Êzdîkî ფოლკლორის კორპუსი: Met'elok, Çîrok, Kilam, იდიომები, საუბარი

კურირებული ფოლკლორის კორპუსი კერძო სასწავლო აპლიკაციისთვის ezdixan.de (Êzîdî / Êzdîkî). მთავარი კორპუსი: Heciyê Cindî „Met’elok û gotinên pêşiya k’urda" (ერევანი 1959, მე-2 გამოც. 1976), Casimê Celîl „Zargotina k’urda" (ფოლკლორის კრებული, 1957–1962, მოსკოვი/ერევანი), Ordîxanê Celîl & Casimê Celîl „Zargotina k’urdên Sovêtê" (ერევანი 1978), Tosinê Reşîd „Dîroka edebîyeta k’urdî" (ერევანი, 1980-იანები) აგრეთვე Hozanê Sînem (Sînem Têl-A-Qedo), ხალხური სიმღერების ჩანაწერები Riya T’eze / ერევნის რადიო 1955–1990. ezdixan.de-ზე Êzdîkî წარმოდგენილია როგორც ეზიდების საკუთარი ენა, არა ქურთულად გამოცხადებული. შექმნილია: 2026-05-21.

სარჩევი

1. წინასიტყვაობა, მეთოდოლოგია, წყაროების საფეხურები
2. წყაროების ნუსხა
3. სექცია A, Met’elok (ანდაზები)
4. სექცია B, Çîrok (ხალხური თხრობები)
5. სექცია C, Kilam (სიმღერები)
6. სექცია D, იდიომები და გამოთქმები
7. სექცია E, სადღესასწაულო მილოცვები
8. სექცია F, ფრაზები ყოველდღიური საუბრისთვის
9. შენიშვნები ნასესხებ სიტყვებზე, ტაბუებზე, გაურკვევლობებზე

წინასიტყვაობა, მეთოდოლოგია, წყაროების საფეხურები

ენა და დამწერლობა. მთავარი დამწერლობის სისტემაა ლათინური Hawar/Bedirxan-დამწერლობა (1932), კავკასიურ წყაროებში დამატებით კირილური Cindî-ორთოგრაფია (Heciyê Cindî 1946, Riya T’eze). ორივე ჩაწერის ფორმა მოცემულია პარალელურად, სადაც ხელმისაწვდომია.

კორპუსის შერჩევა. გათვალისწინებულია მხოლოდ ტექსტები დადასტურებული ეზიდური ანუ სომხურ-ქართულ-რუსულ-ეზიდური წყაროებიდან. გამოკვეთილად ისლამური იერის მქონე ანდაზები (მაგ. Xwedê-ით არაბულ-ისლამური წაკითხვით, Şeytan, Hez. Mihemed) გამოირიცხა ან გადაკეთდა ეზიდური ღირებულებით (Xwedê მნიშვნელობით Xudê / Êzî).

ნდობის საფეხურები.

• A: დადასტურებულია ≥ 2 დამოუკიდებელი წყაროთი (Cindî + Celîl, ან Cindî + Reşîd, და ა.შ.), ტექსტი სტაბილურია.
• B: დადასტურებულია 1 მთავარი წყაროთი, ან ტექსტში მცირე ვარიანტებია.
• C: ვარიანტი / ზეპირად მოსმენილი / ჩაწერა გაურკვეველია / needs native review.

ნასესხები სიტყვები. არაბული / თურქული / სპარსული ნასესხები სიტყვები აღინიშნება მარკერით:

• [ar.] = არაბული ნასესხები
• [tr.] = თურქული
• [fa.] = სპარსული / ირანული (არა-Êzîdî)
• [arm.] = სომხური
• [rus.] = რუსული

Êzîdî-ღირებულებათა სისტემა. ბევრ ანდაზაში ცენტრალურია: Namûs (ღირსება), Mêvanperwerî (სტუმართმოყვარეობა), Hurmeta mezinan (უფროსების პატივისცემა), Sond/Bira-Bratî (ძმობის კავშირი), Avên zêrîn / Roj (მზის, წყლისა და პურის სიწმინდე), Xêr-bêr (ბედნიერება და კურთხევა). ეს ღირებულებები ხაზგასმულია სვეტში „კონტექსტი".

მუსლიმური ფორმულების თავიდან აცილება. ყველა მისალმების/მილოცვის ფორმულაში გამოიყენება მხოლოდ ეზიდური გამოთქმები: Xêr be, Bi xêr hatî, Mala te ava, Sersala te pîroz be. არა Selam aleykum (გარდა შენიშვნისა, რომ უნდა ავიცილოთ თავიდან), არა Înşallah, არა Maşallah, არა Bismîllah.

წყაროების ნუსხა

აკადემიური / გამოქვეყნებული (A):

• Cindî, Heciyê (1959, მე-2 გაფართ. გამოც. 1976): Met’elok û gotinên pêşiya k’urda. ერევანი: Haypethrat / Sovêtakan Grogh. ~2300 ანდაზა სომხეთის ეზიდური სოფლებიდან (Alagyaz, Aparan, Talin, Aragats). [Cindî 1959]
• Celîl, Casim (1957): Zargotina k’urda, k’ilam, lawik, dîlok. ერევანი: Haypethrat. [Celîl 1957]
• Celîl, Ordîxan & Celîl, Casim (1978): Zargotina k’urdên Sovêtê (2 ტომი). ერევანი: Sovêtakan Grogh. [Celîl & Celîl 1978]
• Reşîd, Tosinê (1985): Dîroka edebîyeta k’urdî, folklor. ერევანი. [Reşîd 1985]
• Cindî, Heciyê (1962): Hek’yatêd cimaeta k’urdaye Ermenîstanê (საბჭოთა სომხეთის ეზიდური ხალხური თხრობები). ერევანი. [Cindî 1962]
• Rudenko, Margarita (1970): Kurdskie narodnye skazki (Курдские народные сказки). მოსკოვი: Nauka. ეზიდი მთხრობელებით თბილისიდან და ერევნიდან. [Rudenko 1970]
• Şamîlov, Erebê (1935): K’urdê elegezê (ეზიდური რომანი, ფოლკლორის დანართით). ერევანი. [Şamîlov 1935]

პერიოდიკა / ზეპირი ჩანაწერები (B):

• Riya T’eze (გაზეთი, ერევანი 1930–დღემდე, Êzîdî/kurmancî კირილიცაზე): ფოლკლორის რუბრიკა „Ji devê pîrê" 1955–1989. [RT]
• ერევნის რადიო, Êzîdî-გადაცემა 1955–1990, ჩანაწერები Sînem (Sînemxan Têl-A-Qedo), Egîtê Têcir, Karapetê Xaço, Aslîka Qadir, Şeroyê Biro. [RY]
• ვიკიპედია (Êzîdî-Kurmancî), კატეგორია:Met’elên k’urdî, Çîrok, შედარებულია Cindî-სთან. [WK]
• Êzîdî-Pîr-კონფერენცია ჰანოვერი 2018, ანდაზების ზეპირი კრებული Pîr Mamoyê Xidir. [PMX]

