Şahiya we pîroz be! Шаhийа wэ п’ир’оз бе! Թող ձեր ուրախությունը (հարսանիքը) օրհնված լինի! May your celebration be blessed! Радость ваша да будет благословенна! Հարսանիք A
15 Newroza te pîroz be! Нэwр’оза т’э п’ир’оз бе! Շնորհավոր Newroz!, Newroz-ը (մարտի 21) քրդական գարնանային տոն է և եզդիական տոն չէ։ Եզդիական Նոր տարին Çarşemiya Sor (Sersal)-ն է՝ ապրիլի առաջին չորեքշաբթի օրը (տես տոնացույց) Happy Newroz! С Новрузом! Միայն որպես ողջույն քուրդ հարևաններին/ընկերներին։ Եզդիական ամանորյա շնորհավորանք՝ Çarşemiya Sor pîroz be! B

Ծանոթություն Sîn-Êziyê-ի մասին. Դեկտեմբերին՝ Երեք պահքի օրերը։ Շնորհավորանք՝ Saumê Êzî pîroz be! / Сом’е Эзи п’ир’оз бе!, «Շնորհավոր Êzî-պահք»։ Trust: B.

Բաժին F: առօրյա խոսակցության նախադասություններ

82 նախադասություն 8 ենթակատեգորիայում։ Առօրյա բանաձևերի հիմնական աղբյուր՝ Celîl-ընտանիքի լեզվի դասավանդում Երևան (1980-ականների դասագրքեր), LZO-լեզվի դասընթացներ, TaD 2019։

F.1: Ողջույններ (10)

# Êzdîkî Կիրիլիցա Հայերեն EN RU Համատեքստ Trust
1 Bi xêr hatî! Бь хэр hат’и! Բարի գալուստ! Welcome! Добро пожаловать! Հյուր ընդունել A
2 Rojbaş! Р’ожбаш! Բարի օր! Good day! Добрый день! Ցերեկը A
3 Sibe baş! Сьбэ баш! Բարի լույս! Good morning! Доброе утро! Առավոտյան A
4 Êvar baş! Евар баш! Բարի երեկո! Good evening! Добрый вечер! Երեկո A
5 Şev baş! Шэв баш! Բարի գիշեր! Good night! Спокойной ночи! Քնելուց առաջ A
6 Tu çawa yî? Т’у ч’аwа йи? Ինչպե՞ս ես։ How are you? Как ты? Հանդիպում A
7 Hûn çawa ne? hун ч’аwа не? Ինչպե՞ս եք։ (հոգն./Դուք) How are you (pl./formal)? Как вы? Քաղաքավարի A
8 Spas, başim, tu çawa yî? Сп’ас, башьм, т’у ч’аwа йи? Շնորհակալություն, լավ եմ, իսկ դո՞ւ։ Thanks, I’m well, and you? Спасибо, хорошо, а ты? Պատասխան A
9 Mala we ava, em hatin! Мала wэ ава, эм hат’ьн! Թող ձեր տունը կանգուն լինի, մենք եկանք! May your house stand, we have come! Дом ваш да стоит, мы пришли! Ներս մտնել A
10 Tu xêr hatî, xweş hatî! Т’у хэр hат’и, хwэш hат’и! Օրհնությամբ եկար, գեղեցիկ եկար! You came in blessing, you came in joy! С благом пришёл, с радостью пришёл! Կրկնակի բարի գալուստ, շատ ջերմ A

F.2: Հրաժեշտներ (10)

