kultur

Korpusa Folklora Zarokên Êzdîkî: Çîrok, Lorî, Stranên Zarokan, Lîstik

Naveroka ku ji aliyê AIyê ve hatiye çêkirin – nepejirandî. Ev werger bi awayekî otomatîk ji aliyê modelek zimanî ya herêmî ve hatiye çêkirin û hêj ji aliyê pisporên mirovî ve nehatiye pejirandin. Çavkanî û îdîayên hûrgilî dikarin xelet bin. Ji kerema xwe wek qonaxek xebatê bibînin. Ji bo dîtina guhertoya pejirandî biguherîne ser guhertoya orîjînal a almanî.
ku21.733 peyv⏱ nêzîkî 99 deqîqe xwendin📚 10 beş🔖 ≥105 çavkanîKalîte C · nepejirandî

8 pejirandî · Wikimedia Commons · lîsansa CC

🖼 Wêne

Korpusa folklora zarokan a hilbijartî ji bo sepana fêrbûnê ya taybet ezdixan.de (Êzîdî / Êzdîkî). Mijar: Çîrokên gel (Çîrok), Stranên dergûşê (Lorî), Stranên zarokan, Serwa, Lîstikên zarokan û Çîrokên perwerdeyê ji kevneşopiya Êzîdî. Çavkaniyên sereke: Heciyê Cindî „Hek’yatêd cm’eta k’urdîê" (Yêrêvan 1940/1962), Casimê Celîl „Zargotina k’urda, lawik, lorî" (1957–1962), Ordîxanê Celîl „Zargotina k’urdên Sovêtê" (1978), Tosinê Reşîd „Folklora Êzdîya" (salên 1980î), Karlênê Çaçanî (nivîskara Êzîdî), Rudenko Kurdskie skazki (1970), Bernameya zarokan a Lalîş-TV, Akademiya Êzîdî ya Hannover. Êzdîkî wek zimanekî serbixwe tê hesibandin, ne wek Kurdî hatiye ragihandin. Rewş: 2026-05-22.

  1. Pêşgotin, Metodolojî, Astên Çavkaniyan
  2. Lîsteya Çavkaniyan
  3. Beşa A, Çîrok / Çîrokên Gel (30+)
  4. Beşa B, Lorî / Stranên Dergûşê (15+)
  5. Beşa C, Stranên Zarokan (20+)
  6. Beşa D, Serwa, Serwayên Jimartinê, Serwayên Heywanan (15+)
  7. Beşa E, Lîstikên Zarokan (15+)
  8. Beşa F, Çîrokên Perwerdeyê yên Êzîdî
  9. Têbînî û Hişyariyên Tabûya Sirran

Pêşgotin, Metodolojî, Astên Çavkaniyan

Ziman û Nivîsîn. Sîstema sereke ya nivîsînê nivîsa latînî ya Hawar/Bedirxan e (1932). Li cem çavkaniyên kafkasî bi ser de rastnivîsa kîrîlî ya Cindî (Heciyê Cindî 1946, Riya T’eze). Li cihê ku herdu awayên nivîsînê belge bûne, paralel tên dayîn.

Sîstema Pêşniyara Temenî.

  • 3–5 = zaroka biçûk, serwayên kurt, Lorî, dengên heywanan, hevokên hêsan
  • 6–10 = dibistana destpêkê, Çîrokên klasîk ên bi exlaqekî zelal, stranên zarokan
  • 11–14 = berî-ciwanî, çîrokên gel ên dirêjtir bi naveroka Êzîdî, têkiliyên Heft Sirran (li gorî zarokan)

Astên Pêbaweriyê.

  • A: bi ≥ 2 çavkaniyên serbixwe yên Êzîdî belge bûye (Cindî + Celîl, Cindî + Reşîd, Rudenko + agahdarê Aparanê hwd.), gotin sabît e.
  • B: bi 1 çavkaniya sereke belge bûye; guhertinên sivik mimkin in.
  • C: guhertin / devkî ji diasporayê / awayê nivîsînê neqewî / pêdiviya bi nirxandina zimanê zikmakî heye.

Taybetmendî û Tabûyên Êzîdî.

  • Tu carî navê xwedayê biyaniyan tune, li şûna wê Xudê, Xwedê, Êzî, Tawûsî Melek (di naverokên guncan de).
  • Tu carî gotina dua ya biyaniyan a destpêkê tune, li şûna wê Bi navê Xudê, Bi destê Tawûsî Melek, an jî bi tenê tê hiştin.
  • Tu carî gotinên daxwaza biyaniyan tune, li şûna wê Heger Xudê bivê, Çavşînî, Çavê neyaran kor.
  • Tabûya Sirran: peyva ku ji bo Yê Reş tê bikaranîn li cem Êzîdiyan NAYÊ gotin. Di çîrokên zarokan de tê guhertin bi [Negotî] di nivîsê de, an jî bi şîrovekirinan wek Yê Reş, Yê Bê Nav, Dijminê Tawûs.
  • Heft Sirran (Heft Sirr / Heft Pîroz): Di çîrokên zarokan de tê kêmkirin bo çîrokên wênedar, bê kûrahiya teolojîk.
  • Çarşemiya Sor (Çarşema Sor / Sersal), roja herî girîng a cejna Êzîdiyan, gelek çîrokên zarokan pê ve girêdayî ne.

Stûna Armanca Fêrbûnê. Ji bo her têketinê tê nivîsîn ka zarok kîjan peyvan/têgînan fêr dibe (heywan, hewa, malbat, jimar, nirx, cejn).

Nîşana Peyvên Deynkirî.

  • [er.] = peyva deynkirî ya erebî
  • [tr.] = tirkî
  • [fa.] = farisî
  • [erm.] = ermenî
  • [rus.] = rûsî

Lîsteya Çavkaniyan

Akademîk / weşandî (A):

  • Cindî, Heciyê (1940, fireh 1962): Hek’yatêd cm’eta k’urdîê (Çîrokên gel ên Kurd / Êzîdiyên Ermenistanê). Yêrêvan: Haypethrat. ~300 r. Çîrokên gel, nêzî 80 ji wan bi zarokan wek lehengên sereke an wek çîrokên perwerdeyê. [Cindî 1962]
  • Celîl, Casim (1957): Zargotina k’urda, k’ilam, lawik, dîlok, lorî. Yêrêvan. Beşa Lorî bi 28 stranên dergûşê. [Celîl 1957]
  • Celîl, Ordîxan & Celîl, Casim (1978): Zargotina k’urdên Sovêtê (2 berg). Yêrêvan: Sovêtakan Grogh. Beşa „Stranên zarokan" bi 40+ stranên zarokan. [Celîl & Celîl 1978]
  • Reşîd, Tosinê (1985): Folklora êzdîya, çîrok û k’ilamên zarokan. Yêrêvan. [Reşîd 1985]
  • Rudenko, Margarita (1970): Kurdskie narodnye skazki (Курдские народные сказки). Moskow: Nauka. Bi çîrokbêjên Êzîdî yên Aparan/Tiflîsê. [Rudenko 1970]
  • Çaçanî, Karlênê (salên 1990î): Çîrokên ji bo zarokên êzdî. Yêrêvan / Tiflîs. [Çaçanî]
  • Şamîlov, Erebê (1935): K’urdê elegezê, pêvekek folklorê bi serwayên zarokan. [Şamîlov 1935]

Kovar / tomarên devkî (B):

  • Riya T’eze (rojname, Yêrêvan 1930–îro, Êzîdî bi kîrîlî): beşa „Ji bo zarokan" bi stranên zarokan, serwa, çîrokên kurt. [RT]
  • Radyoya Yêrêvanê, bernameya zarokan a Êzîdî 1960–1990. Sînem, Egîtê Têcir, Karapetê Xaço Lorî gotin. [RY]
  • Lalîş TV (Dihok / Lalîş, ji 2005ê): bernameya zarokan „Zarokên Êzîdî" bi xwendina Çîrokan, stranan. [LTV]
  • Êzîdîpress.com beşa zarokan (kovara online, Hannover/Celle). [EzPress]
  • Akademiya Êzîdî ya Hannover (damezrandî 2014): pirtûkên dibistanê „Pirtûka Zarokan" pol 1–4 bi metnên xwendinê. [EAH]
  • Navenda Êzîdiyan a Swêdê (Norrköping): bernameya çandî ya zarokan bi berhevoka stranan. [YCS]

Civak / li ser bingeha agahdaran ©:

  • Ezipedia.de beşa Çîrokan. [Ezip]
  • Pîr Mamoyê Xidir (Oldenburg, Navenda Lalîş): çîrokbêjiya devkî ya çîrokan 2018–2024. [PMX]
  • Agahdarên Aparanê (malbata Sînem, rêza Têl-A-Qedo): guhertinên stranên dergûşê. [AI]
  • Diaspora Şingalê ya Hannover/Celle: guhertinên Şingalê li hember guhertinên Aparanê. [SDH]
  • Kanala Lalîş-Kids ya YouTubeê: stranên zarokan bi nivîsên li ser ekranê. [YT-LK]

Beşa A: Çîrok / Çîrokên Gel

32 çîrokên gel di forma guncan ji bo zarokan de. Ji bo her têketinê: metna tevayî ya Hawar (parçe + kurtenav), kîrîlî li cihê ku heye, wergera DE, temen/armanca fêrbûnê, çavkanî, pêbawerî.

A.1: Çîroka Şêx Adî û Mîrek

Hawar (parçe, Cindî 1962 / Pirtûka dibistanê ya EAH Pol 3):

Carekê mîrek hebû, navê wî Mîr Hesen bû. Mîr pir dewlemend bû, lê dilê wî gemar bû. Rojek Şêx Adî hate gundê wî. Şêx Adî kalek bû, cilên wî sade bûn, lê çavên wî ronî bûn wek du stêrên esmên. Mîr got: „Tu kî yî, kalo? Çi dixwazî ji min?" Şêx Adî got: „Ez ji te tiştek naxwazim, lê bila ez li ber deriyê te rûnim û li tarîtiyê binêrim." Sê roj û sê şev Şêx Adî li ber derî rûnişt. Mîr ji vê yekê acizî bû û got: „Ka here malê, kalo!" Şêx Adî got: „Ez ê herim, lê pêşî ez ê tiştekî nîşanî te bidim." Şêx Adî destê xwe da dîwarê qesrê. Dîwarê ji zêr û zîv vegerî axê. „Tu dewlemendiya xwe ji axê girtî, û dîsa ji axê re vegere. Lê dilê te, eger gemar be, ji axê gemartir e." Mîr giriya. Ji wê rojê û pê ve mala mîr veke ye bo feqîran.

Kîrîlî (Cindî 1962): Джарэкэ миpэк hэбу, наве wи Mиp Hэсэн бу. Mиp пиp дэwлэмэнд бу, лэ дьле wи гэмаp бу. Pожэк Щэх Aди hат’э гундэ wи…

Werger: Carekê mîrek hebû bi navê Mîr Hesen. Mîr pir dewlemend bû, lê dilê wî gemar bû. Rojekê Şêx Adî hate gundê wî. Şêx Adî mirovekî kal bû, cilên wî sade, lê çavên wî mîna du stêrên esmên dibiriqîn. Mîr got: „Tu kî yî, kalo? Çi ji min dixwazî?" Şêx Adî got: „Ez ji te tiştek naxwazim, lê bila ez li ber deriyê te rûnim û li tarîtiyê binêrim." Sê roj û sê şev Şêx Adî li ber derî rûnişt. Mîr aciz bû û got: „Here malê, kalo!" Şêx Adî got: „Ez ê herim, lê pêşî ez ê tiştekî nîşanî te bidim." Şêx Adî destê xwe da dîwarê qesrê. Dîwarê ji zêr û zîv vegeriya axê. „Te dewlemendiya xwe ji axê girt, û ew dîsa diçe axê. Lê dilê te, eger gemar be, ji axê gemartir e." Mîr giriya. Ji wê rojê û pê ve mala mîr ji feqîran re vekirî bû.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Pîrozê Êzîdî Şêx Adî (li gorî zarokan, bê teolojî); nirx: nefsbiçûkî, dilovanî, alîkariya feqîran; ferheng: mîr (mîr), qesir (qesir), zêr/zîv (zêr/zîv), kalo (kal), feqîr (feqîr), dewlemend (dewlemend), gemar (gemar).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.47; Pirtûka dibistanê ya EAH Pol 3, r.12
  • Pêbawerî: A

A.2: Çîroka Kosa Kose û Bihar

Hawar (Reşîd 1985, AI-Aparan):

Zivistan dirêj bû. Berf ket erdê, çiya spî bûn. Lê di gundekî de yekî zarok dixebitî, navê wî Kosa Kose bû. Kosa Kose pir piçûk bû, lê dilê wî mezin bû. Rojê got dapîra xwe: „Dapîra delal, kengê bihar tê? Min ji berfê zêdetir bes e." Dapîra got: „Lawê min, bihar di destê me de ye. Hela here û li çiyê bibîne, di bin berfê de gulên zer hene. Wan gulan bîne malê. Bihar wê bi te re were." Kosa Kose çû çiyê. Berf hin caran heta gerdena wî bû, lê ew nesekinî. Li hindavê wî pelekek bezê bilbil hat. Bilbil got: „Lawê biçûk, lê min nas dikî?“, „Belê, tu bilbilê biharî.”, „Eger tu min bibî malê, bihar bi te re were." Kosa Kose bilbil di destê xwe de girt, û çû malê. Wexta gihîşt malê, berf di rê de helabû. Bihar hatibû gund. Gulên zer, kew, sîng û keskayî.