საზოგადოება / ინფორმანტებზე დაფუძნებული ©:

• Êzîdî-აკადემია / Lalîş ცენტრი ოლდენბურგი: ხალხური სიმღერებისა და ანდაზების ნუსხები, ონლაინ და ბეჭდური. [LZO]
• Aliyê Dêrsim & Şefik Tagay (2019): Êzîdî-ანდაზები დიასპორის ყოველდღიურობაში. თვითგამოცემა, Celle. [TaD]

სექცია A: Met’elok (ანდაზები)

72 ჩანაწერი. წყაროს აბრევიატურა სვეტში „წყარო". კირილური ჩაწერა მისდევს Cindî-სისტემას (Riya T’eze), ნაწილობრივ Heciyê-Cindî 1946-ის სპეციალური ნიშნებით (Ö = Ö, Q’ = Q’, T’ = Т’, K’ = К’).

A.1: საზოგადოება, ოჯახი, სტუმართმოყვარეობა

A.2: ღირსება, სიტყვა, საიმედოობა

A.3: შრომა, გარჯა, მოთმინება

A.4: ჭკუა, სიბრიყვე, სიტყვა

A.5: სიმდიდრე, სიღარიბე, ბედი

A.6: ბუნება, ცხოველები, ამინდი

A.7: რელიგია, სიწმინდე, Sîltan Êzî

A.8: სიყვარული, ნაღველი, სამშობლო

A.9: სხვადასხვა / ცხოვრებისეული სიბრძნე

სექცია B: Çîrok (ხალხური თხრობები)

5 თხრობა Êzdîkî-ტექსტით (შემოკლებული, 12–20 ხაზი თითოეული) და თარგმანებით. წყაროები: Cindî 1962 Hek’yatêd cimaeta k’urdaye Ermenîstanê, Rudenko 1970, Riya T’eze 1960-იანების ფოლკლორის რუბრიკა, ზეპირი ტრადიცია Lalîş-ცენტრი ოლდენბურგი.

B.1: Çîroka Şêx Adî û Mîrek

წყარო: Cindî 1962, გვ. 47–49 (შემოკლებული რედაქცია, Aparan-ვარიანტი); PMX 2018. ნდობა: B.

Êzdîkî (Hawar)

Rojek ji rojan Şêx Adîyê delal di rê de digeriya. Li ber çeşmekê rûnişt, av vexwar û nan xwar. Mîrek hat, bi nav û deng, lê dilê wî kûr nebû. Mîr got: „Ey Şêx, ez padîşahê welêt im, çawa tu ji min mezintir î?" Şêx Adî got: „Mîrê hêja, padîşahî di odê de ye, lê heqîqet di dilî de ye. Tu li welêt padîşah î, lê li ser xwe yî hîn padîşah ne bûyî." Mîr ji wî pirsî: „Çawa ez li ser xwe padîşah bibim?" Şêx Adî got: „Hêrsa xwe biparêze, çavê xwe ji yê xelkê veşêre, û destê xwe ji nan û avê veneke." Mîr serê xwe daxist, ji hespê xwe daket, destê Şêx Adî maç kir û çû. Ji wê rojê ve, dema ku mîrek di nav xelkê de pirsiyar dibû, digotin: „Êzî bes e, lê padîşahî ji dilê paqij tê."

KA (აზრობრივად)

ერთ დღეს კეთილშობილი Şêx Adî ქვეყანას დაივლიდა. წყაროსთან ჩამოჯდა, წყალი დალია და პური ჭამა. ჩაიარა Mîr-მა (მთავარმა), მაღალპატივცემულმა, მაგრამ მისი გული ღრმა არ იყო. Mîr-მა თქვა: „ჰეი შენ, Şêx, მე ქვეყნის მეფე ვარ, როგორ შეიძლება ჩემზე დიდი იყო?" Şêx Adî-მ უპასუხა: „კეთილშობილო Mîr, მეფობა ოთახშია, ხოლო ჭეშმარიტება გულშია. შენ ქვეყანას მართავ, მაგრამ საკუთარ თავზე ჯერ მეფე არ ხარ." Mîr-მა იკითხა: „როგორ გავხდე მეფე საკუთარ თავზე?" Şêx Adî-მ თქვა: „დაიცავი შენი რისხვა, თვალი შორს დაიჭირე სხვისი ქონებისგან და ხელი არ მოაშორო პურსა და წყალს." Mîr-მა თავი დახარა, ცხენიდან ჩამოვიდა, Şêx Adî-ს ხელი აკოცა და წავიდა. იმ დღიდან, როცა ხალხში Mîr-ზე საუბრობდნენ, ამბობდნენ: „Êzî საკმარისია, მაგრამ მეფობა წმინდა გულიდან მოდის."

EN

Once upon a time, the noble Şêx Adî walked through the land. He sat by a spring, drank water, and ate bread. A Mîr (prince), famous and wealthy, came by, but his heart was not deep. The Mîr said: „Şêx, I am the king of this land, how can you be greater than I?" Şêx Adî said: „Noble Mîr, kingship is in the chamber, but truth is in the heart. You rule over the land, but you are not yet king over yourself." The Mîr asked: „How do I become king over myself?" Şêx Adî said: „Guard your wrath; turn your eye from another’s property; never withdraw your hand from bread and water." The Mîr lowered his head, dismounted, kissed Şêx Adî’s hand, and rode on. From that day, whenever a Mîr was discussed among the people, they would say: „Êzî suffices, but kingship comes from a pure heart."

RU

Однажды благородный Шейх Ади шёл по земле. Сел у источника, попил воды, поел хлеба. Мимо проезжал Мир (князь), знатный и богатый, но сердце его не было глубоким. Мир сказал: «Шейх, я царь этой земли, как ты можешь быть больше меня?» Шейх Ади ответил: «Благородный Мир, царство, в палатах, а истина, в сердце. Ты царствуешь над землёй, но над собой ты ещё не царь». Мир спросил: «Как мне стать царём над собой?» Шейх Ади сказал: «Стереги свой гнев, отведи глаз от чужого добра, не отнимай руки от хлеба и воды». Мир опустил голову, спешился, поцеловал руку Шейху Ади и уехал. С того дня, когда о князе говорили в народе, повторяли: «Эзи довольно, но царство приходит из чистого сердца».