# Êzdîkî Կիրիլիցա Հայերեն EN RU Համատեքստ Trust
11 Bi xêr çûyî! Бь хэр ч’уйи! Գնա օրհնությամբ! Go in blessing! Иди с миром! Ստանդարտ հրաժեշտ A
12 Heta dîtinê! hэт’а дит’ьне! Ցտեսություն! (բառ. «մինչև տեսնելը») See you later! До свидания! Ընդհանուր A
13 Xatirê te! Хат’ьре т’э! Ցտեսություն! (բառ. «քո հիշատակին») Bye! Прощай! Ոչ պաշտոնական A
14 Rîya te xêr be! Р’ийа т’э хэр бе! Թող քո ճանապարհը օրհնված լինի! May your road be blessed! Доброго пути! Ճանապարհ A
15 Roja te xêr! Р’ожа т’э хэр! Բարի օր ունեցիր! Have a blessed day! Доброго дня! Ցերեկը A
16 Xudê tu biparêze! Худэ т’у бьп’арезэ! Թող (Êzîdî-ական) Աստված քեզ պահի! May God guard you! Бог тебя храни! Երկար ճանապարհի դեպքում A
17 Sax û silamet bimîne! Сах у сьламэт’ бьмине! Մնա առողջ ու անվնաս! Stay healthy and safe! Будь здоров и невредим! Հրաժեշտ՝ մտահոգության դեպքում A
18 Em ê dîsa hev bibînin. Эм е диса hэв бьбинин. Մենք նորից կհանդիպենք։ We will meet again. Мы ещё увидимся. Հույսով A
19 Sebra te bike, em zû tên. Сэбра т’э бьк’е, эм зу т’эн. Համբերիր, մենք շուտ կգանք։ Be patient, we come soon. Терпи, скоро вернёмся. Հեռանալիս B
20 Mala we ava, em diçin. Мала wэ ава, эм дьч’ьн. Թող ձեր տունը կանգուն լինի, մենք գնում ենք։ May your house stand, we go. Дом ваш да стоит, мы уходим. Քաղաքավարի հրաժեշտ A

F.3: Խանութում / շուկայում (10)

# Êzdîkî Կիրիլիցա Հայերեն EN RU Համատեքստ Trust
21 Ev çiqas e? Эв ч’ьк’ас е? Սա ի՞նչ արժե։ How much is this? Сколько это? Գնի հարց A
22 Ji min re kêmtir bike. Жь мьн р’е к’эмт’ьр бьк’е. Ինձ համար ավելի էժան արա։ Make it cheaper for me. Сделай мне дешевле. Սակարկություն A
23 Ez dixwazim kîlogramek nan. Эз дьхwазьм к’илограмэк’ нан. Ուզում եմ մեկ կիլոգրամ հաց։ I want one kilogram of bread. Хочу килограмм хлеба. Հացատուն A
24 Pereyê min têra wê nake. П’эрэйе мьн т’эра wэ нак’е. Իմ փողը դրա համար չի բավարարում։ My money is not enough. Денег моих не хватает. Վճարում A
25 Wezne (kêşan) çiqas? Wэзне (к’ешан) ч’ьк’ас? Որքա՞ն է կշռում։ What does it weigh? Сколько весит? Շուկա B
26 Tu pereyê xurd hejî? Т’у п’эрэйе хурд hэжи? Մանր փող ունե՞ս։ Do you have change? У тебя есть мелочь? Վճարում A
27 Min ev kirî. Мьн эв к’ьри. Ես սա գնեցի։ I bought this. Я это купил. Տեղում A
28 Tu li çi digerî? Т’у ль ч’и дьгэри? Ի՞նչ ես փնտրում։ What are you looking for? Что ищешь? Վաճառող A
29 Ev tişt kêmasî heye. Эв т’ьшт’ к’эмаси hэйе. Այս ապրանքը թերություն ունի։ This item has a defect. У этого товара изъян. Բողոք A
30 Spas, dîsa têm. Сп’ас, диса т’эм. Շնորհակալություն, նորից կգամ։ Thanks, I’ll come again. Спасибо, ещё зайду. Խանութում հրաժեշտ A

F.4: Տանը / ընտանիքում (15)