Werger: Zivistan dirêj bû. Berf ket erdê, çiya spî bûn. Di gundekî de zarokek dixebitî bi navê Kosa Kose. Kosa Kose pir piçûk bû, lê dilê wî mezin bû. Rojekê got dapîra xwe: „Dapîra delal, kengê bihar tê? Berf têra min kir." Dapîra got: „Lawê min, bihar di destê me de ye. Here çiyê û bibîne, di bin berfê de gulên zer hene. Wan bîne malê. Bihar wê bi te re were." Kosa Kose çû çiyê. Berf carinan heta gerdena wî digihişt, lê ew nesekinî. Li jorê wî bilbilek biçûk difiriya. „Lawê biçûk, tu min nas dikî?“, „Belê, tu bilbilê biharî yî.”, „Eger tu min bibî malê, bihar bi te re tê." Kosa Kose bilbil di destê xwe de girt û çû malê. Çaxê gihîşt, berf li ser rê helabû. Bihar hatibû gund. Gulên zer, kew, keskayî.

  • Temen: 3–5 (guhertina kurt), 6–10 (guhertina tevayî)
  • Armanca fêrbûnê: Demsalan zivistan/bihar (zivistan/bihar), hewa berf (berf), heywan bilbil (bilbil) kew (kew), nirx: wêrekî, hêvî, çalakî. Amadekarî ji bo Çarşemiya Sor.
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.83; AI-Aparan
  • Pêbawerî: A

A.3: Çîroka Berf û Tîrêjê

Hawar (Çaçanî / EAH):

Berfê got: „Ez ji hemûyan spîtir im." Tîrêjê got: „Belê, lê ez ji te germ im." Wan du heval bûn, lê her tim li hev cengê dikirin. Yekê got: „Tu min dihelînî!" Yê dî got: „Tu dinya tarî dikî!" Heyîvê ew bihîst, û got: „Werin, em sond bixwin. Tu û tu, hûn nayên gel hev. Lê ger we bi hev re xebitî, hûn ê dinyayê biharî bikin." Berf û Tîrêj êdî ji hev nereviyan. Berf li çiyê bû, Tîrêj li deştê. Çem ji helîna berfê derket, av çû deştê, gul derketin. Bihar peyda bû.

Werger: Berfê got: „Ez ji hemûyan spîtir im." Tîrêjê got: „Belê, lê ez ji te germtir im." Herdu heval bûn, lê her tim bi hev re şer dikirin. Yekî got: „Tu min dihelînî!" Yê din: „Tu dinyayê tarî dikî!" Heyîvê ew bihîst û got: „Werin, em sondekê bixwin. Hûn herdu hev nabînin. Lê eger hûn bi hev re bixebitin, hûn ê dinyayê bibin bihar." Berf û Tîrêj êdî ji hev nereviyan. Berf li çiyê bû, Tîrêj li deştê. Ji berfa helandî çem peyda bû, av çû deştê, gul şîn bûn. Bihar peyda bû.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Hêmanên xwezayê berf (berf) tîrêj (tîrêj) heyîv (heyîv) çem (çem) deşt (deşt); têgîna Êzîdî: roj wek pîroz (li gorî zarokan); nirx: hevkarî.
  • Çavkanî: Çaçanî r.34; Pirtûka xwendinê ya EAH Pol 1
  • Pêbawerî: B

A.4: Çîroka Çarşemiya Sor

Hawar (Cindî 1962 / Çîrokbêjê zarokan ê Lalîş-TV):

Pirî zû, dinya tarî bû. Stêr li esmên hebûn, lê tîrêja ronî tunebû. Xudê tîrêjek şand erdê, yek hêkek sor, ronî di nav de. Hêka sor di destê milyaketekî de bû, û milyaket, yê ku em jê re Tawûsî Melek dibêjin, ew hêk bir û li ser çiyê danî. Hêk veqetiya, ji nav ronî derket. Roj derket esmên. Ji wê rojê û pê ve, çarşem roja yekem bû ku ronî dinyê girt. Lewra zarokên êzdî her sal di çarşema sor de hêkan sor dikin: hêk = ronî, sor = roj, çarşem = roja jiyanê. Em hêkan li hev didin, distirin, û dapîrê dibêje: „Sersala te pîroz be, tê hezar salî bi xêr û şahî bijî."

Werger: Berî pir zeman, dinya tarî bû. Li esmên stêr hebûn, lê tîrêja ronî tunebû. Xudê tîrêjek şand erdê, hêkeke sor, ronî tê de. Hêka sor di destê milyaketekî de bû, û milyaket, yê ku em jê re Tawûsî Melek dibêjin, ew hêk anî û li ser çiyê danî. Hêk veqetiya, ronî jê derket. Roj derket esmên. Ji wê rojê û pê ve, çarşem roja yekem bû ku ronî dinyê girt. Loma zarokên êzdî her sal di Çarşemiya Sor de hêkan sor dikin: hêk = ronî, sor = roj, çarşem = roja jiyanê. Em hêkan li hev didin, distirin, û dapîr dibêje: „Sersala te pîroz be, bila tu hezar salî bi xêr û şahî bijî."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Cejna Êzîdî Çarşemiya Sor (Çarşema Sor / Sersal di Nîsanê de); ferheng: hêk (hêk), sor (sor), roj (roj), çarşem (çarşem), Tawûsî Melek, sersal (sersal); nirx: nasnameya Êzîdî, sembola ronahiyê.
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.91; Bernameya zarokan a LTV Beş 14
  • Pêbawerî: A

A.5: Çîroka Mêvanê Şevê

Hawar (Cindî 1962):

Mêvanek hat şevek li gund. Cilên wî qetiyayî, lê li çavên wî ronahî hebû. Mala yekem deriyê xwe dadan, got: „Em êvarê naşînin." Mala duyem got: „Em mêvan naxwazin." Mala sêyem, mala kalekî kal û pîrê pîr, vekirin. Pîrê got: „Were, kuro. Mala me piçûk e, lê dilê me mezin e." Pîrê nan da, hingiv da, av da. Mêvan razî bû. Spêde mêvan ji mal derket, got: „Min nasîn û min nediyar im. Lê eger ev mala xwedan nan be, ezê hertim li ser wê bibarînim xêr." Sibehê dît malê: ode tijî zêr bû, û pîrê û pîrî her sal bextiyar bûn. Mêvanê şevê, Xizir bû.

Werger: Êvarekê mêvanek hate gund. Cilên wî qetiyayî bûn, lê di çavên wî de ronahî hebû. Mala yekem deriyê xwe girt: „Em êvarê tu kesî nahewînin." Mala duyem: „Em mêvanan naxwazin." Mala sêyem, mala kalek û pîrekê, vebû. Pîrê got: „Were, kuro. Mala me piçûk e, lê dilê me mezin e." Pîrê nan, hingiv û av da. Mêvan rehet bû. Spêde mêvan derket û got: „Ez tê naskirin lê dîsa jî nediyar im. Lê eger ev mal xwedî nan be, ez ê her tim xêrê li ser bibarînim." Sibehê dîtin: ode tijî zêr bû, û kal û pîr her sal bextiyar bûn. Mêvanê şevê, Xizir bû.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Mêvanperwerî; Pîrozê Êzîdî Xizir (parêzvanê rêwiyan, li gorî zarokan); ferheng: mêvan (mêvan), derî (derî), nan/hingiv/av (nan/hingiv/av), Xizir. Nirx: comerdî, alîkarî tê xelatkirin.
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.55; Guhertina Rudenko 1970
  • Pêbawerî: A

A.6: Çîroka Pera Tawûsî Melek

Hawar (Reşîd 1985, guhertina li gorî zarokan):

Zarokek li deşta xwe digerî. Carekê pelekek rengîn dît li ser axê, heft reng tê de bûn: şîn, kesk, zer, sor, mor, narincî, spî. Pel pir geş bû, mîna stêrkek li erdê. Zarok got: „Vê pelê ji ku ye?" Dapîrê hat û got: „Lawê min, ev pera Tawûsî Melek e. Tawûsî Melek li ser dinyayê difire, û tîrêjên xwe li ser me dibarîne. Yê ku perek bibîne, dilê wî dê bi heft rengên dinyê tijî bibe." Zarok pel li sîngê xwe danî. Ji wê rojê û pê ve, ew bextiyar bû, û her tişt rengîn dît.

Werger: Zarokek li deşta xwe digeriya. Carekê li ser axê pelekî rengîn dît, heft reng tê de bûn: şîn, kesk, zer, sor, mor, narincî, spî. Pel pir geş bû, mîna stêrkek li erdê. Zarok got: „Ev pel ji ku ye?" Dapîr hat: „Lawê min, ev pera Tawûsî Melek e. Tawûsî Melek li ser dinyayê difire û tîrêjên xwe li ser me dibarîne. Yê ku perekê bibîne, dilê wî dê bi heft rengên dinyê tijî bibe." Zarok pel li sîngê xwe danî. Ji wê rojê û pê ve ew bextiyar bû û her tişt rengîn dît.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Tawûsî Melek (Milyaketê sereke yê Êzîdî, li gorî zarokan bê teolojî); 7 reng heft reng; ferheng: per (per), reng (şîn şîn, kesk kesk, zer zer, sor sor, mor mor, narincî narincî, spî spî).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.110; LTV
  • Pêbawerî: A

A.7: Çîroka Dêya Heyîvê

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Heyîv li esmên geş bû. Zarokek pê bawer kir ku heyîv jî dayikek heye. Êvarê got dêya xwe: „Dayê, ka heyîvê jî dayik heye?" Dêya got: „Belê, lawê min. Heyîv keça stêrkan e. Stêrk dêya wê ne. Şev tê, stêrk derdikevin, û heyîv bi dêya xwe re distire." Zarok got: „Em jî bi hev re bistirin?" Dêya got: „Belê, em bi hev re distirin." Çand dêya bi zarokê xwe re kilameke lorî got: „Lorî, lorî, gula min, dîsa şev tê esmên. Stêrk dayikên heyîvê ne, em dayika te ne em…"

Werger: Heyîv li esmên geş bû. Zarokek bawer kir ku heyîv jî diya wê heye. Êvarê got diya xwe: „Dayê, gelo heyîv jî diya wê heye?" Diyê got: „Belê, lawê min. Heyîv keça stêran e. Stêr diya wê ne. Şev tê, stêr derdikevin, û heyîv bi diya xwe re distire." Zarok got: „Em jî bi hev re bistirin?" Diyê got: „Belê, em bi hev re distirin." Û diyê bi zarokê xwe re strana loriyekê got: „Lorî, lorî, gula min, dîsa şev tê esmên. Stêr diyên heyîvê ne, em diya te ne em…"

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Astronomî li gorî zarokan heyîv (heyîv) stêr (stêr); hezkirina dayikê; girêdana Lorî bi çîrokê.
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.78
  • Pêbawerî: A

A.8: Çîroka Heft Birayan

Hawar (Cindî 1962, guhertina Sirran li gorî zarokan):

Carekê heft bira hebûn. Her yek mezintir ji yê dî bû, û her yek ji yê dî hez dikir. Birayê yekem rojê dihat, ronî dikir. Birayê duyem stêr bû, şev dida. Birayê sêyem av bû, gulan av dida. Birayê çarem ba bû, ezman pak dikir. Birayê pêncem berf bû, çiya spî dikir. Birayê şeşem agir bû, malên sar germ dikir. Birayê heftem, yê herî biçûk, dilê însan bû. Rojê yek ji birayan winda bû, agir. Çiya sar bû, mal sar bûn. Şeş bira li hev kombûn, gotin: „Em bê hev nikarin. Em hemû heft, em weke heft sirran in. Em heft destekîniyên dinyê ne." Wan bi hev re digerî heya ku birayê şeşem dîtin, di dilê însên de bû, di hewa de germahî dida. Ji wê rojê û pê ve, em dibêjin: „Heft sirran, heft bira ne, em ji hev nayên qetandin."

Werger: Carekê heft bira hebûn. Her yek ji yê din mezintir bû, û her yek ji yê din hez dikir. Birayê yekem roj bû, ronî dikir. Birayê duyem stêr bû, şev dida. Birayê sêyem av bû, gulan av dida. Birayê çarem ba bû, ezman pak dikir. Birayê pêncem berf bû, çiya spî dikir. Birayê şeşem agir bû, malên sar germ dikir. Birayê heftem, yê herî biçûk, dilê mirov bû. Rojekê yek ji birayan winda bû, agir. Çiya sar bûn, mal sar bûn. Şeş bira kom bûn û gotin: „Em bê hev nikarin. Em her heft, em wek Heft Sirran in. Em heft stûnên dinyê ne." Wan bi hev re geriyan heta birayê şeşem dîtin, ew di dilê mirov de bû, di hewayê de germahî dida. Ji wê rojê û pê ve em dibêjin: „Heft Sirran, heft bira ne, ji hev nayên qetandin."

  • Temen: 11–14
  • Armanca fêrbûnê: Heft Sirran (heft sirr / heft milyaket, li gorî zarokan bi hêmanên xwezayê tê gihandin, bê teolojî); nirx: hezkirina birayan, hevkarî; ferheng: bira (bira), roj/stêr/av/ba/berf/agir/dil (roj/stêr/av/ba/berf/agir/dil).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.121; PMX-Oldenburg
  • Pêbawerî: A

A.9: Çîroka Memê û Eyşê (Guhertina hezkirinê ya zaroktiyê)

Hawar (Çaçanî, guhertina nerm a zaroktiyê):

Memo zarokek bû di gundekî, Eyşê zarokek di gundê dî. Wan ji hev hez kir. Lê di navbera wan de çem hebû. Memo got: „Ezê ji bo te tîrek li çem siwar bikim." Eyşê got: „Ez ê di bin avê de ji te re bibêjim çîrokek." Her şev Memo li ser kevirê çem dirêjî dida. Eyşê di nav avê de dengê xwe dida. „Memo, ka tu min dibihîzî?“, „Belê, Eyşê, dengê te wek aveke zelal e.” Wan bi hev re mezin bûn. Çêbû kalek, û Eyşê pîrek bû. Lê hîn jî, hertim, du dengên zarok li ser çem dihatin bihîstin.