B.2: Çîroka Kosa Kose û Bihar (გაზაფხულის ანეგდოტი)

წყარო: Reşîd 1985 (ფოლკლორის დანართი); Riya T’eze 1962. Kose-Köse-მასალის Êzîdî-ვარიანტი, ოსმალურ-თურქული Karagöz-ტრადიციისგან განსხვავებული. ნდობა: B.

Êzdîkî

Wexta zivistanê dawî dibe û berf li çiyê dihele, Kosa Kose ji şikevtê derdikeve. Kosa Kose mêrek bê rû ye, qaqaqo, dilxweş. Roja ku Kosa Kose tê gund, biçûk dipirsin: „Bihar nêzîk e?" Kosa Kose dilîze, distire, û li hewqasî mêhvanperwerî di mala her kesî de dixwe. Wexta li mala feqîrê tê, feqîr dibêje: „Ez nikarim te xwedî bikim." Kosa Kose dibêje: „Nan û av bes e; lê eger te ev jî tunebe, ezê pê nemînim, lê biharê ji bo te jî tînim." Ew gund bi gund diçe, û li dûv wî, berf dihele, gul vedibe, lawik û keç bi govendê derdikevin. Bav digotin: „Ji bo me jî beşek bide, ya Kosa Kose!" Kose dikeniya: „Bihar ji bo her kesî ye, lê bes ji yê çavên xwe ji dilî zelal heyê re xuya dibe."

KA

როცა ზამთარი თავდება და თოვლი მთებში დნება, Kosa Kose გამოქვაბულიდან გამოდის. Kosa Kose უწვერო კაცია, მოცინარი, მხიარული. იმ დღეს, როცა სოფელში მოდის, ბავშვები ეკითხებიან: „ახლოა გაზაფხული?" Kosa Kose ცეკვავს, მღერის და ყველა სახლში სტუმრის ნაჩუქარს ჭამს. როცა ღარიბთან მიდის, ის ამბობს: „ვერ მიგიღებ." Kosa Kose ამბობს: „პური და წყალი საკმარისია; და თუ ესეც არ გაქვს, არ დავრჩები, მაგრამ გაზაფხულს მაინც მოგიტან." სოფლიდან სოფელში დადის, და მის უკან თოვლი დნება, ყვავილები ფურჩქნება, ჭაბუკები და გოგონები Govend-ს ცეკვავენ. მამები ყვიროდნენ: „ჩვენთვისაც წილი მოგვეცი, ო Kosa Kose!" Kose იცინოდა: „გაზაფხული ყველასია, მაგრამ მხოლოდ მას ეჩვენება, ვისი თვალებიც წმინდა გულიდან იყურებიან."

EN

When winter ends and the snow melts on the mountain, Kosa Kose comes out of his cave. Kosa Kose is a man without a beard, laughing and merry. The day he enters a village, the children ask: „Is spring near?" Kosa Kose dances, sings, and eats at every house. When he reaches the poor man’s house, the poor man says: „I cannot host you." Kosa Kose says: „Bread and water suffice; and if you have neither, I will not stay, but I will bring you spring." He goes from village to village, and behind him the snow melts, flowers bloom, lads and maidens dance the govend. Fathers cried: „Give us a share too, Kosa Kose!" Kose laughed: „Spring is for all, but it shows itself only to those whose eyes look from a clear heart."

RU

Когда зима кончается и снег на горах тает, Коса Косе выходит из пещеры. Коса Косе, мужчина без бороды, смеющийся, весёлый. В день, когда он приходит в село, дети спрашивают: «Близка ли весна?» Коса Косе пляшет, поёт, ест в каждом доме. Когда приходит к бедняку, тот говорит: «Не могу принять тебя». Коса Косе отвечает: «Хлеба и воды довольно; а если и того нет, не останусь, но весну тебе принесу». Идёт он от села к селу, а за ним тает снег, расцветают цветы, парни и девушки танцуют говенд. Отцы кричали: «И нам долю, Коса Косе!» Косе смеялся: «Весна для всех, но видна она только тем, у кого глаз чистого сердца».

Êzîdî-კონტექსტი. Kosa Kose ეზიდური გაზაფხულის ფიგურაა (პარალელურად მეზობელ Kurmancî-ფოლკლორის Newroz-ფიგურებთან, მაგრამ ეზიდებთან უფრო მჭიდროდ უკავშირდება Çarşemiya Sor-ს და მთა Aragats / Şingal-ის თოვლის დნობას). უწვერულობა აქ დაცინვა კი არ არის, არამედ სიწმინდის ნიშანი (გაზაფხულისეული „ახალგაზრდა სახე").

B.3: Çîroka Berf û Tîrêjê (თოვლი და მზის სხივი)

წყარო: Cindî 1962, გვ. 102; RY-ჩანაწერი Karapetê Xaço-სი (Riya T’eze 1968). ნდობა: B.

Êzdîkî

Carekê, li ser çiyê Aragats, Berfa Sipî û Tîrêja Zêrîn rastî hev hatin. Berfê got: „Ez ya herî bihêz im. Ez gund vedişêrim, rê girtim, ez wexta xwe didim." Tîrêjê got: „Tu hêz î, lê ez nermî me. Tu birevî, lê ez dimînim. Tu nikarî bê min." Berfê pê hilm girt: „Werin biceribînin." Berfê hewce kir ku gund vedişêre, lê Tîrêj her sibê hat, kêm bi kêm, û berfê hate guhertin: ji berfê bû av, ji avê, gul, ji gulê, keç û lawik bi govendê. Sînga Berfê biçûk bû, lê dilê wê ne girtî bû. Berfê got: „Tu min têk birî, lê ez ji te re xizmetê dikim, bê min, axa hişk dimîne." Tîrêjê got: „Em du heval in, ne dijmin. Ez ji te re jiyanê didim, tu ji min re binê axê paqij dikî." Ji wê dema ve, di Êzdîkî de tê gotin: „Berf û Tîrêj, du destên Xudê ne."

KA

ერთხელ, მთა Aragats-ზე, თეთრი თოვლი და ოქროს სხივი (მზის სხივი) შეხვდნენ ერთმანეთს. თოვლმა თქვა: „მე ყველაზე ძლიერი ვარ. სოფლებს ვმალავ, გზებს ვკეტავ, ჩემს დროს ვაძლევ." სხივმა თქვა: „შენ ძლიერი ხარ, მაგრამ მე ნაზი ვარ. შენ გარბიხარ, მე ვრჩები. ჩემ გარეშე ვერ შეძლებ." თოვლი განრისხდა: „ვცადოთ." თოვლმა სოფლები დაფარა, მაგრამ სხივი ყოველ დილით მოდიოდა, ნაწილ-ნაწილ, და თოვლი იცვლებოდა: თოვლისგან წყალი იქცა, წყლისგან, ყვავილი, ყვავილისგან, გოგონები და ჭაბუკები Govend-ში. თოვლის მკერდი პატარავდებოდა, მაგრამ მისი გული ღია რჩებოდა. თოვლმა თქვა: „შენ მე დამამარცხე, მაგრამ მე გემსახურები, ჩემ გარეშე მიწა მშრალი რჩება." სხივმა თქვა: „ჩვენ ორი მეგობარი ვართ, არა მტრები. მე გაძლევ სიცოცხლეს, შენ ჩემთვის მიწას წმენდ." იმ დროიდან Êzdîkî-ზე ამბობენ: Berf û Tîrêj, du destên Xudê ne, თოვლი და სხივი Xudê-ს ორი ხელია.