# Êzdîkî Կիրիլիցա Հայերեն EN RU Համատեքստ Trust
31 Were nav malê. Wэрэ нав мале. Արի՛ տուն։ Come inside. Заходи в дом. Հյուր հրավիրել A
32 Rûne, kerem ke. Р’унэ, к’эрэм к’е. Նստի՛ր, խնդրեմ։ Please sit down. Садись, пожалуйста. Հյուր A
33 Çay vexwî? Ч’ай вэхwи? Թեյ կխմե՞ս։ Will you drink tea? Чаю выпьешь? Հյուրասիրություն A
34 Ez ji te re çayê amade dikim. Эз жь т’э р’е ч’айе амадэ дьк’ьм. Ես քեզ թեյ եմ պատրաստում։ I’m making you tea. Я делаю тебе чай. Հյուրասիրություն A
35 Nan amade ye, were sifrê. Нан амадэ йе, wэрэ сьфре. Ուտելիքը պատրաստ է, արի Sofra-ի մոտ։ The meal is ready, come to the table-cloth. Еда готова, иди к скатерти. Ճաշ A
36 Bi xwarinê xweş! Бь хwарьне хwэш! Բարի ախորժակ! Bon appétit! Приятного аппетита! Ճաշից առաջ A
37 Spas, têra min e. Сп’ас, т’эра мьн е. Շնորհակալություն, ինձ բավ է։ Thank you, that’s enough. Спасибо, хватит. Ճաշի ժամանակ A
38 Mala te ava, xwarin pir xweş bû. Мала т’э ава, хwарьн п’ьр хwэш бу. Թող քո տունը կանգուն լինի, ուտելիքը շատ համեղ էր։ May your house stand, the meal was excellent. Дом твой да стоит, еда была чудесна. Ճաշից հետո A
39 Diya min digazî te. Дийа мьн дьгази т’э. Մայրս կանչում է քեզ։ My mother calls you. Мама зовёт тебя. Ընտանիք A
40 Bavê min li ku ye? Баве мьн ль к’у йе? Ո՞ւր է իմ հայրը։ Where is my father? Где мой отец? Ընտանիք A
41 Xwişk û birayê min li mektebê ne. Хwышк’ у бьрайе мьн ль мэк’т’эбэ не. Իմ քույր-եղբայրները դպրոցում են։ My siblings are at school. Сёстры и братья в школе. Ընտանիք A
42 Dapîr di odê de rûniştî ye. Дап’ир дь одэ дэ р’унышти йе. Տատը նստած է հյուրասենյակում։ Grandma sits in the room. Бабушка сидит в комнате. Ընտանիք A
43 Em sersalê li gel hev derbas dikin. Эм сэрсале ль гэл hэв дэрбас дьк’ьн. Մենք Sersal-ը միասին ենք անցկացնում։ We spend the new year together. Новый год проводим вместе. Sersal A
44 Çira bişewite, gel hev em rûnin. Ч’ьр’а бьшэwьт’е, гэл hэв эм р’унин. Թող կանթեղը այրվի, եկ միասին նստենք։ Let the lamp burn, let us sit together. Пусть лампа горит, будем сидеть вместе. Êzîdî-արժեքային նախադասություն B
45 Zarokan bibe nava nivîn. Зарокан бьбе нава нивин. Երեխաներին տար անկողին։ Take the children to bed. Уложи детей. Երեկո A

F.5: Հիվանդության / բժշկի ժամանակ (10)

# Êzdîkî Կիրիլիցա Հայերեն EN RU Համատեքստ Trust
46 Ez nexweş im. Эз нэхwэш ьм. Ես հիվանդ եմ։ I am sick. Я болен. Ընդհանուր A
47 Serê min diêşe. Сэре мьн дьеше. Իմ գլուխը ցավում է։ My head hurts. Голова болит. Ախտանիշ A
48 Zikê min diêşe. Зьк’е мьн дьеше. Իմ փորը ցավում է։ My stomach hurts. Живот болит. Ախտանիշ A
49 Tayê min heye. Т’айе мьн hэйе. Ես ջերմություն ունեմ։ I have fever. У меня жар. Ախտանիշ A
50 Ji kerema xwe, doktor gazî bike. Жь к’эрэма хwэ, доктор гази бьк’е. Խնդրում եմ, բժիշկ կանչիր։ Please call a doctor. Пожалуйста, вызови врача. Արտակարգ դեպք A
51 Ez dixwazim dermanê bistînim. Эз дьхwазьм дэрмане бьст’иньм. Ուզում եմ դեղ գնել։ I want to buy medicine. Хочу купить лекарство. Դեղատուն A
52 Xudê şîfa bide te. Худэ шифа бьде т’э. Թող Xudê-ն (Êzîdî-ական Աստված) քեզ ապաքինում տա։ May God give you healing. Бог тебе исцеления да даст. Հիվանդի այց A
53 Sax bibe, em hîvîya te ne. Сах бьбе, эм hивийа т’э не. Առողջացիր, մենք սպասում ենք քեզ։ Get well, we wait for you. Поправляйся, мы тебя ждём. Հիվանդի այց A
54 Tu hêdî hêdî baş bibî. Т’у hеди hеди баш бьби. Դու դանդաղ-դանդաղ կլավանաս։ You’ll get better step by step. Поправишься потихоньку. Մխիթարություն A
55 Sax bî, hêdî hêdî baş bibî. Сах би, hеди hеди баш бьби. Առողջություն քեզ, դանդաղ-դանդաղ առողջացիր։ Be well, get better step by step. Будь здоров, поправляйся потихоньку. Հիվանդի այց (Lalîş-տարբերակ) B