Werger: Memo zarokek bû li gundekî, Eyşê zarokek li gundê din. Wan ji hev hez kir. Lê di navbera wan de çem hebû. Memo got: „Ez ê ji bo te pireyekê li ser çem çêkim." Eyşê: „Ez ê di bin avê de ji te re çîrokekê bibêjim." Her şev Memo li ser kevirê çem dirêj dibû. Eyşê dengê xwe di nav avê de dida. „Memo, tu min dibihîzî?“, „Belê, Eyşê, dengê te wek aveke zelal e.” Wan bi hev re mezin bûn. Memo kal bû, Eyşê pîr bû. Lê hîn jî, her tim, du dengên zarokan li ser çem dihatin bihîstin.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Klasîka Êzîdî Mem û Zîn / Memê û Eyşê (li gorî zarokan, bê dawiya trajîk); ferheng: çem (çem), kevir (kevir), deng (deng), zelal (zelal); nirx: hevaltî, dilsozî.
  • Çavkanî: Çaçanî r.67
  • Pêbawerî: B

A.10: Çîroka Şerefnameya Êzdîya

Hawar (Reşîd 1985 / PMX):

Mîrê êzdiyan rojek got zarokên xwe: „Em êzdî ne. Em şerefnama xwe wek av û nan dipirsin. Av û nan bê namûs nayên xwarinê." Zarokan got: „Bav, namûs çi ye?" Mîr got: „Namûs, ev e: tu sond naşkînî, tu mêvan nahêlî bê nan, tu zar nadest danî, tu pîr li rê nahêlî, tu navê Tawûsî Melek bi xirabî nadbêjî. Eger ev hemû di te de bin, tu êzdî yî." Zarok her yek li ber dilê xwe sondek danî: „Ez ê namûsa êzdîya biparêzim heya gora xwe."

Werger: Mîrê êzdiyan rojekê got zarokên xwe: „Em êzdî ne. Em şerefa xwe wek av û nan dipirsin. Av û nan bê namûs nayên xwarinê." Zarokan got: „Bavo, namûs çi ye?" Mîr got: „Namûs, ev e: tu sondê naşkênî, tu mêvanî bê nan nahêlî, tu destê xwe bo xirabiyê nadî, tu pîrekî li rê nahêlî, tu navê Tawûsî Melek bi xirabî nabêjî. Eger ev hemû di te de hebin, tu êzdî yî." Her zarokî li ber dilê xwe sondek danî: „Ez ê namûsa êzdiyan heta gora xwe biparêzim."

  • Temen: 11–14
  • Armanca fêrbûnê: Sîstema nirxan a Êzîdî (Namûs, Sond, Mêvanperwerî, Hurmeta mezinan); ferheng: şeref/namûs (şeref), sond (sond), mîr (mîr), gor (gor); avakirina nasnameyê.
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.145; PMX
  • Pêbawerî: A

A.11: Çîroka Rovî û Hirçê

Hawar (Cindî 1962 / Rudenko 1970):

Rovî û hirç bi hev re heval bûn. Rovî zîrek bû, hirç qewî bû lê hêdî. Rojek wan ji daristanê hingiv dît. Hirç got: „Rovî, em parva bikin. Ez ê yê mezin bigirim, tu yê biçûk." Rovî got: „Belê, lê pêşî em bibijêrin: heyma ka kê dikare bilez bireve heya çem û vegere, ew hingiv hemî digire." Hirç bawer kir. Çû reviya. Heya hirç vegerî, rovî hingiv xwarbû, û hêj bermayiyek li ser ziman heye. Hirçê got: „Tu xayîn î!" Rovî got: „Tu jî xayîn î, te xwesti yê mezin bigirî. Em bi hev re xayîn in. Em êdî heval nînin." Lê di şevê de wan dîsa hev dîtin. Hirçê got: „Roviyê biçûk, em ji xeletiya xwe hîn bûn. Em heval bin." Rovî got: „Belê, dîsa em heval bin." Wan hingiva nû ji gund kirîn, û bi rastî hev parva kirin.

Werger: Rovî û hirç bi hev re heval bûn. Rovî jîr bû, hirç qewî bû lê hêdî. Rojekê wan di daristanê de hingiv dîtin. Hirç got: „Rovî, em par bikin. Ez ê yê mezin bigirim, tu yê biçûk." Rovî got: „Belê, lê pêşî em hilbijêrin: kî dikare bileztir heta çem bireve û vegere, ew hemû hingiv digire." Hirç bawer kir. Reviya. Heta hirç vegeriya, rovî hingiv xwaribû, û hîn bermayî li ser devê wî bû. Hirç got: „Tu xayîn î!" Rovî got: „Tu jî xayîn î, te dixwest yê mezin bigirî. Em herdu xayîn in. Em êdî ne heval in." Lê şevê dîsa hev dîtin. Hirç got: „Roviyê biçûk, em ji xeletiya xwe fêr bûn. Em bibin heval." Rovî: „Belê, dîsa heval." Wan hingivê nû ji gund kirî û bi rastî par kirin.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Heywan rovî (rovî), hirç (hirç); nirx: rastî, qebûlkirina xeletiyê, efûkirin; ferheng: daristan (daristan), hingiv (hingiv), xayîn (xayîn), heval (heval).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.34; Rudenko 1970 r.78
  • Pêbawerî: A

A.12: Çîroka Şivanê Biçûk

Hawar (Celîl 1957):

Lawê kalek bû, bi navê Çekoyê biçûk. Çeko her sibeh pez bir çiyê. Pir caran şîr nedida bavê xwe, lê bavê wî dixwest ku Çeko bibe şivanê herî baş yê gund. Rojek pez Çeko li çiyê winda bû, sê heb. Çeko ne giriya. Çeko got: „Ez ê wan bibînim." Sê roj û sê şev li çiyê geriya, di bin baranê, di bin berfê. Hêdî hêdî her sêyê dît: yek li ber kanîyekê, yek di kortikê de, yek li ber mişk û rûviyan diparast. Wexta ku Çeko vegeriya gund, bavê wî giriya. „Min digot ku tu winda bûyî. Lê tu jî pez negirîn." Çeko got: „Bavê min, pez li min spartin. Min nedibû kuda biçim." Ji wê rojê û pê ve, Çeko şivanê herî bawermend yê gund bû.

Werger: Lawê kalekî hebû, bi navê Çekoyê biçûk. Çeko her sibe pez dibir çiyê. Pir caran şîr nedanî diya xwe, lê bavê wî dixwest Çeko bibe şivanê herî baş ê gund. Rojekê Çeko sê pez li çiyê winda kirin. Çeko negiriya. „Ez ê wan bibînim." Sê roj û sê şev li çiyê geriya, di bin baranê, di bin berfê. Hêdî hêdî her sê dîtin: yek li ber kaniyekê, yek di çalê de, yek li hember mişk û rovîyan xwe diparast. Gava Çeko vegeriya gund, bavê wî giriya. „Min digot tu winda bûyî. Lê te pez jî winda nekirine." Çeko got: „Bavo, pez li min hatibûn spartin. Min nikarîbû ez biçim cihekî din." Ji wê rojê û pê ve, Çeko şivanê herî pêbawer ê gund bû.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Pîşe şivan (şivan); nirx: berpirsiyarî, hesta erkê, wêrekî di hewaya nebaş de; ferheng: pez (pez), kanî (kanî), baran (baran), bawermend (pêbawer).
  • Çavkanî: Celîl 1957 r.156
  • Pêbawerî: A

A.13: Çîroka Dîlana Bûka Heyîvê

Hawar (Reşîd 1985 / Aparan):

Şev pir geş bû. Heyîv li esmên dîsa hilkişiya. Zarokek li hewşa malê rûnişt, çavên xwe li heyîvê ve dikir. Got dapîra xwe: „Dapîrê, çima heyîv hin caran biçûk e, hin caran mezin?" Dapîra got: „Lawê min, ev e çîrok: Heyîv keçeke bûk e. Dîlanê wê her mehek tê. Pêşî bûk hêdî hêdî cilên xwe dikişîne, pîçek piçûk dixuye. Pişt re cilên wê yên rengîn dadikene, heyîv mezin dibe, dor digere. Paşê dîsa bûk diçe malê, û dîsa cilên xwe dadikene. Lê her meh, di sersala xwe de, dîsa bûk derdikeve. Ev dîlana heyîvê ye." Zarok got: „Dapîrê, ez jî dixwazim li dîlanê biçim." Dapîra got: „Tu, lawê min, hertim li dîlanê yî. Çavê te di esmên de ye, ew bes e."

Werger: Şev pir geş bû. Heyîv dîsa li esmên hilkişiya. Zarokek li hewşê rûnişt û li heyîvê dinihêrî. Got dapîra xwe: „Dapîrê, çima heyîv carinan biçûk e, carinan mezin?" Dapîrê got: „Lawê min, çîrok ev e: Heyîv keçeke bûk e. Dîlana wê her meh tê. Pêşî bûk hêdî hêdî cilên xwe dikişîne, perçeyek biçûk xuya dibe. Paşê cilên xwe yên rengîn li xwe dike, heyîv mezin dibe, dor dibe. Dûv re bûk dîsa diçe malê û cilên xwe derdixe. Lê her meh, di sersala xwe de, bûk dîsa derdikeve. Ev dîlana heyîvê ye." Zarok got: „Dapîrê, ez jî dixwazim biçim dîlanê." Dapîrê got: „Tu, lawê min, her tim di dîlanê de yî. Çavê te li esmên e, ew bes e."

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Qonaxên heyîvê (li gorî zarokan tê şirovekirin); têgîna Êzîdî Heyîv wek pîroz; ferheng: bûk (bûk), dîlan (dîlan, govend), cil (cil), meh (meh).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.62; AI-Aparan
  • Pêbawerî: B

A.14: Çîroka Şeqirê û Kewê

Hawar (Cindî 1962):

Şeqir li daristanê li jor ferye dikir. Kew li bin kevirekî hêkên xwe diparast. Şeqir got: „Kewê, hêkên te yên rengîn ji min re bide, ezê wan li bin tîrêjê biparêzim." Kew got: „Na, Şeqirê. Hêkên min di destê min de ne. Ez dêya wan im." Şeqir bi çend tiştên zêrîn û zîvîn xwest ku kew bixapîne. Lê kew got: „Tu çiqas zêrîn jî bî, dilê min jê re tê nayê. Hêkên min, ji bo zarokên min in." Şeqir herî dawiyê fêhm kir ku şepala (heseda) bi tu tiştî nayê tijîkirin, û çû. Kew hêkên xwe parast, û çar zarokên kewê derketin.

Werger: Şeqir li jora daristanê qîrîn dikir. Kew di bin kevirekî de hêkên xwe diparastin. Şeqir got: „Kewê, hêkên xwe yên rengîn bide min, ez ê wan di bin tîrêjê de biparêzim." Kew got: „Na, Şeqirê. Hêkên min di destê min de ne. Ez diya wan im." Şeqir bi çend tiştên zêrîn û zîvîn xwest kew bixapîne. Lê kew got: „Tu çiqas zêrîn bî jî, dilê min li pey te nayê. Hêkên min, ji bo zarokên min in." Şeqir di dawiyê de fêm kir ku çavnebarî bi tu tiştî nayê tijîkirin, û çû. Kew hêkên xwe parastin, û çar zarokên kewê jê derketin.

  • Temen: 3–5 (kurt), 6–10 (tevayî)
  • Armanca fêrbûnê: Heywan şeqir (şeqir), kew (kew); nirx: parastina hezkirina dayikê, pere mirov bextiyar nake; ferheng: hêk (hêk), zêrîn (zêrîn), şepal/heseda (çavnebarî).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.81
  • Pêbawerî: A

A.15: Çîroka Sêhrana Çiya

Hawar (Pirtûka xwendinê ya EAH Pol 2 / Lalîş-TV):

Çarşemiya sor bû. Hemû mala xwe paqij dikirin. Zarokan got: „Dapîrê, em jî dixwazin sêhranê biçin çiyê!" Dapîra got: „Hela bisekinin, ezê tiştên xwarinê hazir bikim." Çêkir: kade, pelûş, hêkên sor, sotirme, av ji kanîya pîroz. Hemû bi hev re çûn çiyê. Li jor, dapîrê stranekê got: „Pîroz be sersala xwe, ronî bin çavên we." Zarokan kade xwar, hêkên sor li hev danîn. Yekê yek piştî yê dî kir, û bi şahî digotin: „Sersala te pîroz be!" Heyma rojê her tişt çû, lê di dilê wan de sêhrana sersalê hertim ma.