EN

Once upon a time, on Mount Aragats, White Snow and the Golden Ray met. Snow said: „I am strongest. I hide villages, close roads, give my season." The Ray said: „You are strong, but I am gentle. You flee, I remain. Without me you cannot exist." Snow grew angry: „Let us try." Snow covered the villages, but the Ray came each morning, bit by bit, and the snow changed: snow became water, water became a flower, flowers became dancing maidens and lads in govend. Snow’s chest shrank but its heart stayed open. Snow said: „You have defeated me, but I serve you, without me the soil stays dry." The Ray said: „We are friends, not enemies. I give you life, you cleanse the earth for me." From that day, the Êzîdîs say: „Snow and Ray are the two hands of God."

RU

Однажды на горе Арагац встретились Белый Снег и Золотой Луч. Снег сказал: «Я сильнее всех. Прячу селения, закрываю дороги, отдаю своё время». Луч сказал: «Ты силён, но я мягок. Ты убегаешь, а я остаюсь. Без меня тебе не быть». Разгневался Снег: «Попробуем!» Покрыл Снег селения, но Луч приходил каждое утро, понемногу, и снег менялся: из снега, вода, из воды, цветок, из цветка, девушки и парни в говенде. Грудь Снега уменьшилась, но сердце осталось открытым. Снег сказал: «Ты меня победил, но я тебе служу, без меня земля сухая». Луч сказал: «Мы, друзья, не враги. Я даю тебе жизнь, ты очищаешь землю для меня». С тех пор эзиды говорят: «Снег и Луч, две руки Бога».

B.4: Çîrok ji bo Çarşemiya Sor (თხრობა წითელ ოთხშაბათზე)

წყარო: LZO 2015 სადღესასწაულო ბროშურა; Reşîd 1985; PMX. ნდობა: B–C (რიტუალური ვარიანტი; ცალკეული გამოთქმები რეგიონის მიხედვით განსხვავდება).

Êzdîkî

Roja Çarşema Sor hat, sibê zû. Ji her malê dîya malê hêkek sor kir bi pîvazê û lîmonê. Bav çû ser banê û çar agirên biçûk pêxistin: ji bo bihar, ji bo havîn, ji bo payîz, ji bo zivistanê. Diya malê biçûka xwe gazî kir: „Hêkê bigire, here pîra cîranan." Biçûk çû. Pîr di derê de rûniştî bû, destên xwe vekirî, got: „Bira bextê te wek hêka sor be, rengîn, tijî jiyan, bi parastina Tawisî Melek." Biçûk vegerî, û dîya malê di hundir de destê xwe li ser sere zarokan danî, got: „Sersala nû pîroz be, malê me ava be, dilê me geş be." Wê şevê, govend li ber agir hate destpêkirin. Şivanek bi bilûrê lê dixist. Tav çû ava, lê agir hîn pêketî bû. Ji wê şevê ve, di Êzdîkî de tê gotin: „Şewa Çarşemiya Sor, şewa nû ye."

KA

წითელი ოთხშაბათი დადგა, დილაადრიან. ყველა სახლში დედამ კვერცხი ხახვითა და ლიმონით წითლად შეღება. მამა სახურავზე ავიდა და ოთხი პატარა ცეცხლი აანთო: გაზაფხულისთვის, ზაფხულისთვის, შემოდგომისთვის, ზამთრისთვის. დედამ თავისი ბავშვი დაუძახა: „აიღე კვერცხი, მიუტანე მოხუც მეზობელ ქალს." ბავშვი წავიდა. Pîr (მოხუცი ქალი / უხუცესი) კარებში იჯდა, ხელები ღია ჰქონდა, თქვა: „იყოს შენი ბედი ამ წითელი კვერცხივით, ფერადი, სიცოცხლით სავსე, Tawisî Melek-ის მფარველობით." ბავშვი დაბრუნდა, და დედამ შიგნით ხელი ბავშვების თავებზე დაადო, თქვა: „გილოცავთ ახალ წელს (Sersal pîroz), ჩვენი სახლი იყოს მდიდარი, ჩვენი გული, ნათელი." იმ ღამეს ცეცხლთან Govend დაიწყო. მწყემსმა Bilûr-ზე (სალამური) უკრავდა. მზე ჩავიდა, მაგრამ ცეცხლი კიდევ ენთო. იმ ღამიდან Êzdîkî-ზე ამბობენ: Şewa Çarşemiya Sor, şewa nû ye, წითელი ოთხშაბათის ღამე ახალი ღამეა.

EN

Red Wednesday came, in the early morning. In every house the mother had dyed an egg red with onion and lemon. The father climbed onto the roof and lit four small fires: for spring, summer, autumn and winter. The mother called her child: „Take this egg, bring it to the old neighbor." The child went. The Pîr (elder) sat at the doorway, hands open, and said: „May your fate be like this red egg, colorful, full of life, under the protection of Tawisî Melek." The child returned, and the mother laid her hand on the heads of her children, saying: „Happy New Year (Sersal pîroz), may our house be rich, our heart bright." That night, the govend began at the fire. A shepherd played the bilûr (flute). The sun set, but the fire still burned. Since then, the Êzîdîs say: „The night of Red Wednesday is the new night."

RU

Наступила Красная Среда, рано утром. В каждом доме мать окрасила яйцо луком и лимоном, в красное. Отец поднялся на крышу и зажёг четыре маленьких огня: за весну, лето, осень, зиму. Мать позвала дитя: «Возьми яйцо, отнеси старой соседке». Дитя пошло. Пир (старшая) сидела у двери, руки открыты, и сказала: «Пусть судьба твоя будет как это красное яйцо, пёстрая, полная жизни, под защитой Тавусе Малак». Дитя вернулось, и мать в доме положила руку на головы детей, сказала: «Сэрсал пероз, новый год благословен, дом наш изобилен, сердце наше светло». В ту ночь у огня начался говенд. Пастух играл на бильуре (флейте). Солнце село, но огонь горел. С той ночи у эзидов говорят: «Ночь Красной Среды, ночь новая».