F.6: Քաղաքավարություն (10)

# Êzdîkî Կիրիլիցա Հայերեն EN RU Համատեքստ Trust
56 Ji kerema xwe! Жь к’эрэма хwэ! Խնդրեմ! Please! Пожалуйста! Ընդհանուր A
57 Spas! / Spas dikim! Сп’ас! / Сп’ас дьк’ьм! Շնորհակալություն! / Շնորհակալ եմ! Thanks! / I thank you! Спасибо! Ընդհանուր A
58 Mala te ava! Мала т’э ава! Թող քո տունը կանգուն լինի! (բարձրագույն «շնորհակալություն») May your house stand! (highest „thanks") Дом твой да стоит! Խորը շնորհակալություն A
59 Tu serê min î. Т’у сэре мьн и. Դու իմ գլուխն ես։ (հյուրին բարձրագույն պատիվ) You are my head. (= I honor you above myself) Ты, моя голова. Հյուրին պատվել A
60 Bibexşîne min. Бьбэхшинэ мьн. Ներիր ինձ։ Forgive me. Прости меня. Ներողություն A
61 Ne tişt e. Не т’ьшт’ е. Ոչինչ է։ / Խնդիր չկա։ It’s nothing. Ничего страшного. «Ներողություն»-ի պատասխան A
62 Çawa dixwazî. Ч’аwа дьхwази. Ինչպես ուզում ես։ As you wish. Как хочешь. Քաղաքավարի զիջում A
63 Bi destê min, bi cane min. Бь дэсте мьн, бь жанэ мьн. Իմ ձեռքով, իմ կյանքով։ With my hand, with my life. (= I gladly do it) Своей рукой и жизнью. Պատրաստակամություն ցույց տալ A
64 Erê, bi xwezî. Эр’е, бь хwэзи. Այո, հաճույքով։ Yes, gladly. Да, с удовольствием. Համաձայնություն A
65 Spas ji bo mêvanperweriya we. Сп’ас жь бо мэванп’эрвэрийа wэ. Շնորհակալություն ձեր հյուրասիրության համար։ Thanks for your hospitality. Спасибо за гостеприимство. Այցից հետո A

F.7: Արտակարգ դեպք / օգնություն (5)

# Êzdîkî Կիրիլիցա Հայերեն EN RU Համատեքստ Trust
66 Alîkarî! Ал’ик’ари! Օգնությո՛ւն! Help! Помогите! Արտակարգ դեպք A
67 Ji kerema xwe, polîs gazî bike! Жь к’эрэма хwэ, п’олис гази бьк’е! Խնդրում եմ, ոստիկանություն կանչիր! Please call the police! Пожалуйста, вызови полицию! Արտակարգ դեպք A
68 Min winda kir. Мьн wьнда к’ьр. Ես (այն/նրան) կորցրեցի։ I lost (it/him). Я потерял. Կորուստ A
69 Rê li min winda bûye, alîkariya min bike. Р’е ль мьн wьнда буйе, ал’ик’арийа мьн бьк’е. Ճանապարհս կորցրել եմ, օգնիր ինձ։ I’m lost, help me. Дорогу потерял, помогите. Փողոցում A
70 Ji kerema xwe, ambûlansê gazî bike! Жь к’эрэма хwэ, амбуланс гази бьк’е! Խնդրում եմ, շտապ օգնություն կանչիր! Please call an ambulance! Скорую вызовите! Բժշկական արտակարգ դեպք A

F.8: Փոքրիկ զրույց (12)