Werger: Çarşemiya Sor bû. Hemûyan malên xwe paqij dikirin. Zarokan got: „Dapîrê, em jî dixwazin biçin sêhranê li çiyê!" Dapîrê got: „Bisekinin, ez ê xwarinê amade bikim." Çêkir: kade, pelûş (salata ji giya), hêkên sor, sotirme (penîrê gilover), av ji kaniya pîroz. Hemû bi hev re çûn çiyê. Li jor, dapîrê stranek got: „Pîroz be sersala we, ronî di çavên we de." Zarokan kade xwar, hêkên sor li hev xistin. Yek li dû yê din, û bi şahî digotin: „Sersala te pîroz be!" Heta êvarê her tişt qediya, lê di dilê wan de sêhrana sersalê her tim ma.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Çarşemiya Sor (Çarşema Sor); xwarin kade, pelûş, hêk sor, sotirme; ferheng: sêhran (sêhran, geştek), paqij (paqij), kanî pîroz (kaniya pîroz), kade (kêka kevneşopî).
  • Çavkanî: EAH Pol 2 r.21; LTV Beş 16
  • Pêbawerî: A

A.16: Çîroka Lawê Bezê û Pîreya Kal

Hawar (Cindî 1962):

Lawek pir bi lez bû, hertim mîna bayî digerî. Rojek di kuçeyê de pîrkek dît ku barê wê li erdê ketibû. Lê law lez kir, çû. Got bi dilê xwe: „Dema min tune ye." Şev hat. Dêya lawik nan da. Lawik nan xwar, lê nan tahmê xwe winda kiribû. Lawê got: „Dayê, çima nan ne xweş e?" Dêya got: „Lawê min, nan dêmên hîn xweş e. Lê di dilê te tiştek heye ku tahma nanê te diçewisîne." Lawê got: „Min îro pîrekê dît, barê wê li erdê ketî bû, min alîkarî nedayê." Dêya got: „Vegere, here pîrê bibîne, û lê alî bide, niha jî. Eger tu sibehê bikî, dilê te dîsa wê xweş bibe." Lawê reviya, pîrê dît, barê wê hilda, heya malê bir. Pîrê got: „Bextê te şîrîn be." Lawê vegerî mal, û nan dîsa xweş bû.

Werger: Lawek pir bi lez bû, her tim wek bayî digeriya. Rojekê di kuçeyê de pîrekê dît ku barê wê li erdê ketibû. Lê law lez kir û çû. Bi dilê xwe got: „Wext li min tune." Şev hat. Diyê nan da lêw. Law nan xwar, lê nan tahma xwe winda kiribû. Got: „Dayê, çima nan ne xweş e?" Diyê got: „Lawê min, nan wek berê xweş e. Lê di dilê te de tiştek heye ku tahma nanê te xera dike." Lawê got: „Îro min pîrekê dît, barê wê li erdê ketibû, min alîkarî nedayê." Diyê got: „Vegere, here pîrê bibîne û alî bide, niha. Eger sibe bikî, dilê te wê tenê hingê dîsa xweş bibe." Law reviya, pîr dît, barê wê hilda, heta malê bir. Pîrê got: „Bextê te şîrîn be." Law vegeriya mal, û nan dîsa xweş bû.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Nirx: dilovanî, alîkariya kalan, poşmanî + telafîkirin; ferheng: pîr (jina kal), bar (bar), tahm (tahm), xweş (xweş), bext (bext).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.103
  • Pêbawerî: A

A.17: Çîroka Roj û Heyîv

Hawar (Rudenko 1970 / AI-Aparan):

Roj û Heyîv heval bûn. Wan biryar girtin ku bi hev re li esmên bigerin. Lê Roj got: „Ez ê rojê derkevim, ji bo ku însan kar bikin." Heyîv got: „Ez ê şevê derkevim, ji bo ku însan razên." Wan sond xwarin: ji hev cuda derkevin, lê her tim li hev binêrin. Ji ber wê yekê, hin caran tu di rojê de heyîvê di esmên de dibînî, ev wê demê Roj û Heyîv bi hev re silav didin. Wan got: „Ronî dinyayê, bi sax in. Em ji hev qet nayên qetandin."

Werger: Roj û Heyîv heval bûn. Biryar dan ku bi hev re li esmên bigerin. Lê Roj got: „Ez ê bi roj derkevim, da ku mirov kar bikin." Heyîv got: „Ez ê bi şev derkevim, da ku mirov razên." Wan sond xwarin: cuda derkevin, lê her tim li hev binêrin. Loma carinan tu bi roj heyîvê li esmên dibînî, ew gava ye ku Roj û Heyîv silavê didin hev. Wan got: „Ronahiya dinyê, em e. Em qet ji hev nayên qetandin."

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Roj/şev, roj/heyîv (du gerstêrkên pîroz li cem Êzîdiyan); ferheng: roj (roj), heyîv (heyîv), şev (şev), silav (silav), qetandin (qetandin).
  • Çavkanî: Rudenko 1970 r.114; AI-Aparan
  • Pêbawerî: A

A.18: Çîroka Keça Avê

Hawar (Cindî 1962):

Li ser kaniyek pîroz, keçek av hîldigirt. Tîrêja rojê di avê de dîda. Keçê got bi avê re: „Tu, av, ji ku tê?" Avê got: „Ez ji kûriya çiya têm. Ez ji berfê bûm, ji baranê bûm, ji birûsk bûm." Keçê got: „Tu çi diparêzî?" Avê got: „Ez jiyana hemûyan diparêzim. Bê min, gul naşkin, daristan nasaxkin, însan nawestyê." Keçê di dest xwe de aveke ji kaniyê hilkişand û çû mal. Lê li wê derê hêj jî zarokeke biçûk birçî bû. Keçê av da zarok, û bi xwe re xwarinek anî. Ji wê rojê û pê ve, keça avê hertim ji bo yên zindî diparêze.

Werger: Li ser kaniyeke pîroz keçek av hildigirt. Tîrêja rojê di avê de dibiriqî. Keçê got avê: „Tu, av, ji ku tê?" Avê got: „Ez ji kûrahiya çiyê têm. Ez berf bûm, baran bûm, birûsk bûm." Keçê got: „Tu çi diparêzî?" Avê got: „Ez jiyana hemûyan diparêzim. Bê min, gul şîn nabin, daristan nadijî, mirov narehet dibe." Keçê di destê xwe de avek ji kaniyê hilanî û çû malê. Lê li wê derê zarokeke biçûk birçî bû. Keçê av da zarok û ji bo xwe xwarinek anî. Ji wê rojê û pê ve, keça avê her tim ji bo zindiyan diparêze.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Av wek pîroz di Êzîdîtiyê de; çerxa avê li gorî zarokan; nirx: parastina jiyanê, alîkariya lawazan; ferheng: av (av), kanî (kanî), birûsk (birûsk), jiyan (jiyan).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.71
  • Pêbawerî: A

A.19: Çîroka Beranê Birûsk

Hawar (Reşîd 1985 / SDH-Sinjar):

Li çiyê beranek hebû, çavên wî mîna birûsk geş bûn. Şivanê biçûk pê re heval bû. Şivanê her sibeh bi beran re digot: „Beranê min, em îro li ku biçin?" Beran serê xwe dilivand û rê nîşan dida. Heya ku rojek baran û birûsk hat. Çiya hejand. Şivanê tirsiya. Lê beran ket nava şivan û got bi dengê xwe: „Tu mevek netirsî. Ezê te bi xwe re bigirim ji çiya jêr." Beran şivanê bir heya gund, û ji ber baranê ew parast. Şivanê di mal nas kir ku beranê wî tenê heywanek ne bû, heywanek ji asîmên bû, ku Tawûsî Melek şandîye ji bo ku zarokên êzdî biparêze.

Werger: Li çiyê beranek hebû, çavên wî mîna birûsk dibiriqîn. Şivanê biçûk hevalê wî bû. Her sibe şivan ji beran re digot: „Beranê min, em îro biçin ku?" Beran serê xwe dihejand û rê nîşan dida. Heta rojekê baran û birûsk hat. Çiya hejiya. Şivan tirsiya. Lê beran hat ber şivan û bi dengê xwe got: „Netirse. Ez ê te bi xwe re ji çiyê bînim jêr." Beran şivan heta gund bir û ji baranê parast. Şivan li malê fêm kir ku beranê wî ne tenê heywanek bû, heywanek ji esmên bû, ku Tawûsî Melek şandibû da ku zarokên êzdî biparêze.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Heywan beran (beran); hewa baran/birûsk (baran/birûsk); maneviyata Êzîdî (Tawûsî Melek zarokan diparêze); ferheng: çiya (çiya), hejîn (hejîn), parastin (parastin).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.95; SDH-Sinjar
  • Pêbawerî: B

A.20: Çîroka Du Hevalan

Hawar (Çaçanî / Cindî 1962):

Du zarok hebûn, Aram û Şemo. Wan ji hev hez kir mîna birayan. Carekê li çiyê seriya hev kirin. Aram ket çalê, sing pê biriyê. Şemo got: „Aramê delal, ez te tenê nahêlim." Şemo bi destên xwe Aram ji çalê derxist, çû gund, doktor anî. Aram baş bû. Lê Şemo ji ber zehmetiyê nexweş bû. Aram got: „Heval ji bo demên dijwar in. Niha ez ê li te bigerim, mîna ku te li min nêrî." Sê meh Aram her sibeh Şemo dît, jê re av anî, jê re nan anî. Şemo baş bû. Ji wê rojê û pê ve, du heval gotin: „Em du heval in, lê dilek e."

Werger: Du zarok hebûn, Aram û Şemo. Wan ji hev wek bira hez dikir. Carekê li çiyê bezîna hev kirin. Aram ket çalê, sînga wî birîndar bû. Şemo got: „Aramê delal, ez te bi tenê nahêlim." Şemo bi destên xwe Aram ji çalê derxist, çû gund, doktor anî. Aram baş bû. Lê Şemo ji ber zehmetiyê nexweş ket. Aram got: „Heval ji bo demên dijwar in. Niha ez ê li te binihêrim, wek ku te li min nihêrî." Sê meh Aram her sibe çû ber Şemo, av û nan jê re anî. Şemo baş bû. Ji wê rojê û pê ve, herdu hevalan got: „Em du heval in, lê yek dil in."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Nirx: hevaltî, alîkariya hev, dilsozî; ferheng: heval (heval), bira (bira), çal (çal), doktor (doktor), nexweş (nexweş).
  • Çavkanî: Çaçanî r.41; Guhertina Cindî 1962
  • Pêbawerî: B

A.21: Çîroka Xort û Stêrk

Hawar (Cindî 1962):

Xortek li gund dijiya. Her şev li ser banê malê dirêj dibû, çavên xwe li stêrkan dida. Yek stêrk ji yên dîn geştir bû. Xort got: „Stêrka delal, tu kî yî?" Stêrk dengê xwe da: „Ez bextê te me. Tu çiqas dilê xwe paqij bikî, ez ronîtir didim." Xort got: „Ez dilê xwe çawa paqij bikim?" Stêrk: „Bi xêr ji bo dêya xwe, bi rastî ji bo birayê xwe, bi nan ji bo mêvanê xwe, bi sond ji bo xwe." Xort sê salî her şev li bextê xwe nêrî û ev çar tişt kir. Wan deman, stêrkek ji hemûyan geştir bû. Gund jê re digotin: „Ev stêrka xortê me ye."

Werger: Xortek li gund dijiya. Her şev li ser banê malê dirêj dibû û li stêran dinihêrî. Stêrkek ji yên din geştir bû. Xort got: „Stêrka delal, tu kî yî?" Stêrkê dengê xwe da: „Ez bextê te me. Tu çiqas dilê xwe paqij bikî, ez ewqas ronîtir didim." Xort got: „Ez çawa dilê xwe paqij bikim?" Stêrkê: „Bi xêrê ji bo diya xwe, bi rastiyê ji bo birayê xwe, bi nanî ji bo mêvanê xwe, bi sondê ji bo xwe." Xort sê salan her şev li bextê xwe nihêrî û van çar tiştan kir. Di wan deman de stêrkek ji hemûyan geştir bû. Gund digotin: „Ev stêrka xortê me ye."

  • Temen: 11–14
  • Armanca fêrbûnê: Nirxên Êzîdî wek sonda 4-xalî (dê, bira, mêvan, sonda xwe); astronomî li gorî zarokan; ferheng: xort (xort), ban (ban), bext (bext), paqij (paqij).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.118
  • Pêbawerî: A

A.22: Çîroka Sernavê Tawûsî Melek

Hawar (Reşîd 1985 / LTV):

Carekê zarokek nexweş bû. Tu derman jê re ne kêrî hat. Dapîra wê pera Tawûsî Melek di sandiqê de hiştibû. Pîrê pel derxist, li ser sîngê zarokê danî, û got: „Tawûsî Melek, ev zarokê me ye. Tu yê herî biçûk, paqij, û bê guneh î. Ronî bide wê." Hêdî hêdî, zarok germ bû, çav vekirin. Her tişt rengîn dît, heft rengên pera. Dapîra got: „Tu sax î, lawê min. Tawûsî Melek li te diparêze." Zarok mezin bû, û her sal di çarşemiya sor de digirt pera xwe û digot: „Pera Tawûsî Melek, pera jiyana min."

Werger: Carekê zarokek nexweş bû. Tu derman kêrî nehat. Dapîra wê pera Tawûsî Melek di sandiqê de hiştibû. Pîrê pel derxist, li ser sînga zarok danî û got: „Tawûsî Melek, ev zarokê me ye. Tu yê herî biçûk, paqij û bê guneh î. Ronahî bide wî." Hêdî hêdî zarok germ bû, çav vekirin. Her tişt rengîn dît, heft rengên perê. Dapîrê got: „Tu sax î, lawê min. Tawûsî Melek li te diparêze." Zarok mezin bû, û her sal di Çarşemiya Sor de pera xwe digirt û digot: „Pera Tawûsî Melek, pera jiyana min."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Tawûsî Melek wek parêzvan (li gorî zarokan); sembola saxbûnê bi baweriyê; ferheng: nexweş/sax (nexweş/sax), derman (derman), sandiq (sandiq), pera (per).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.137; Beşa zarokan a LTV 22
  • Pêbawerî: A

A.23: Çîroka Kewê û Bilbilê

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Kew û Bilbil hev dîtin di daristanê. Kew got: „Bilbilê, tu çima her şev bistirin?" Bilbil got: „Ez dixwazim ku dinya razê. Bê kilamê min, însan tirsdar in di şevê." Bilbil got: „Tu, kewê, çima rojê bangî dikî?" Kew got: „Ez dixwazim ku însan bilez bibin, kar bikin. Bê min, rojê însan razên." Wan gotin: „Em du heval in, lê em rojek û şevek dixebitin. Em mîna roj û heyîvê ne, em ji hev cuda ne, lê em bi hev re jiyana dinyê dikin."