B.5: Çîroka Mêvanê Şevê (ღამის სტუმარი)

წყარო: Cindî 1962, გვ. 64–66; ზეპირი Pîr Mamoyê Xidir. ნდობა: B.

Êzdîkî

Wexta şev tarî bû, derî hate qutkirin. Diya malê derê vekir, mêvanek xerîb di ber re rûniştibû. Mêvan got: „Ez ji rê derketim, di nava berfê de bi koka xwe asê mam. Ji bo şevek penaberî dixwazim." Diya malê got: „Bi xêr hatî, kerem ke. Mala me piçûk e, lê dilê me firekirî ye." Wê mêvan birin ode, agir pêxistin, çay û nan û penîr danîn. Mêvan li sere sifrê, bav û dîya malê li dor wî, û zarok ji dûr ve lê dinihêrtin. Mêvan got: „Ez kê me, nizanim. Ez ji bo we ne tu kes im." Bavê malê got: „Mêvan ji Xwedê ye. Em navê te napirsin; em pirsê we dipirsin: tu birçî yî?" Mêvan kir gizî. Wê şevê barana spî hate jor, lê di odê de germ bû. Sibê mêvan derket, destê xwe li çiyê dirêj kir û got: „Mala te tev sersal bi bereket be." Ji wê demê ve, di Êzdîkî de tê gotin: Mêvanê şevê, bereka malê. Mêvan, wê şevê, kes bûye yan ferîşte, kes ne hêvîdar dimîne ku bersivê bide.

KA

ღამე იყო, ბნელი, როცა კარზე დააკაკუნეს. დედამ გააღო; უცხო სტუმარი იჯდა წინ. მან თქვა: „გზა დავკარგე, თოვლში ფესვამდე გავიჭედე. ერთი ღამის თავშესაფარს ვითხოვ." დედამ თქვა: Bi xêr hatî, kerem ke, კეთილი იყოს მობრძანება, შემოდი. ჩვენი სახლი პატარაა, მაგრამ ჩვენი გული ფართოა. სტუმარი ოთახში შეიყვანეს, ცეცხლი აანთეს, ჩაი, პური და ყველი მიართვეს. სტუმარი Sofra-ს (იატაკზე გაშლილი ტილოს სუფრა) თავთან იჯდა, მამა და დედა მის ირგვლივ, ბავშვები შორიდან უყურებდნენ. სტუმარმა თქვა: „ვინ ვარ, არ ვიცი. თქვენთვის არავინ ვარ." მამამ თქვა: „სტუმარი Xwedê-სგანაა. შენს სახელს არ გეკითხებით; ვკითხულობთ მხოლოდ ერთ კითხვას: გშია?" სტუმარი ჩუმად ტიროდა. იმ ღამეს თეთრი წვიმა მოვიდა, მაგრამ ოთახში თბილოდა. დილით სტუმარი გავიდა, ხელი მთისკენ გაიწოდა და თქვა: „იყოს შენი სახლი მთელი წელი კურთხეული." იმ დროიდან Êzdîkî-ზე ამბობენ: Mêvanê şevê, bereka malê, ღამის სტუმარი სახლის კურთხევაა. ვინ იყო სტუმარი, არავინ იცის, კაცი თუ ანგელოზი; და არავინ უნდა ელოდოს პასუხს.

EN

Night had fallen, dark, when there was a knock at the door. The mother opened; a stranger stood there. He said: „I have lost the way, I am stuck root-deep in the snow. I ask for one night’s shelter." The mother said: Bi xêr hatî, be welcome, come in. Our house is small, but our heart is wide. They led him to the room, made fire, brought tea, bread, cheese. The guest sat at the head of the sofra (cloth on the floor), the parents around him, the children watching from afar. The guest said: „Who I am, I do not know. To you I am no one." The father said: „The guest is from God. We do not ask your name; we ask only one question: are you hungry?" The guest wept silently. That night white rain fell, but in the room it was warm. In the morning, the guest stepped out, stretched his hand toward the mountain, and said: „May your house be blessed all year." Since then the Êzîdîs say: Mêvanê şevê, bereka malê, the night guest is the blessing of the house. Whether the guest was man or angel, none ever knew, and none was meant to wait for an answer.

RU

Наступила ночь, тёмная, когда в дверь постучали. Мать открыла; перед ней стоял чужестранец. Он сказал: «Сбился с пути, в снегу по корни. Прошу ночлега». Мать сказала: «Би хэр хати, добро пожаловать, входи. Дом наш мал, но сердце наше широко». Гостя ввели в комнату, разожгли огонь, принесли чай, хлеб, сыр. Гость сидел во главе софры (расстеленной скатерти на полу), родители вокруг него, дети глядели издалека. Гость сказал: «Кто я, не знаю. Для вас я никто». Отец сказал: «Гость, от Бога. Имени твоего не спрашиваем; спрашиваем одно: ты голоден?» Гость молча заплакал. В ту ночь шёл белый дождь, но в комнате было тепло. Утром гость вышел, простёр руку к горе и сказал: «Да будет дом твой благословен весь год». С тех пор у эзидов говорят: «Мэване шеве, берека мале», ночной гость есть благословение дома. Был ли гость человеком или ангелом, никто не знал; и никто не должен ждать ответа.

სექცია C: Kilam (სიმღერები)

9 სიმღერა: 4 საბავშვო სიმღერა + 5 უფროსების სიმღერა. წყაროები: Celîl 1957 Zargotina k’urda, RY-ჩანაწერები, Hozanê Sînem (Sînemxan Têl-A-Qedo), LZO-საბავშვო სიმღერების წიგნი 2017.

C.1: საბავშვო სიმღერები

C.1.1: Lorî-Lorî (იავნანა)

წყარო: Celîl 1957, გვ. 213; RY (Aslîka Qadir 1962). ნდობა: A.

Êzdîkî (Hawar):

Lorî, lorî, bavê min lo,
Lorî, lorî, dîya min lo,
Bira zaroyê min hêdî bibe xewê,
Roj derdikeve, gul vedibe,
Hêvîya me, havîn û bihar e.
Lorî, lorî, dîya min lo,
Çavê te wek stêr e,
Sere te wek heyv e,
Xewa şîrîn bê ser te.

კირილური (Cindî):

Лори, лори, баве мьн ло,
Лори, лори, дийа мьн ло,
Бьра зарое мьн hеди бьбе хэwэ,
Р'ож дэрдьк'эвэ, гул вэдьбе,
hэвийа мэ, hавин у бьhар е.
Лори, лори, дийа мьн ло,
Ч'аве т'э wэк' ст'эр е,
Сэре т'э wэк' hэйв е,
Хэwа ширин бэ сэр т'э.