# Êzdîkî Կիրիլիցա Հայերեն EN RU Համատեքստ Trust
71 Nav te çi ye? Нав т’э ч’и йе? Անունդ ի՞նչ է։ What is your name? Как тебя зовут? Ծանոթություն A
72 Navê min … e. Наве мьн … е. Իմ անունը … է։ My name is … Меня зовут … Ծանոթություն A
73 Tu ji ku derê yî? Т’у жь к’у дэре йи? Որտեղի՞ց ես։ Where are you from? Откуда ты? Փոքրիկ զրույց A
74 Ez ji Almaniyayê me. / Ez ji Êzîdiya me. Эз жь Алманийайе мэ. / Эз жь Эзидийа мэ. Ես Գերմանիայից եմ։ / Ես Êzîdî եմ։ I’m from Germany. / I’m Êzîdî. Я из Германии. / Я эзид. Պատասխան A
75 Tu kîjan zimanan dizanî? Т’у к’ижан зьманан дьзани? Ի՞նչ լեզուներ գիտես։ Which languages do you know? Какие языки знаешь? Փոքրիկ զրույց A
76 Ez Êzdîkî, Almanî û hinekî Rûsî dizanim. Эз Эздик’и, Алмани у hьнэк’и Руси дьзаньм. Ես գիտեմ Êzdîkî, գերմաներեն և մի քիչ ռուսերեն։ I speak Êzdîkî, German and a little Russian. Знаю эздыки, немецкий и немного русский. Պատասխան A
77 Hewa îro xweş e. hэwа иро хwэш е. Եղանակն այսօր լավն է։ The weather is nice today. Погода сегодня хорошая. Փոքրիկ զրույց A
78 Baran dibare. Баран дьбарэ. Անձրև է գալիս։ It rains. Идёт дождь. Եղանակ A
79 Berf dibare. Бэрф дьбарэ. Ձյուն է գալիս։ It snows. Идёт снег. Եղանակ A
80 Sersala te çawa derbas bû? Сэрсала т’э ч’аwа дэрбас бу? Ինչպե՞ս անցավ քո նոր տարին։ How was your new year? Как прошёл новый год? Sersal-ից հետո A
81 Zarokên we çend in? Зарокен wэ ч’энд ьн? Քանի՞ երեխա ունեք։ How many children do you have? Сколько у вас детей? Ընտանեկան փոքրիկ զրույց A
82 Ez li Almaniyayê dijîm, lê welatê min, Êzîdîstan e. Эз ль Алманийайе дьжим, лэ wэлат’э мьн, Эзидист’ан е. Ես ապրում եմ Գերմանիայում, բայց իմ հայրենիքը Êzîdistan-ն է։ I live in Germany, but my homeland is Êzîdistan. Живу в Германии, но родина моя, Эзидистан. Սփյուռքի փոքրիկ զրույց B

Փոխառյալ բառերի, տաբուների և անորոշությունների վերաբերյալ ծանոթագրություններ

Փոխառյալ բառեր (մարկերներով)

  • mift’ahê (բանալի, A.23), [ar.] miftāḥ։ Êzîdî-ական տարբերակ՝ kilîd։ Երկուսն էլ շրջանառվում են; առածային ձևում ամուր հաստատված է Cindî 1959-ից։
  • şîfa (ապաքինում, F.52), [ar.] šifāʾ։ Êzîdî-ական այլընտրանք՝ qencbûn (բառ. «լավանալ»)։ Սփյուռքում հաճախ şîfa գործածական է։ Êzdîkî-պուրիստական ձևը կլիներ Xudê qencbûnê bide te։
  • xêr / xêr be (օրհնություն), [ar.] ḫair, սակայն Êzîdî-ների մոտ այնքան խորն է ինտեգրված, որ սեփական Êzdîkî-ական արտահայտություն գոյություն չունի։ Êzîdî-ական պրակտիկայում փոխառություն չի ընկալվում։
  • sebir (համբերություն), [ar.] ṣabr։ Êzdîkî-ական տարբերակ՝ hêdînî (բառ. «դանդաղություն»)։ Երկուսն էլ սովորական են։
  • selam: գիտակցաբար ՉԻ օգտագործվում (իսլամական դրոշմ ունի)։ Êzîdî-ական ողջույն՝ Bi xêr hatî / Rojbaş։
  • Şahiya we pîroz be (E.14)՝ şahî-ն ունի պարսկական արմատ, Êzdîkî-ում օգտագործվում է առանց տաբուի։
  • polîs, doktor, ambûlans (F.67, F.50, F.70), ժամանակակից, եվրոպական փոխառություններ; սփյուռքի Êzîdî-ները ուղղակիորեն օգտագործում են։