Werger: Kew û Bilbil di daristanê de hev dîtin. Kew got: „Bilbilê, çima tu her şev distirî?" Bilbil got: „Ez dixwazim dinya razê. Bê strana min, mirov bi şev tirsdar in." Bilbil got: „Tu, kewê, çima bi roj bang dikî?" Kew got: „Ez dixwazim mirov bilez bin, kar bikin. Bê min, mirov dê bi roj razên." Wan got: „Em du heval in, lê em roj û şev dixebitin. Em wek roj û heyîvê ne, em cuda ne, lê bi hev re jiyana dinyê çê dikin."

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Heywan çûk kew/bilbil (kew/bilbil); roj/şev; nirx: her kesî erkek heye; ferheng: bang kirin (bang kirin), stiran/kilam (stran), tirsdar (tirsdar).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.92
  • Pêbawerî: A

A.24: Çîroka Mîrê Zêrîn û Lawê Feqîr

Hawar (Cindî 1962 / Rudenko 1970):

Carekê du zarok bûn. Yek mîrê zêrîn, di kemera zêr de, di kefşan zîv de. Yê dî, lawê feqîr, bê pêçik di destê xwe de. Rojek wan li ber çem hev dîtin. Mîr got: „Tu çawa dikarî bê zêr bijî?" Lawê feqîr got: „Ez nan dixwim, av vedixwim, dilê min têr e." Mîr got: „Ezê li çem zêrê xwe biavêjim, eger ez dîsa zêrîn bibim, dewlet ji min nehat e. Eger ne, ezê mîrê fêris bim." Mîrê zêr di çem de avêt. Sibehê dîsa zêr di kemera wî de dîda, lê dilê wî pir giran bû. Ji ber ku zêr ne bextê wî bû, bextê wî di dil de bû. Lawê feqîr, ku tu zêr ne hebû, dilê wî hertim sivik bû. Mîr fêhm kir: „Bext ne ji zêr e, bext ji dil e."

Werger: Carekê du zarok hebûn. Yek mîrekî zêrîn, bi kemera zêr, bi solên zîv. Yê din, lawê feqîr, bê pêçek di destên xwe de. Rojekê li ber çem hev dîtin. Mîr got: „Tu çawa dikarî bê zêr bijî?" Lawê feqîr got: „Ez nan dixwim, av vedixwim, dilê min têr e." Mîr got: „Ez ê zêrê xwe biavêjim çem, eger dîsa zêrîn bibim, dewlemendî ne ji min e. Eger na, ez ê mîrekî zane bim." Mîr zêr avêt çem. Sibehê dîsa zêr di kemera wî de dibiriqî, lê dilê wî pir giran bû. Ji ber ku zêr ne bextê wî bû, bextê wî di dil de bû. Lawê feqîr, ku tu zêr nedihebû, dilê wî her tim sivik bû. Mîr fêm kir: „Bext ne ji zêr e, bext ji dil e."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Nirx: bext = dil, ne tişt; ferheng: zêrîn (zêrîn), kemer (kemer), sol (sol), dewlet (dewlemendî), zane (zane).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.65; Guhertina Rudenko 1970
  • Pêbawerî: A

A.25: Çîroka Sînemxan û Bilbil

Hawar (Reşîd 1985 / Tomara RY ya Sînem 1962):

Keçek hebû, navê wê Sînem bû. Sînem dengê wê pir delal bû, mîna bilbilê. Carekê li çiyê bilbilek dîtî, û jê re got: „Bilbilê, ez ji te yek strana hîn dikim, ezê hertim bistirin." Bilbilê got: „Stranek, lê tu yê bidî zarokên xwe, ji bo ku ew jî bistirin." Bilbilê dengê xwe da, Sînem hîn bû, û her şev li gund Sînem stiran got. Dengê wê bigihîşt heya rojhilatî. Ji wê rojê û pê ve, mirov dibêjin: „Sînem bilbila êzdîya bû. Strana wê, strana hemû zarokên êzdî ye."

Werger: Keçek hebû bi navê Sînem. Dengê Sînemê pir delal bû, wek bilbilê. Carekê li çiyê bilbilek dît û got: „Bilbilê, ez ji te stranekê fêr dibim, ez ê her tim bistirim." Bilbilê got: „Stranek, lê tu yê bidî zarokên xwe, da ku ew jî bistirin." Bilbilê dengê xwe da, Sînem fêr bû, û her şev li gund Sînemê stran digot. Dengê wê heta rojhilatê digihişt. Ji wê rojê û pê ve, mirov dibêjin: „Sînem bilbila êzdiyan bû. Strana wê, strana hemû zarokên êzdî ye."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Kesayeta Êzîdî Sînemxan Têl-A-Qedo (stranbêja Aparanê, Radyoya Yêrêvanê 1962); ferheng: deng delal (dengê xweş), stiran (stiran), rojhilat (rojhilat); model ji bo kevneşopiya muzîkê.
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.122; Tomara RY „Sînem dengbêj" 1962
  • Pêbawerî: A

A.26: Çîroka Sersala Êzdiya

Hawar (Pirtûka xwendinê ya EAH / LTV):

Çarşemiya yekem ya nîsanê dihat. Dêya zarokan got: „Em ji bo sersalê amade bibin." Zarokan got: „Çawa em amade bibin?" Dêya got: „Yekem, em malê paqij dikin. Duyem, em hêkan sor dikin. Sêyem, em kade pêjikin. Çarem, em cilên xwe yên rengîn lixin. Pêncem, em diçin zêrê û cîrana silav didin: ‘Sersala te pîroz be!’ Şeşem, em hêkan li hev didin: ya kê neşkîne, bextê wî mezin be. Heftem, em şev distirin û direqisin." Zarokan ev heft tişt kirin. Çarşem hat, û her zarokê êzdî di gundê xwe de bextiyar bû. Sersala xwe pîroz!

Werger: Çarşemiya yekem a Nîsanê dihat. Diya zarokan got: „Em xwe ji bo sersalê amade bikin." Zarokan got: „Em çawa xwe amade bikin?" Diyê got: „Yekem, em malê paqij dikin. Duyem, em hêkan sor dikin. Sêyem, em kade dipijînin. Çarem, em cilên xwe yên rengîn li xwe dikin. Pêncem, em diçin ba zêr û cîranan û silavê didin: ‘Sersala te pîroz be!’ Şeşem, em hêkan li hev didin: ya kê neşike, bextê wî mezin be. Heftem, em êvarê distirin û direqisin." Zarokan ev heft tişt kirin. Çarşem hat, û her zarokê êzdî di gundê xwe de bextiyar bû. Sersala we pîroz!

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Rîtuelê 7-gavî yê Çarşemiya Sor (li gorî zarokan); ferheng: amade (amade), paqij kirin (paqij kirin), pijandin (pijandin), reqisîn (reqisîn), zêr û cîran (xizm û cîran).
  • Çavkanî: EAH Pol 3 r.45; LTV Beş 7
  • Pêbawerî: A

A.27: Çîroka Lîstika Sîngê Çiya

Hawar (Çaçanî / AI-Aparan):

Çend zarok li ser sîngê çiya gerî. Wan gotin: „Em lîstikek dilîzin." Yek got: „Em bibin baz, ji ser çiya rabin û li ezmên bigerin." Yek got: „Em bibin pez, bi hev re bigerîn û baxçê biparêzîn." Yek got: „Em bibin dar, em bi rastî bisekinin û her tişt biparêzîn." Lê yek zarokê biçûk got: „Em hertiştî bibin: niha baz, niha pez, niha dar. Lîstik tê wê demê xweş e ku em ne yek tişt bin." Hemû ket bi vê gotinê, û lîstika wan heya êvarê dirêj bû. Vegerîna malê, dapîrê got: „Lawên min, hûn fêrî tişteke baş bûn: jiyan jî mîna lîstikê ye, em her demê tiştek nû ne."

Werger: Çend zarok li ser sînga çiyê digeriyan. Gotin: „Em lîstikekê bilîzin." Yekî got: „Em bibin baz, ji ser çiyê rabin û li ezmanan bigerin." Yekî got: „Em bibin pez, bi hev re bigerin û baxçe biparêzin." Yekî got: „Em bibin dar, em bi sebat bisekinin û her tiştî biparêzin." Lê zarokekî biçûk got: „Em her tiştî bibin: niha baz, niha pez, niha dar. Lîstik hingê xweş e gava em ne tenê yek tişt bin." Hemû bi vê gotinê razî bûn, û lîstika wan heta êvarê dirêj bû. Di vegerê de dapîrê got: „Lawên min, hûn fêrî tiştekî baş bûn: jiyan jî wek lîstikê ye, em her dem tiştek nû ne."

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Lîstika rolan, beramberkirina heywanan; nirx: nermî, xeyal; ferheng: baz (baz), pez (pez), dar (dar), lîstik (lîstik).
  • Çavkanî: Çaçanî r.58; AI-Aparan
  • Pêbawerî: B

A.28: Çîroka Gulokî û Hesp

Hawar (Cindî 1962):

Lawê biçûk bû, dilê wî tijî gulokî bû. Her sibeh li gund bi gulokiyên xwe dilîst. Lê hespekî bavê wî hebû, li ahêran. Bavê got: „Lawê min, gulokî baş in, lê hesp jî heval e." Lawê got: „Hesp pir mezin e, ez jê ditirsim." Bavê got: „Tu nêzîkê wî bibe. Hesp ji hespsiwarên xwe natirsin, ew ji yên ku jê ditirsin ditirsin." Lawê hêdî hêdî nêzîk hesp bû. Hespê serê xwe da ber wî, mîna ku silav bide. Lawê dest da serê hesp. Ji wê rojê û pê ve, lawê her sibeh berî gulokiyan, hespê dît, û hesp jî jê dilê wî kir.

Werger: Lawekî biçûk hebû, dilê wî tijî gulokî bû. Her sibe li gund bi gulokiyên xwe dilîst. Lê bavê wî hespek di ahuran de hebû. Bavê got: „Lawê min, gulokî baş in, lê hesp jî heval e." Lawê got: „Hesp pir mezin e, ez jê ditirsim." Bavê got: „Nêzîkî wî bibe. Hesp ji siwarên xwe natirsin, ew ji yên ku ji wan ditirsin, ditirsin." Law hêdî hêdî nêzîkî hesp bû. Hesp serê xwe da ber wî, mîna ku silavê bide. Law dest da serê hesp. Ji wê rojê û pê ve, law her sibe beriya gulokiyan hesp didît, û hesp jî jê hez dikir.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Heywan hesp (hesp); pêlîstok gulokî (gulokî); nirx: derbaskirina tirsê, hevaltî bi heywanan; ferheng: ahur (ahur), silav (silav), siwar (siwar).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.42
  • Pêbawerî: B

A.29: Çîroka Çar Fesilan

Hawar (Reşîd 1985 / EAH):

Sersal hat. Bavê zarokê xwe ber bi hev re kir û got: „Lawê min, çar fesil hene di salê de: Bihar, Havîn, Payîz, Zivistan. Em bi hev re binerin." Bihar, gul derdikevin, bilbil distirin, lê zarok li deşt direvin. Havîn, rojê germ e, em diçin avê, em mişk û keskayî dibînin. Payîz, pelê darê zer dibe, êlim diçe daristan ji bo daran. Zivistan, berf dibarîne, em li ber sobê rûdinin, çîrok dibîhizin. Lawê got: „Bavê min, ji çar fesilan kîjan herî xweş e?" Bavê got: „Lawê min, hemû xweş in. Bihar ji bo umîd, havîn ji bo şahî, payîz ji bo dîtina kar, zivistan ji bo çîrokan. Hertişt di demê xwe de xweş e."

Werger: Sersal hat. Bav zarokê xwe nêzî xwe kir û got: „Lawê min, di salê de çar demsal hene: Bihar, Havîn, Payîz, Zivistan. Em bi hev re binêrin." Bihar, gul derdikevin, bilbil distirin, zarok li deştê dibezin. Havîn, roj germ e, em diçin avê, em mêş û keskayiyê dibînin. Payîz, pela darê zer dibe, gel diçe daristanê ji bo êzing. Zivistan, berf dibare, em li ber sobê rûdinin, çîrokan dibihîzin. Lawê got: „Bavo, ji çar demsalan kîjan herî xweş e?" Bavê got: „Lawê min, hemû xweş in. Bihar ji bo hêviyê, havîn ji bo şahiyê, payîz ji bo karî, zivistan ji bo çîrokan. Her tişt di dema xwe de xweş e."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Çar demsal bihar/havîn/payîz/zivistan; çalakî li gorî her demsalê; nirx: her demek nirxa xwe heye; ferheng: fesil (demsal), sobe (sobe), umîd (hêvî), şahî (şahî).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.74; EAH Pol 2 r.30
  • Pêbawerî: A

A.30: Çîroka Dapîra û Heft Zarok

Hawar (Cindî 1962 / Celîl & Celîl 1978):

Dapîrek hebû, heft zarok li dora wê. Her zarokek navekî hebû: Bihar, Stêr, Av, Ba, Berf, Agir, Dil. Dapîra her şev çîrokek vedigot. Carekê zarokan got: „Dapîrê, em ji çîrokan têr nabin." Dapîra got: „Hûn, lawên min, hûn çîrok in. Her yek ji we, çîrokeke mezin e. Bihar, çîroka guljen; Stêr, çîroka şevê; Av, çîroka çem; Ba, çîroka asîmên; Berf, çîroka çiya; Agir, çîroka mal; Dil, çîroka însan." Heft zarokan li dapîra xwe nêrî û fêhm kirin: ew bi xwe heft sirran in, heft destekîniyên dinyê. Ji wê rojê û pê ve, dapîra çîrok ne digot, zarokan jiyanê dijiyan, û ev e çîroka herî mezin.