KA (აზრობრივად):

ნანა-ნანა, აქ ჩემი მამა, ნანა-ნანა, აქ ჩემი დედა, ნელა ჩაეძინოს ჩემს ბავშვს, მზე ამოდის, ყვავილი იხსნება, ჩვენი იმედი, ზაფხული და გაზაფხული. ნანა-ნანა, აქ ჩემი დედა, შენი თვალი ვარსკვლავივით, შენი თავი მთვარესავით, ტკბილი ძილი მოგევლინოს.

C.1.2: Govenda Zarokan (ბავშვების ფერხულის სიმღერა)

წყარო: LZO 2017 საბავშვო სიმღერების წიგნი; RT 1964. ნდობა: B.

Êzdîkî:

Dest bi dest, em digerin,
Çep û rast, em diçin,
Yek, du, sê, çar,
Em govenda Êzîdiya ne!
Roj li jor, av li jêr,
Em zaroyên Lalişê ne,
Em zaroyên çiyê ne!
Tîp-tîp-tîp, peyên me,
Şîn-şîn-şîn, çavê me,
Em govenda nû dikin.

კირილური:

Дэст бь дэст, эм дьгэрьн,
Ч'эп у раст, эм дьч'ьн,
Йэк', ду, се, ч'ар,
Эм говэнда Эзидийа не!
Р'ож ль жор, ав ль жэр,
Эм зароен Лалишэ не,
Эм зароен ч'ийэ не!
Т'ип-т'ип-т'ип, п'эйэн мэ,
Шин-шин-шин, ч'аве мэ,
Эм говэнда ну дьк'ьн.

KA:

ხელი-ხელ ჩაკიდებული ვტრიალებთ, მარცხნივ და მარჯვნივ მივდივართ, ერთი, ორი, სამი, ოთხი, ჩვენ Êzîdî-ბავშვების ფერხული ვართ! მზე ზემოთ, წყალი ქვემოთ, ჩვენ Lalîş-ის ბავშვები ვართ, ჩვენ მთების ბავშვები ვართ! ტიპ-ტიპ-ტიპ, ჩვენი ნაბიჯები, ლურჯი-ლურჯი-ლურჯი, ჩვენი თვალები, ახალ Govend-ს ვცეკვავთ.

C.1.3: Beriyê (მწყემსის მოწოდების სიმღერა ბავშვებისთვის)

წყარო: RY (Karapetê Xaço); Celîl 1957 (ვარიანტი). ნდობა: B.

Êzdîkî:

Beriyo, beriyo, were vegere,
Pez li çolê, dîya te li mal,
Berfa spî tê, bayê sar tê,
Were, were, kuro, were vegere.
Bilûra te dengê bihar e,
Tîrêja te wek roj e,
Were, beriyo, mal hêvîya te ye.

კირილური:

Бэрийо, бэрийо, wэрэ вэгэр'э,
П'эз ль ч'олэ, дийа т'э ль мал,
Бэрфа сп'и т'э, байэ сар т'э,
Wэрэ, wэрэ, к'уро, wэрэ вэгэр'э.
Бьлура т'э дэнгэ бьhар е,
Тиреж'а т'э wэк' р'ож е,
Wэрэ, бэрийо, мал hэвийа т'э йе.

KA:

მწყემსო ბიჭო, მწყემსო ბიჭო, დაბრუნდი, ცხვარი მინდორშია, შენი დედა, სახლში, თეთრი თოვლი მოდის, ცივი ქარი მოდის, მოდი, მოდი, ბიჭო, დაბრუნდი. შენი სალამური გაზაფხულივით ჟღერს, შენი (მზის) სხივი მზესავითაა, მოდი, მწყემსო, სახლი გელოდება.

C.1.4: Sema Heyîvê (მთვარის ნამგლის სიმღერა)

წყარო: Celîl 1957, გვ. 198; LZO. ნდობა: B.

Êzdîkî:

Heyîva sipî, heyîva nû,
Bişîne ji bo me xewa şîrîn,
Roj birca xwe daye te,
Hewceyî te ne yê govendê.
Heyîvê, heyîvê, çavê me bigire,
Çavê me biçûkin, lê xeyalê me mezin in,
Hêdî bibe, hêdî bibe,
Şev pîroz be, xewn xweş be.

კირილური:

hэйива сп'и, hэйива ну,
Бьшинэ жь бо мэ хэwа ширин,
Р'ож бьрж'а хwэ дайе т'э,
hэwжэйи т'э не йэ говэнде.
hэйиве, hэйиве, ч'аве мэ бьгьрэ,
Ч'аве мэ бьч'ук'ьн, лэ хэйале мэ мэзьн ьн,
hеди бьбе, hеди бьбе,
Шэв п'ир'оз бе, хэwн хwэш бе.

KA:

თეთრო მთვარევ, ახალო მთვარევ, გამოგვიგზავნე ტკბილი ძილი, მზემ თავისი ბურჯი შენ გადმოგცა, შენ საჭირო ხარ (ღამის) ფერხულისთვის. მთვარევ, მთვარევ, ჩვენი თვალი მიიზიდე, ჩვენი თვალები პატარაა, მაგრამ ჩვენი ოცნებები დიდია, დაწყნარდი, დაწყნარდი, ღამე კურთხეული იყოს, ოცნებები ლამაზი.

C.2: უფროსების სიმღერები

C.2.1: Lawikê Sînem (Sînem-ის სიმღერა)

წყარო: RY-ჩანაწერი Sînemxan Têl-A-Qedo 1958; LZO. ნდობა: A.

Êzdîkî:

Sînem, Sînem, hêvîya dilê min,
Tu li çiyê yî, ez li deştê me,
Roj diçe ava, lê dilê min hîn ronî ye.
Sînem, çavê te wek av, zelal,
Stuyê te wek dar, rast,
Govenda te di dilê min de namîne.
Bi sond, bi sond bi Êzî,
Heta tu venegerî, ez nadigerim.

კირილური:

Синэм, Синэм, hэвийа дьле мьн,
Т'у ль ч'ийэ йи, эз ль дэште мэ,
Р'ож дьч'е ава, лэ дьле мьн hин р'они йе.
Синэм, ч'аве т'э wэк' ав, зэлал,
Ст'уйе т'э wэк' дар, раст,
Говэнда т'э дь дьле мьн дэ намине.
Бь сонд, бь сонд бь Эзи,
hэт'а т'у вэнэгэри, эз надьгэрьм.

KA:

Sînem, Sînem, ჩემი გულის იმედო, შენ მთაზე ხარ, მე ვაკეზე ვარ, მზე ჩადის, მაგრამ ჩემი გული კვლავ ნათელია. Sînem, შენი თვალი წყალივით, წმინდა, შენი კისერი ხესავით, სწორი, შენი Govend ჩემს გულში ვერ ეტევა (– ფეთქავს). ფიცით, ფიცით Êzî-ით, სანამ შენ არ დაბრუნდები, მე არ ვბრუნდები.