Տաբուներ / Êzîdî-հատկանիշներ

  • ոչ մի Şeytan, բառը խստորեն տաբու է։ Որտեղ անհրաժեշտ է՝ yê ku navê wî nayê gotin (նա, ում անունը չի ասվում)։
  • ոչ մի Înşallah / Maşallah / Bismîllah, հեռացված է։ Êzîdî-ական այլընտրանքներ.
  • Bi xwezî / bi sond bi Êzî (Înşallah-ի փոխարեն)
  • Çavê xerab dûr be (Maşallah-ի փոխարեն)
  • Bi xêra Êzî (Bismîllah-ի փոխարեն)
  • şer (պատերազմ), որոշ Êzîdî-ընտանիքներում բարձրաձայն տաբու է համանուն մերձության պատճառով; առածներում այստեղ խուսափված է։
  • na’l (պայտ), kîtan (կտավ), xes (հազար): առանձին ընտանիքներում համարվում են տաբու-բառեր; այս ժողովածուում չեն օգտագործվել։

Անորոշություններ (Trust C / „needs native review")

  • A.54 Bê av, çira çawa pak bibe?, արտահայտությունը հանդիպում է LZO-բրոշյուրում, բայց ոչ Cindî/Celîl-ում։ Հնարավոր է՝ ավելի ուշ սփյուռքյան ստեղծագործություն։ needs native review.
  • B.4 տոնական պատմություն: ծիսական մանրամասները խիստ տարբերվում են Արագած-/Şingal-/սփյուռք-ավանդույթների միջև։ Այստեղ՝ Արագած-տարբերակ (Սովետական Êzîdî)։
  • C.1.2 Govenda Zarokan, ժամանակակից LZO-դասագրքային ստեղծագործություն (2017), ոչ դասական ժողովրդական երգ։ Բայց լեզվականորեն մաքուր Êzdîkî։
  • D.18 Hespê wî ji çol derxistin, արտահայտությունը հազվադեպ է, հաստատված միայն մի Cindî-1962-տարբերակում։ needs native review.
  • E.15 Newroz pîroz be, Newroz-ը քրդական տոն է, ոչ եզդիական. եզդիները իրենց Նոր տարին նշում են որպես Çarşemiya Sor (Sersal) ապրիլին (տես տոնացույց)։ Բանաձևը ներառված է միայն որպես ողջույն քուրդ հարևաններին. եզդիական ամանորյա շնորհավորանքը Çarşemiya Sor pîroz be է։
  • F.55 Sax bî, Lalîş-տարբերակ; կովկասում ավելի դասական է՝ Xudê şîfa bide te (F.52)։

Վիճակագրություն

Բաժին Նվազագույն նպատակ Հասած
A, Met’elok 60 72
B, Çîrok 4 5
C, Kilam (մանկ./մեծահ.) 8 (4+4) 9 (4+5)
D, դարձվածքներ 30 34
E, շնորհավորանքներ 12 15
F, խոսակցություն 80 82
Ընդամենը 194 217 ստուգված գրառում

Ավելին այս թեմայի մասին

Առնչվող հոդվածներ

Եզդիների երաժշտությունը + կատարողներ: ավանդույթ, ժանրեր, սփյուռքkulturԵզդիական ֆիլմեր + վավերագրական ֆիլմեր: ստուգված ակնարկkulturԵզդիական մանկական պատմություններ և օրորոցայիններkulturԵզդիական տոնական օրացույց: Սերսալից մինչև օգոստոսի 3 հիշատակkulturԵզդիների տարազ և հագուստ: խորհրդանիշներ, առիթներ, տաբուներkulturԿանայք եզդիականության մեջkultur

Kommentare

Noch keine Kommentare — sei der Erste.