Werger: Dapîrek hebû, heft zarok li dora wê. Her zarokî navek hebû: Bihar, Stêr, Av, Ba, Berf, Agir, Dil. Dapîrê her şev çîrokek digot. Carekê zarokan got: „Dapîrê, em ji çîrokan têr nabin." Dapîrê got: „Hûn, lawên min, hûn çîrok in. Her yek ji we çîrokeke mezin e. Bihar, çîroka mêrga gulan; Stêr, çîroka şevê; Av, çîroka çem; Ba, çîroka esmên; Berf, çîroka çiya; Agir, çîroka malê; Dil, çîroka mirov." Heft zarokan li dapîra xwe nihêrî û fêm kirin: ew bi xwe Heft Sirran in, heft stûnên dinyê. Ji wê rojê û pê ve, dapîrê çîrok negotin, zarokan jiyan jiyan, û ev e çîroka herî mezin.

  • Temen: 11–14
  • Armanca fêrbûnê: Heft Sirran (7 stûn) wek çîrokên alegorîk (li gorî zarokan); xwerêzî: her zarokek hêja ye; ferheng: stûn (stûn), mêrga gulan (mêrga gulan), mirov (mirov).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.158; Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.184
  • Pêbawerî: A

A.31: Çîroka Pîra Kal û Zarokê Mêvan

Hawar (Çaçanî / SDH):

Pîreke kal tenê dijiya. Mêr û keça wê çûbûn. Sersala dihat, lê pîra tenê bû. Sibeha çarşemiya sor, zarokek li ber deriyê wê hat. Çavên zarokê pir delal bûn. Got: „Dapîrê, ez bê mal û bê kêf hatime. Tu min digirî nava xwe?" Pîra got: „Were, lawê min. Sersala min jî tenê bû, niha em du ne. Em bi hev re hêkan sor bikin." Wan kade pêjikirin, hêkan sor kirin, û li hev danîn. Şev, zarok got: „Dapîrê, ezê herim malê. Lê tu yê her sersalê min bibînî." Pîra fêhm kir, ev ne zarokek însan bû. Ev Xizir bû di sûretê zarokê de. Ji wê rojê û pê ve, pîra tenê ne bû; her sersala ronî dihat malê.

Werger: Pîreke kal bi tenê dijiya. Mêr û keça wê çûbûn. Sersal dihat, lê pîr bi tenê bû. Sibeha Çarşemiya Sor, zarokek hat ber deriyê wê. Çavên zarok pir delal bûn. Got: „Dapîrê, ez bê mal û bê kêf hatime. Tu min digirî nava xwe?" Pîrê got: „Were, lawê min. Sersala min jî bi tenê bû, niha em du ne. Em bi hev re hêkan sor bikin." Wan kade pijand, hêk sor kirin, û li hev xistin. Êvarê zarok got: „Dapîrê, ez ê herim malê. Lê tu yê min her sersalê bibînî." Pîrê fêm kir, ev ne zarokekî mirov bû. Ev Xizir bû di sûretê zarokî de. Ji wê rojê û pê ve, pîr ne bi tenê bû; her sersalê ronahî dihat malê.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Pîrozê Êzîdî Xizir wek hevalê zarokan; nirx: derbaskirina tenêtiyê bi mêvanperweriyê, sersal ji bo herkesê ye; ferheng: tenê (tenê), kêf (kêf), Xizir, sûret (sûret).
  • Çavkanî: Çaçanî r.83; SDH-Sinjar
  • Pêbawerî: B

A.32: Çîroka Pêncşemê û Girêdana bi Welat

Hawar (PMX / EAH):

Bavê zarokê xwe got: „Lawê min, em êzdî pêncşemb diparêzîn. Ev roja me ye ya pîroz. Tu dizanî çima?" Zarokê got: „Na, bavê min." Bavê got: „Ji ber ku pêncşemb roja ye ku Tawûsî Melek dinyê biratiya em bi xwe re anî. Ev roja ye ku em ji hev re dihatin, çîrok dibêjin, kilam distirin. Ev roja ye ku dilê me bi hev re tijî dibe." Zarokê got: „Bavê, ez pêncşembê her hefte ji bo te hêkek sor amade dikim, ji bo ku em bi hev re bin." Bavê giriya. „Lawê min, te a herî baş tişt got, em pêncşembê, em hertim bi hev re ne."

Werger: Bav got zarokê xwe: „Lawê min, em êzdî pêncşemê rêz digirin. Ev roja me ya pîroz e. Tu dizanî çima?" Zarok got: „Na, bavo." Bavê got: „Ji ber ku pêncşem roj e ku Tawûsî Melek biratî anî dinyayê. Ev roj e ku em digihîjin hev, çîrokan dibêjin, stranan distirin. Ev roj e ku dilê me ji bo hev tijî dibe." Zarok got: „Bavo, ez her hefte pêncşemê ji bo te hêkeke sor amade dikim, da ku em bi hev re bin." Bav giriya. „Lawê min, te tişta herî baş got, em pêncşemê, em her tim bi hev re ne."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Roja hefteyê ya girîng a Êzîdî Pêncşem (êvara Pêncşemê = pîroz); yekîtiya malbatê; ferheng: pêncşem (pêncşem), biratî (biratî), dilê tijî (dilê tijî).
  • Çavkanî: PMX Oldenburg 2020; EAH Pol 4 r.62
  • Pêbawerî: A

Beşa B: Lorî / Stranên Dergûşê

16 Lorî, li gorî herêmê rêzkirî: Guhertinên Klasîk / Aparan / Şingal / Behzanî / Diaspora.

B.1: Lorî-Lorî (Strana dergûşê ya klasîk)

Hawar (Celîl 1957 r.211, Tomara RY ya Sînem):

Lorî, lorî, lorî-lorî, Lorî bo te, gula min, Şev tê û tu razê, Heyîv li serê te bê.

Lorî, lorî, dîlana min, Stêr çavên te ne, Heyîv dêya stêran e, Tu jî zaroka dêya min î.

Lorî, lorî, bezê min, Berfa çiyê dibarîne, Lê li serê te tîrêj e, Ji Tawûsî Melek tê.

Kîrîlî (Celîl 1957):

Лöри, лöри, лöри-лöри, Лöри бо т’э, гула мьн, Шэв т’э у т’у разэ, Hэйив ль сэре т’э бе.

Werger: Razê, razê, hêdî razê, Lorî bo te, gula min, Şev tê û tu radizê, Bila heyîv li serê te bê.

Razê, razê, dîlana min, Stêr çavên te ne, Heyîv diya stêran e, Tu zaroka diya min î.

Razê, razê, biçûka min, Berfa çiyan dibare, Lê li serê te tîrêj e, Ji Tawûsî Melek tê.

  • Temen: 0–3 (zarokê dergûşê), 3–5 (ji bo gotina bi hev re)
  • Armanca fêrbûnê: Têgînên klasîk lorî (strana dergûşê), gul (gul), şev (şev), heyîv (heyîv), stêr (stêr), Tawûsî Melek; rûtîna razanê; modulkirina dengê nerm.
  • Çavkanî: Celîl 1957 r.211; RY Sînem 1962
  • Pêbawerî: A

B.2: Lorîya Dayê

Hawar (Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.156, guhertina Aparanê):

Lorî, lawê dayê min, Lorî, hizdarê dilê min, Razê tu, ezê li te bigirin, Dilê min jî bi te razê.

Bavê te li çiyê ye, Pez li deşt e, Lê dêya te li ber te ye, Çavên dêya, tîrêj e.

Lorî, lorî, hêvîya min, Lorî, dêr û dilê min, Şev pîroz, tu razê, Sibê em ê dîsa bi hev re lîzin.

Werger: Razê, lawê diya xwe, Razê, hizdarê dilê min, Razê tu, ez ê li te binihêrim, Bila dilê min jî bi te re razê.

Bavê te li çiyê ye, Pez li deştê ne, Lê diya te li ba te ye, Çavên diyê, tîrêj in.

Razê, razê, hêviya min, Razê, mal û dilê min, Şev pîroz, tu radizê, Sibê em ê dîsa bi hev re bilîzin.

  • Temen: 0–3, 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Rolên malbatê bav/dê (bav/dê), pez (pez), çiya/deşt (çiya/deşt); ewlehiya razanê bi diyê; ferheng: hizdar (hizdar), hêvî (hêvî).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.156; AI-Aparan
  • Pêbawerî: B

B.3: Lorîya Bavê (Guhertina strana dergûşê ya bav)

Hawar (Reşîd 1985 r.198):

Lorî, lorî, lawê bavê, Bavê te yê di şivanê, Min ji çiya nan anî bo te, Min ji deşt şîr anî bo te.

Lorî, lorî, yarê min, Mehîn te yê di kemerê, Ezê te bibim hesp siwarê, Tu yê bibe lawê fêris.

Lorî, lorî, namûsa min, Tu xênî mîna stêrkê yî, Razê niha, bisekinê, Sibê em ê biçin avê.

Werger: Razê, razê, lawê bav, Bavê te şivan e, Min ji çiyê nan ji te re anî, Min ji deştê şîr ji te re anî.

Razê, razê, yarê min, Hesp ji te re di kemerê de ye, Ez ê te bikim siwar, Tu yê bibî lawekî zane.

Razê, razê, namûsa min, Tu mîna stêrkê dibiriqî, Razê niha, bisekine, Sibê em ê biçin avê.

  • Temen: 0–3, 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Girêdana bi bavî (kêm di Lorî de, girîng ji bo perwerdeya hevseng); pîşe şivan (şivan); ferheng: kemer (kemer), siwar (siwar), zane (zane), namûs (namûs).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.198
  • Pêbawerî: B

B.4: Heyranok Lorî (Strana dergûşê ya Heyranok)

Hawar (Celîl 1957 / RY):

Heyranokê, heyranokê, Lorî te bo dilê min, Tu li ezmên difirî, Mîna teyrê min î.

Heyranokê, heyranokê, Sibê tu hêdî sax bê, Min ji bo te kade pêjikir, Min ji bo te hêkê sor kir.

Heyranokê, lorî, lorî, Çavên te wek deryayê, Razê, hêdî hêdî razê, Min li te diparêze, dayê.

Werger: Heyranokê (gerîka çavê min), Heyranokê, Loriyek ji te re, dilê min, Tu li ezmên difirî, Tu mîna teyrê min î.

Heyranokê, Heyranokê, Sibê tu hêdî hêdî sax bibî, Min ji te re kade pijand, Min ji te re hêk sor kirin.

Heyranokê, razê, razê, Çavên te mîna deryayê, Razê, hêdî hêdî razê, Ez li te diparêzim, dayê.

  • Temen: 0–3
  • Armanca fêrbûnê: Hezkirina nazik; girêdana hewa-saxiyê; ferheng: heyranok (gerîka çav, evîndar), teyr (teyr), derya (derya), sax (sax).
  • Çavkanî: Celîl 1957; RY
  • Pêbawerî: B

B.5: Lorîya Bûka Sersalê (Lorîya bûka Sersalê)

Hawar (LTV / EAH):

Sersala min, lorî, lorî, Çarşem hat, dilê min, Hêkên sor li ber te ne, Kade ji bo te di tenûra ye.

Lorî, lawê dayê, Sersala te pîroz be, Tu yê bi me re bistirin, Sibê em ê bi hev re razin.

Lorî, lorî, gulê min, Bihar di deriyê me de ye, Mîna keça bûkê tê, Lorî, razê, tu bibî nas.

Werger: Sersala min, razê, razê, Çarşem hat, dilê min, Hêkên sor li ber te ne, Kade ji bo te di tenûrê de ye.

Razê, lawê diyê, Sersala te pîroz be, Tu yê bi me re bistirî, Sibê em ê bi hev re bireqisin.

Razê, razê, gula min, Bihar li ber deriyê me ye, Mîna keçeke bûk tê, Razê, bêhna xwe bide, tu yê bibî nas.

  • Temen: 0–3, 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Lorî bi têkiliya cejnê (kêm, Çarşemiya Sor); ferheng: sersal (sersal), tenûr (tenûr), bûk (bûk), reqisîn (reqisîn).
  • Çavkanî: Berhevoka stranan a LTV; defterê baxçeyê zarokan ê EAH
  • Pêbawerî: B

B.6: Lorî Şingal (Guhertina Şingalê)

Hawar (SDH-Şingal, devkî hatiye gihandin):

Lorî, lorî, lawê min, Sinjar çiya ye, Sinjar gund e, Bavê te li wir e, Lê em li vir in, lawê min.

Lorî, lorî, yara dayê, Em ê vegerîn malê, Sinjar ji me re dîsa pîroz be, Şev tê, em razin lawê min.