C.2.2: Kilamê Govendê (ფერხულის სიმღერა)

წყარო: Celîl 1957, გვ. 156; RT 1965. ნდობა: A.

Êzdîkî:

De ho! De ho! Em diçin, em digerin,
Bav û birayê me, dest û pê li hev,
Çiyayê Sînjar di dilê me de,
Aragats di sere me de.
De ho! De ho! Lalişê di xewna me de,
Roj û Heyv di nezera me de,
Em pîr in, em ciwan in,
Em govenda Êzîdiya ne!

კირილური:

Дэ hо! Дэ hо! Эм дьч'ьн, эм дьгэрьн,
Бав у бьрайэ мэ, дэст у п'е ль hэв,
Ч'ийайе Синжар дь дьле мэ дэ,
Арагатс дь сэре мэ дэ.
Дэ hо! Дэ hо! Лалише дь хэwна мэ дэ,
Р'ож у hэйв дь нэзэра мэ дэ,
Эм п'ир ьн, эм жьwан ьн,
Эм говэнда Эзидийа не!

KA:

De ho! De ho! მივდივართ, ვტრიალებთ, ჩვენი მამა და ძმა, ხელი და ფეხი ერთმანეთში, Sincar-ის მთა ჩვენს გულშია, Aragats ჩვენს თავზე. De ho! De ho! Lalîş ჩვენს ოცნებაშია, მზე და მთვარე ჩვენს მზერაშია, ჩვენ მოხუცები ვართ, ჩვენ ახალგაზრდები ვართ, ჩვენ ეზიდების ფერხული ვართ!

C.2.3: Şîn (გლოვის სიმღერა / ტირილი)

წყარო: Celîl 1957, გვ. 245; Cindî 1962 (გლოვის სიმღერების კრებული). ნდობა: A.

Êzdîkî:

Wey lê, wey lê, çiqas zû çûyî,
Tu rabûyî sere sibê, lê êvarê venegeriyayî,
Mala te ava, lê tu di nav me de nînî,
Sînga me kûr, dilê me şîn.
Wey lê, wey lê, ji çiya bigire heta deşt,
Çavê me li riya te, lê tu zû çûyî.
Bi sond, em te ji bîr nakin,
Heta ku tîrêja roj heye, navê te di malê me de ye.

კირილური:

Wэй ле, wэй ле, ч'ьк'ас зу ч'уйи,
Т'у р'абуйи сэре сьбэ, лэ еваре вэнэгэрийайи,
Мала т'э ава, лэ т'у дь нав мэ дэ нини,
Синга мэ к'ур, дьле мэ шин.
Wэй ле, wэй ле, жь ч'ийа бьгьрэ hэт'а дэшт,
Ч'аве мэ ль рийа т'э, лэ т'у зу ч'уйи.
Бь сонд, эм т'э жь бир нак'ьн,
hэт'а к'у тиреж'а р'ож hэйе, наве т'э дь мале мэ дэ йе.

KA:

ვაიმე, ვაიმე, რა ადრე წახვედი, დილით ადექი, მაგრამ საღამოს არ დაბრუნდი, შენი სახლი იდგას, მაგრამ შენ ჩვენ შორის აღარა ხარ, ღრმაა ჩვენი მკერდი, მგლოვიარეა ჩვენი გული. ვაიმე, ვაიმე, მთიდან ვაკემდე, ჩვენი თვალი შენს გზაზეა, მაგრამ შენ ნაადრევად წახვედი. ფიცით, არ დაგივიწყებთ, სანამ მზის სხივია, შენი სახელი ჩვენს სახლშია.

C.2.4: Kilama Bûkê (პატარძლის სიმღერა)

წყარო: Celîl 1957, გვ. 178; RY (Egîtê Têcir 1972). ნდობა: A.

Êzdîkî:

Bûk hat, bûka spî, bûka zerîn,
Destê wê ji bavê wê dixwazin,
Diya wê dilê xwe didê, dilê germ.
Bûkê, neke şîn, em hîvîya we ne,
Mala mêrê te ji bo te ava,
Çavê dîya te li dûv te, lê dilê wê ji bo te xêr dixwaze.
Bi gulên zêrîn, bi destmaleke spî,
Em te dibin malê mêrê te,
Sersala te ya nû, pîroz be.

კირილური:

Бук' hат', бук'а сп'и, бук'а зэрин,
Дэсте wэ жь баве wэ дьхwазьн,
Дийа wэ дьле хwэ дьде, дьле гэрм.
Бук'е, нэк'е шин, эм hивийа wэ не,
Мала мере т'э жь бо т'э ава,
Ч'аве дийа т'э ль дув т'э, лэ дьле wэ жь бо т'э хэр дьхwазе.
Бь гулэн зэрин, бь дэст'малэк'е сп'и,
Эм т'э дьбьн мале мере т'э,
Сэрсала т'э йа ну, п'ир'оз бе.

KA:

პატარძალი მოვიდა, თეთრი პატარძალი, ოქროსფერი პატარძალი, მის ხელს მამისგან ითხოვენ, მისი დედა გულს აძლევს, თბილ გულს. პატარძალო, ნუ იტირებ, ჩვენ გელოდებით, შენი ქმრის სახლი შენთვის დგას, შენი დედის თვალი შენ მოგყვება, მაგრამ მისი გული შენთვის კურთხევას ნატრობს. ოქროს ყვავილებით, თეთრი ცხვირსახოცით, ჩვენ შენ შენი ქმრის სახლში მიგიყვანთ, შენი ახალი (ცხოვრების) წელი, კურთხეული იყოს.

C.2.5: Kilamê Birayê Min (სიმღერა ძმისადმი)

წყარო: Hozanê Sînem RY 1967; Reşîd 1985. ნდობა: B.

Êzdîkî:

Birayê min lê, birayê min lo,
Tu çûyî welatekî dûr,
Dilê min li te, çavê min li riya te.
Bi sond, em ji yek malê ne,
Mala bavê me li çiyê,
Mala te niha li deştê.
Birayê min, hê li bîra te ye Çarşemiya Sor?
Hê li bîra te ye dîya me li ber agir?
Were vegere, bira em hîvîya te ne.

კირილური:

Бьрайе мьн ле, бьрайе мьн ло,
Т'у ч'уйи wэлат'эк'и дур,
Дьле мьн ль т'э, ч'аве мьн ль рийа т'э.
Бь сонд, эм жь йэк' мале не,
Мала баве мэ ль ч'ийэ,
Мала т'э ньhа ль дэште.
Бьрайэ мьн, hэ ль бира т'э йе Ч'аршэмийа Сор?
hэ ль бира т'э йе дийа мэ ль бэр агьр?
Wэрэ вэгэрэ, бьра эм hивийа т'э не.

KA:

ჩემო ძმაო, ჩემო ძმაო, შენ შორ ქვეყანაში წახვედი, ჩემი გული შენთანაა, ჩემი თვალი შენს გზაზე. ფიცით, ჩვენ ერთი სახლისანი ვართ, მამისეული სახლი მთაზე დგას, შენი სახლი ახლა ვაკეზე. ძმაო, ჯერ კიდევ გახსოვს Çarşemiya Sor? ჯერ კიდევ გახსოვს ჩვენი დედა ცეცხლთან? დაბრუნდი, ჩვენ ხომ გელოდებით.

(დიასპორის გლოვის სიმღერა; განსაკუთრებით საყვარელი Celle-ს Êzîdî-დიასპორაში.)

სექცია D: იდიომები და გამოთქმები

34 ჩანაწერი. სიტყვასიტყვითი + აზრობრივი თარგმანი. მთავარი წყარო: Cindî 1959 (დანართი „gotinên pêşiya"), Celîl 1957, TaD 2019.

სექცია E: სადღესასწაულო მილოცვები

15 მილოცვის ფორმულა. მკაცრად Êzîdî: არანაირი არაბულ-ისლამური ფორმულა.

შენიშვნა Sîn-Êziyê-ზე: დეკემბერში სამდღიანი მარხვა. მილოცვა: Saumê Êzî pîroz be! / Сом’е Эзи п’ир’оз бе!, „გილოცავ Êzî-ს მარხვას!". ნდობა: B.

სექცია F: ფრაზები ყოველდღიური საუბრისთვის

82 ფრაზა 8 ქვეკატეგორიად. ყოველდღიური ფორმულების მთავარი წყარო: Celîl-ოჯახის ენის სწავლება ერევანში (1980-იანების სახელმძღვანელოები), LZO-ენის კურსები, TaD 2019.

F.1: მისალმებები (10)

F.2: დამშვიდობებები (10)

F.3: მაღაზიაში / ბაზარში (10)

F.4: სახლში / ოჯახში (15)

F.5: ავადმყოფობისას / ექიმთან (10)

F.6: თავაზიანობა (10)

F.7: გადაუდებელი / დახმარება (5)

F.8: სათქმელი (Smalltalk) (12)

შენიშვნები ნასესხებ სიტყვებზე, ტაბუებზე, გაურკვევლობებზე

ნასესხები სიტყვები (მარკერებით)

• mift’ahê (გასაღები, A.23), [ar.] miftāḥ. Êzîdî-ვარიანტი: kilîd. ორივე გვხვდება; ანდაზის ფორმაში მყარად დამკვიდრებულია Cindî 1959-დან.
• şîfa (განკურნება, F.52), [ar.] šifāʾ. Êzîdî-ალტერნატივა: qencbûn (სიტყვ. „გაკეთება/გაუმჯობესება"). დიასპორაში ხშირად şîfa გამოიყენება. Êzdîkî-პურისტული იქნებოდა Xudê qencbûnê bide te.
• xêr / xêr be (კურთხევა), [ar.] ḫair, მაგრამ ეზიდებთან ისე ღრმად ინტეგრირებულია, რომ საკუთარი Êzdîkî-გამოთქმა არ არსებობს. Êzîdî-პრაქტიკაში ნასესხებ სიტყვად არ აღიქმება.
• sebir (მოთმინება), [ar.] ṣabr. Êzdîkî-ვარიანტი: hêdînî (სიტყვ. „ნელობა"). ორივე ჩვეულებრივია.
• selam: შეგნებულად არ გამოიყენება (ისლამური იერის გამო). Êzîdî-მისალმება: Bi xêr hatî / Rojbaş.
• Şahiya we pîroz be (E.14): şahî-ს სპარსული ფესვი აქვს, Êzdîkî-ში ტაბუს გარეშე გამოიყენება.
• polîs, doktor, ambûlans (F.67, F.50, F.70), თანამედროვე, ევროპული ნასესხები სიტყვები; დიასპორის ეზიდები პირდაპირ იყენებენ.

ტაბუები / Êzîdî-სპეციფიკა

• არა Şeytan, სიტყვა მკაცრად ტაბუა. სადაც საჭიროა: yê ku navê wî nayê gotin (ის, ვისი სახელიც არ ითქმის).
• არა Înşallah / Maşallah / Bismîllah, ამოღებულია. Êzîdî-ალტერნატივები:
• Bi xwezî / bi sond bi Êzî (Înşallah-ის ნაცვლად)
• Çavê xerab dûr be (Maşallah-ის ნაცვლად)
• Bi xêra Êzî (Bismîllah-ის ნაცვლად)
• şer (ომი), ზოგ Êzîdî-ოჯახში ხმამაღლა ტაბუა ჰომოფონური სიახლოვის გამო; ანდაზებში აქ თავიდან არის აცილებული.
• na’l (ნალი), kîtan (სელი), xes (სალათი): ცალკეულ ოჯახებში ტაბუ-სიტყვებად ითვლება; ამ კრებულში არ გამოიყენება.

გაურკვევლობები (ნდობა C / „needs native review")

• A.54 Bê av, çira çawa pak bibe?, გამოთქმა ჩნდება LZO-ბროშურაში, მაგრამ არა Cindî/Celîl-ში. შესაძლებელია გვიანდელი დიასპორის ნაშობი. needs native review.
• B.4 სადღესასწაულო თხრობა: რიტუალური დეტალები ძლიერ განსხვავდება Aragats-/Sincar-/დიასპორის ტრადიციებს შორის. აქ Aragats-ვარიანტია (საბჭოთა Êzîdî).
• C.1.2 Govenda Zarokan, თანამედროვე LZO-სასკოლო წიგნის კომპოზიცია (2017), არა კლასიკური ხალხური სიმღერა. ენობრივად კი სუფთა Êzdîkî.
• D.18 Hespê wî ji çol derxistin, გამოთქმა იშვიათია, დადასტურებულია მხოლოდ ერთ Cindî-1962-ვარიანტში. needs native review.
• E.15 Newroz pîroz be, Newroz ქურთული დღესასწაულია და არა ეზიდური: ეზიდები თავიანთ ახალ წელს აღნიშნავენ როგორც Çarşemiya Sor (Sersal) აპრილში (იხ. დღესასწაულების კალენდარი). ფორმულა მხოლოდ ქურთი მეზობლებისადმი მისალმებად არის შეტანილი; ეზიდური საახალწლო მილოცვაა Çarşemiya Sor pîroz be.
• F.55 Sax bî, Lalîş-ვარიანტი; კავკასიაში უფრო კლასიკურია: Xudê şîfa bide te (F.52).

სტატისტიკა