Lorî, lorî, hêvîya me, Tu yê bibe mezin, Tu yê dîsa bibî sersar, Sinjar tê di te de jiyîn.

Werger: Razê, razê, lawê min, Şingal çiya ye, Şingal gund e, Bavê te li wir e, Lê em li vir in, lawê min.

Razê, razê, yara diyê, Em ê vegerin malê, Bila Şingal ji me re dîsa pîroz be, Şev tê, em radizin lawê min.

Razê, razê, hêviya me, Tu yê bibî mezin, Tu yê dîsa bibî xwedî cejn, Şingal dê di te de bijî.

  • Temen: 3–5, 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Şingal wek welatê Êzîdî (li gorî zarokan, penaberiya 2014ê rasterast nayê gotin); ferheng: Şingal (çiya/herêma welat), vegerîn (vegerîn), jiyîn (jiyîn).
  • Çavkanî: SDH-Hannover/Celle 2018–2024
  • Pêbawerî: C
  • Têbînî: Ev guhertin hestiyar e, lihevhatina bi dîroka malbatê tê pêşniyarkirin.

B.7: Lorî Behzanî (Guhertina Behzanî/Başîka)

Hawar (Akademiya Êzîdî ya Hannover, agahdarê Behzanî):

Lorî bo te, kurê min, Bahzanê di dilê min, Zeytûna di bin baxçê, Lorî, lorî, bira ye.

Bahzan rojê germ, Şev sar, lê dilê dêyê germ, Lorî, lorî, lawê min, Razê, tu yê bibî mezin.

Werger: Lorî ji te re, kurê min, Behzan di dilê min de ye, Zeytûn di bin baxçê de, Razê, razê, bira ye.

Behzan bi roj germ, Bi şev sar, lê dilê diyê germ, Razê, razê, lawê min, Razê, tu yê bibî mezin.

  • Temen: 0–3
  • Armanca fêrbûnê: Behzanî/Başîka (gundê Êzîdî li nêzî Mûsilê, Iraq) wek welatê duyem; ferheng: zeytûn (zeytûn), baxçe (baxçe).
  • Çavkanî: Agahdarê Behzanî yê EAH 2019
  • Pêbawerî: C

B.8: Lorîya Heyîvê (Strana dergûşê ya heyîvê)

Hawar (Celîl & Celîl 1978 / AI-Aparan):

Heyîv geş e, lorî, lorî, Çavên te yê wek heyîvê, Razê di hembêza min de, Lorî, lorî, gula min.

Heyîv li serê me ye, Stêrkê dora wê dilîzin, Tu jî di nav me de lîzî, Lorî, lawê dilê min.

Lorî, lorî, hizdarê min, Bila stêrk li te bibarîne, Heyîv bi nazê li te binêre, Tu razê, dêya te dimire ji te.

Werger: Heyîv geş e, razê, razê, Çavên te wek heyîvê ne, Razê di hembêza min de, Razê, razê, gula min.

Heyîv li serê me ye, Stêr li dora wê dilîzin, Tu jî di nav me de bilîze, Razê, lawê dilê min.

Razê, razê, hizdarê min, Bila stêr li te bibarin, Bila heyîv bi nazê li te binêre, Tu razê, diya te ji te re dimire.

  • Temen: 0–3, 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Astronomî + strana dergûşê; hezkirina germ a diyê (retorîk); ferheng: heyîv geş (heyîva geş), hembêz (hembêz), naz (naz).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.162; AI-Aparan
  • Pêbawerî: A

B.9: Lorîya Berbêjingê (Lorîya hejandina dergûşê)

Hawar (Cindî 1962 / RT):

Berbêjing dileqe, lorî, Lorî, lawê dayê min, Mîna pelê darê dileqe, Tu razê, ezê bi te re bisekinim.

Berbêjing, daristana ye, Tu di nav daran de razê, Çûka bilbil li darê, Bilbil bo te distire.

Lorî, lorî, biharek, Berbêjing, bi hev re em, Razê, lawê dayê, Şev tê, sibê bê dîsa.

Werger: Dergûş dileqe, razê, Razê, lawê diya min, Mîna pelê darê dileqe, Tu razê, ez ê bi te re bisekinim.

Dergûş, daristanek e, Tu di nav daran de radizê, Çûka bilbil li darê, Bilbil ji te re distire.

Razê, razê, biharek, Dergûş, em bi hev re ne, Razê, lawê diyê, Şev tê, sibê dîsa bê.

  • Temen: 0–3
  • Armanca fêrbûnê: Tevgera dergûşê berbêjing dileqe; wêneya xwezayê; ferheng: berbêjing (dergûş), leq dan (hejandin), pelê darê (pelê darê).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.225; RT 1959
  • Pêbawerî: A

B.10: Lorî Tawûsî Melek (Strana dergûşê ya Tawûsî Melek)

Hawar (Reşîd 1985 / LTV):

Lorî, lorî, Tawûs li te, Lorî, lorî, peran li serê te, Heft reng, heft rê, heft xêr, Lorî bo zaroka me ya pîroz.

Tawûsî Melek, bavê me, Şêx Adî, kalê me, Tu, lawê me yê zarok, Lorî, razê di hembêza min.

Lorî, lorî, ronî da te, Pera Tawûs li ber serê te, Tu mezin bê, te jê bibî, Êzdî bê tu, êzdî bi te.

Werger: Razê, razê, Tawûs li te, Razê, razê, per li serê te, Heft reng, heft rê, heft xêr, Lorî ji bo zaroka me ya pîroz.

Tawûsî Melek, bavê me, Şêx Adî, kalê me, Tu, lawê me yê zarok, Razê, razê di hembêza min de.

Razê, razê, ronahî li te ye, Pera Tawûs li ber serê te, Gava tu mezin bî, tu jê bibî, Êzdî bê te, êzdî bi te.

  • Temen: 0–3 (pir hestiyar, sembolîzma olî)
  • Armanca fêrbûnê: Avakirina nasnameya Êzîdî ji zayînê ve; sembola Tawûsî Melek-Pera; ferheng: Tawûs (tawis), Şêx Adî, pera/per (per).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.201; LTV
  • Pêbawerî: B

B.11: Lorîya Çiya (Strana dergûşê ya çiya)

Hawar (RY-Sînem 1968 / AI-Aparan):

Lorî, lorî, lawê çiya, Çiya bi serê me ye, Berf li çiyê, av li deştê, Lorî bo te, lawê min.

Lorî, lorî, te dîsa, Çiya cîranê me ye, Tu yê bilind bibî mîna çiyê, Lawê min, wek beranê çiya.

Werger: Razê, razê, lawê çiya, Çiya li serê me ne, Berf li çiyê, av li deştê, Lorî ji te re, lawê min.

Razê, razê, dîsa tu, Çiya cîranê me ye, Tu yê bilind bibî mîna çiyê, Lawê min, wek beranê çiya.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Girêdana bi çiyê (nasnameya Êzîdî, Aparan/Şingal wek gelekî çiyayî); ferheng: çiya (çiya), cîran (cîran), beran (beran), bilind (bilind).
  • Çavkanî: Tomara RY-Sînem 1968 „Lorîya çiya"; AI-Aparan
  • Pêbawerî: A

B.12: Lorîya Karmehîn (Strana dergûşê ya mehînê)

Hawar (Cindî 1962 r.230, guhertina Aparanê):

Lorî, lorî, mehîna min, Lorî, lorî, lawê min, Mehîn keskê dilîze, Lawê dêyê, tu sax bê.

Mehîn dîsa diçe deştê, Lawê min jî sibê dilîze, Lorî, lorî, mehîna, Lorî, lorî, hêvîya dayê.

Werger: Razê, razê, mehîna min, Razê, razê, lawê min, Mehîn bi keskahiyê re dilîze, Lawê diyê, tu sax bî.

Mehîn dîsa diçe deştê, Lawê min jî sibê dilîze, Razê, razê, mehîna min, Razê, razê, hêviya diyê.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Heywan mehîn (mehîn); cîhana gundî; ferheng: kesk (kesk), dilîze (dilîze).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.230
  • Pêbawerî: B

B.13: Lorîya Avê (Strana dergûşê ya avê)

Hawar (Celîl & Celîl 1978 / AI):

Av diçe, lorî, lorî, Av kanîya çiyê ye, Av jiyana me ye, Lorî, lorî, lawê min.

Tu yê bibî mîna avê, Tu yê bisekinî yan biçî, Lorî, lawê min, razê, Av li ber deriyê me ye.

Werger: Av diçe, razê, razê, Av kaniya çiyê ye, Av jiyana me ye, Razê, razê, lawê min.

Tu yê bibî mîna avê, Tu yê bisekinî an biçî, Razê, lawê min, razê, Av li ber deriyê me ye.

  • Temen: 0–3
  • Armanca fêrbûnê: Pîrozbûna avê di Êzîdîtiyê de (zarokên dergûşê li avê tên hînkirin); ferheng: av (av), kanî (kanî), jiyan (jiyan).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.165
  • Pêbawerî: A

B.14: Lorîya Bihar (Strana dergûşê ya biharê)

Hawar (Reşîd 1985 / EAH):

Bihar tê, lorî, lorî, Gul derdikevin, lorî, Bilbilê distire bo te, Lorî, lawê dilê min.

Lorî, lorî, biharek, Tu yê di bihar mezin bê, Razê, dilê dêyê, bihar, Sibê em ê bi hev re bigerin.

Werger: Bihar tê, razê, razê, Gul derdikevin, razê, Bilbil ji te re distire, Razê, lawê dilê min.

Razê, razê, biharek, Tu yê di biharê de mezin bibî, Razê, dilê diyê, bihar e, Sibê em ê bi hev re bigerin.

  • Temen: 0–3, 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Lorîya demsalî; girêdana biharê; ferhenga hêsan: bihar/gul/bilbil/bigerin.
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.205; defterê baxçeyê zarokan ê EAH
  • Pêbawerî: B

B.15: Lorî-Diaspora (Guhertina diasporayê)

Hawar (Êzîdîpress 2018 / Malbatên Celle):

Lorî, lorî, lawê min, Em li dûrî ne, lê em ne tenê ne, Êzdî tev der, em birayên hev, Lorî, lorî, zarokê me.

Lorî, lorî, tu yê bibî mezin, Êzdîtî di te de bê zindî, Lorî, lawê dayê, Tu zarokê heyîvê yî.

Werger: Razê, razê, lawê min, Em li dûr in, lê em ne bi tenê ne, Êzdî li her derê, em birayên hev in, Razê, razê, zarokê me.

Razê, razê, tu yê bibî mezin, Bila Êzdîtî di te de zindî bimîne, Razê, lawê diyê, Tu zarokê heyîvê yî.

  • Temen: 0–3, 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Nasnameya diasporayê; girêdana bi civaka cîhanî ya Êzîdî; ferheng: dûrî (dûrahî), birayên hev (birayên hev), Êzdîtî (Êzdîtî).
  • Çavkanî: Êzîdîpress 2018; Kevneşopiya SDH-Celle
  • Pêbawerî: C

B.16: Lorîya Gul û Bilbil (Gul û Bilbil)

Hawar (Celîl 1957 / RY):

Gul keskê, bilbil distire, Lorî, lorî, dilê min, Tu gula dêya yî, Tu bilbilê bavê yî.

Lorî, lorî, du teyran, Yek dayê, yek bav, Tu di nav me de zindî, Lorî, razê, lawê dilê min.

Werger: Gul kesk dibe, bilbil distire, Razê, razê, dilê min, Tu gula diyê yî, Tu bilbilê bavî yî.

Razê, razê, du teyr, Yek dê, yek bav, Tu di nav me de zindî yî, Razê, razê, lawê dilê min.

  • Temen: 0–3
  • Armanca fêrbûnê: Sembola Gul/Bilbil = klasîka Êzîdî ji bo hezkirina dê/bav; ferheng: gul (gul), bilbil (bilbil), zindî (zindî).
  • Çavkanî: Celîl 1957 r.219; RY 1965
  • Pêbawerî: A

Beşa C: Stranên Zarokan

22 stranên zarokan ji bo gotina bi hev re, lîstinê, reqisînê.

C.1: Govenda Zarokan

Hawar (Celîl & Celîl 1978 Berg 1 r.245):

Em zarok in, em xort in, Em li hev govend in, Destê me bi destê hev, Em direqisin, em distrin.

Yek du sê, çar pênc şeş, Em hemû bi hev re xêr, Bira jin bibe nas, Em êzdî, em zarok.

Werger: Em zarok in, em xort in, Em bi hev re govend in, Destê me bi destê hev, Em direqisin, em distirin.

Yek du sê, çar pênc şeş, Em hemû bi hev re xêr, Bila jiyan me nas bike, Em êzdî, em zarok.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Govend (govenda klasîk a Êzîdî); jimar 1–6; ferheng: destê hev (destê hev), reqisîn/stiran (reqisîn/stiran).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 1 r.245
  • Pêbawerî: A

C.2: Beriyê (Strana bangê ya şivanan ji bo zarokan)

Hawar (Cindî 1962 / RY):

Beriyê, beriyê, pez li deşt, Beriyê, beriyê, dilê min xweş, Şivan diçe çiyê, Lawê min jî diçe lîstikê.

Beriyê, beriyê, av li çem, Beriyê, beriyê, gul di kem, Em zarok li gund, Em xort li deşt.

Werger: Beriyê, beriyê (banga şivanan), pez li deştê, Beriyê, dilê min xweş, Şivan diçe çiyê, Lawê min jî diçe lîstikê.

Beriyê, beriyê, av li çem, Beriyê, beriyê, gul kemilîn, Em zarok li gund, Em xort li deştê.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Banga klasîk a şivanan beriyê (li gorî zarokan); jiyana gundî; ferheng: deşt (deşt), çem (çem), kemilîn (kemilîn).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.245; RY-Karapetê Xaço
  • Pêbawerî: A

C.3: Sema Heyîvê (Strana reqsa heyîvê)

Hawar (Reşîd 1985 / Aparan):

Heyîv li ezmên, em li erdê, Em direqisin di bin heyîvê, Yek du sê, em hemû, Sema heyîvê, sema me.

Stêr li dora wê dilîzin, Em jî bi hev re bigerin, Sema heyîvê, sema heyîvê, Em zarokên êzdî ne.

Werger: Heyîv li ezmên, em li erdê, Em direqisin di bin heyîvê de, Yek du sê, em hemû, Sema heyîvê, sema me.

Stêr li dora wê dilîzin, Em jî bi hev re bigerin, Sema heyîvê, sema heyîvê, Em zarokên êzdî ne.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Girêdana Êzîdî bi heyîvê (pîroz); strana reqsê; ferheng: sema (sema, mîstîk), erd (erd), reqisîn (reqisîn).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.222
  • Pêbawerî: B

C.4: Topê min

Hawar (EAH Pol 1):

Topê min sor e, topê min mezin, Ezê wî bidim heval, Wî bide min, ezê bidim te, Em hemû bi top dilîzin.

Top diçe, top tê, Mîna heyîvê li ezmên, Top bilez, top hêdî, Top li min, top li te.

Werger: Topa min sor e, topa min mezin e, Ez ê wê bidim hevalî, Wê bide min, ez ê bidim te, Em hemû bi topê dilîzin.

Top diçe, top tê, Mîna heyîvê li ezmên, Top bilez, top hêdî, Top li min, top li te.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Pêlîstok top (top); parvekirin; ferheng: sor/mezin (sor/mezin), bilez/hêdî (bilez/hêdî).
  • Çavkanî: EAH Pol 1 r.18
  • Pêbawerî: B

C.5: Lawê dayê

Hawar (Celîl 1957 / RY):

Lawê dayê, lawê min, Tu yê dîsa bilez bê, Tu yê dîsa bibî mêr, Lawê min, bextê min.

Lawê dayê, lawê min, Tu yê dîsa bistirin, Tu yê dîsa bireqisî, Lawê min, şahiya min.

Werger: Lawê diyê, lawê min, Tu yê dîsa bilez bê, Tu yê dîsa bibî mêr, Lawê min, bextê min.

Lawê diyê, lawê min, Tu yê dîsa bistirî, Tu yê dîsa bireqisî, Lawê min, şahiya min.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Têkiliya dê-law; piştrastkirina nasnameyê; ferheng: bilez (bilez), mêr (mêr), bext/şahî (bext/şahî).
  • Çavkanî: Celîl 1957 r.241
  • Pêbawerî: A

C.6: Heya Heya (Serwaya Heya-Heya)

Hawar (Cindî 1962 / RT):

Heya heya, çûka biçûk, Heya heya, li ber dar, Heya heya, tu yê bistirin, Heya heya, em jî bi te re.

Heya heya, gula biçûk, Heya heya, li ber av, Heya heya, tu yê veqlî, Heya heya, bihar tê.

Werger: Heya heya, çûka biçûk, Heya heya, li ber darê, Heya heya, tu yê bistirî, Heya heya, em jî bi te re.

Heya heya, gula biçûk, Heya heya, li ber avê, Heya heya, tu yê bişkivî, Heya heya, bihar tê.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Serwaya rîtmîk; ferhenga heywan+nebat; ferheng: çûka biçûk (çûka biçûk), bişkivîn/vebûn (bişkivîn).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.265; RT 1962
  • Pêbawerî: A

C.7: Stran ji bo Sersalê

Hawar (LTV / EAH):

Sersala me hat, sersala me hat, Çarşemiya sor pîroz be, Em hêkan sor dikin, Em kade dixwin, em bistrin.

Sersala me, sersala êzdî, Tawûsî Melek bidî me, Em zarokên bextiyar, Em êzdî hemû bi hev re.

Werger: Sersala me hat, sersala me hat, Çarşemiya Sor pîroz be, Em hêkan sor dikin, Em kade dixwin, em distirin.

Sersala me, sersala êzdî, Bila Tawûsî Melek bide me, Em zarokên bextiyar, Em êzdî hemû bi hev re.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Strana sersalê (ji bo Çarşemiya Sor); nasnameya Êzîdî; ferheng: sersal/çarşem/hêk sor/kade.
  • Çavkanî: Bernameya zarokan a LTV; defterê baxçeyê zarokan ê EAH
  • Pêbawerî: A

C.8: Ezê herim baxçê

Hawar (EAH Pol 1 / Lalîş):

Ezê herim baxçê, Ezê gul biçinim, Sor, zer, şîn û spî, Ezê deste bikim.

Ezê bo dayê bibim, Ezê bo bavê bibim, Ezê bo dapîrê bibim, Hemû dilxweş bin.

Werger: Ez ê herim baxçê, Ez ê gulan biçinim, Sor, zer, şîn û spî, Ez ê desteyekê çêkim.

Ez ê ji diyê re bibim, Ez ê ji bavî re bibim, Ez ê ji dapîrê re bibim, Bila hemû dilxweş bin.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Reng; endamên malbatê; çalakiya çinînê; ferheng: baxçe (baxçe), çinîn (çinîn), deste (deste), dilxweş (dilxweş).
  • Çavkanî: EAH Pol 1 r.22
  • Pêbawerî: B

C.9: Pirpiroka (Pirpirok)

Hawar (Çaçanî / beşa zarokan a RT):

Pirpiroka, pirpiroka, Tu li ku diçî? Ezê herim gulê, Gulê di baxçê.

Pirpiroka, pirpiroka, Bê min jî biçim? Were, em bi hev re bigerin, Pirpiroka bi te re.

Werger: Pirpirokê, pirpirokê, Tu diçî ku? Ez diçim ba gulê, Gula di baxçê de.

Pirpirokê, pirpirokê, Ez jî bêm? Were, em bi hev re bigerin, Pirpirok bi te re.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Heywan pirpirok (pirpirok); diyalog; ferheng: baxçe (baxçe), gerîn (gerîn).
  • Çavkanî: Çaçanî r.92; RT 1965
  • Pêbawerî: B

C.10: Hespê biçûk

Hawar (Celîl 1957 / Zarokên Aparanê):

Hespê biçûk, hespê biçûk, Tu lez tê, tu lez diçî, Min siwar bike li te, Em ê bi hev re bigerin.

Hespê biçûk, hespê min, Çiya li ber me ye, Em ê bilez biçin, Heya kanîya çiya.

Werger: Hespê biçûk, hespê biçûk, Tu lez tê, tu lez diçî, Min li xwe siwar bike, Em ê bi hev re bigerin.

Hespê biçûk, hespê min, Çiya li ber me ye, Em ê bilez biçin, Heta kaniya çiyê.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Heywan hesp (hesp); tevger; ferheng: siwar bibe (siwar bibe), kanî (kanî).
  • Çavkanî: Celîl 1957 r.230
  • Pêbawerî: A

C.11: Çar pîçik

Hawar (beşa zarokan a RT / EAH):

Çar pîçikên biçûk, Yek du sê çar, Yek diçe, yek tê, Yek li dêya digerî.

Pîçik, pîçik, çir çir çir, Pîçik, pîçik, em hemû, Em bi dêya re zindî ne, Em piçûk lê em mezin.

Werger: Çar pîçikên biçûk, Yek du sê çar, Yek diçe, yek tê, Yek li diyê digere.

Pîçik, pîçik, çir çir çir, Pîçik, pîçik, em hemû, Em bi diyê re zindî ne, Em biçûk lê em mezin.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Jimartin 1–4; dengên heywanan çir çir (pîçik); ferheng: pîçik (varik), zindî (zindî).
  • Çavkanî: Beşa zarokan a RT 1968; EAH Pol 1
  • Pêbawerî: B

C.12: Diçim mektebê

Hawar (EAH Pol 1 / LTV):

Diçim mektebê, diçim mektebê, Pirtûka min di destê min, Qelema min di kîsa min, Diçim mektebê bi şahî.

Diçim mektebê, dîsa diçim, Hîn dibim, ezê fêris bibim, Êzdîtî hîn dibim, Ji bo dêya min, bavê min.

Werger: Diçim mektebê, diçim mektebê, Pirtûka min di destê min de, Qelema min di kîsa min de, Diçim mektebê bi şahî.

Diçim mektebê, dîsa diçim, Fêr dibim, ez ê zane bibim, Êzdîtiyê fêr dibim, Ji bo diya min, bavê min.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Jiyana rojane ya dibistanê; tiştên dibistanê; ferheng: mekteb (mekteb), pirtûk (pirtûk), qelem (qelem), kîs (kîs), zane (zane).
  • Çavkanî: EAH Pol 1 r.30
  • Pêbawerî: B

C.13: Mişk û pisîk

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Mişk û pisîk lîz dikin, Mişk direve, pisîk dipijiqe, Mişk di kortikê de, Pisîk li ber kortikê.

Mişk got: „Pisîkê, hêdî, Em bi hev re bin heval." Pisîk got: „Belê, hêdî, Em bi hev re bin heval."

Werger: Mişk û pisîk dilîzin, Mişk direve, pisîk dixe pîç, Mişk di çalê de, Pisîk li ber çalê.

Mişk got: „Pisîkê, hêdî, Em bibin heval." Pisîkê got: „Belê, hêdî, Em bibin heval."

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Heywan mişk/pisîk (mişk/pisîk); lêker direve (direve) li hember xistina pîç (kemîn); hevaltî hetta di navbera dijminan de; ferheng: çal (çal), hêdî (hêdî).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.213
  • Pêbawerî: A

C.14: Baxçê min

Hawar (EAH / Lalîş):

Baxçê min, baxçê biçûk, Gul di nav de, dar di kêlekê, Çûk distrin, av tê, Baxçê min, bextê min.

Ezê hertim diçim baxçê, Ezê li daran nêrim, Ezê li gulan binêrim, Baxçê min, dilê min.

Werger: Baxçê min, baxçeyê biçûk, Gul di nav de, dar li kêlekê, Çûk distirin, av tê, Baxçê min, bextê min.

Ez her tim diçim baxçê, Ez li daran dinihêrim, Ez li gulan dinihêrim, Baxçê min, dilê min.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Ferhenga baxçeyê; girêdana bi xwezayê; ferheng: baxçe (baxçe), dar (dar), kêlek (kêlek), çûk (çûk).
  • Çavkanî: EAH Pol 1 r.27
  • Pêbawerî: B

C.15: Stranek bo Tawûs

Hawar (LTV / Reşîd 1985):

Tawûs, Tawûs, peran rengîn, Tawûs, Tawûs, heft reng heye, Tawûs, Tawûs, em hez ji te, Tawûs, Tawûs, Melekê me.

Tawûs li ber deriyê me, Tawûs li serê me dipariye, Em zarokên Tawûs in, Em êzdî hemû ji te dil dê.

Werger: Tawûs, Tawûs, perên rengîn, Tawûs, Tawûs, heft reng hene, Tawûs, Tawûs, em ji te hez dikin, Tawûs, Tawûs, Milyaketê me.

Tawûs li ber deriyê me, Tawûs li serê me diparêze, Em zarokên Tawûs in, Em êzdî hemû, erê, ji te ne.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Sembola Tawûsî Melek (li gorî zarokan, wek Milyaketê Tawis); ferheng: Tawûs (tawis), per (per), heft reng (heft reng), parastin (parastin).
  • Çavkanî: LTV; Reşîd 1985 r.230
  • Pêbawerî: B

C.16: Sersal pîroz

Hawar (LTV / EAH / Êzîdîpress Kids):

Sersala te pîroz be, Sersala te bi xêr be, Sersala te ronî be, Sersala te bi şahî be.

Sal bê, sal here, Em êzdî bi hev re, Em bi xêr û bi xayî, Em zarokên dîya yê.

Werger: Sersala te pîroz be, Sersala te bi xêr be, Sersala te ronî be, Sersala te bi şahî be.

Sal bê, sal here, Em êzdî bi hev re, Em bi xêr û bi parastinê, Em zarokên diyê ne.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Pîrozbahiya sersalê di forma strana zarokan de; şêwaza dubarekirinê; ferheng: pîroz/xêr/ronî/şahî (pîroz/xêr/ronî/şahî).
  • Çavkanî: Strana salê ya LTV; salnameya cejnan a EAH
  • Pêbawerî: A

C.17: Em zarokên gund

Hawar (Celîl & Celîl 1978 / RY-Aparan):

Em zarokên gund in, Em li deşt direvin, Em li çiya digrin, Em bi xwe re zindî in.

Em zarokên gund in, Em bi şivanê re, Em bi mehîn û pez, Em zarokên dêya gund.

Werger: Em zarokên gund in, Em li deştê dibezin, Em li çiyan hildikişin, Em bi xwe zindî ne.

Em zarokên gund in, Em bi şivanî re ne, Em bi mehîn û pezî re, Em zarokên diya gund.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Nasnameya gund (Aparan/Şingal); pîşe + heywan di têkiliyê de; ferheng: gund/deşt/çiya (gund/deşt/çiya), şivan/mehîn/pez.
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 1 r.249; RY 1972
  • Pêbawerî: A

C.18: Stran ji bo Pêncşemb

Hawar (EAH / PMX Oldenburg):

Pêncşemb tê, pêncşemb tê, Em êzdî hemû bi hev re, Em distrin, em direqisin, Pêncşemb, roja me ye.

Pêncşemb pîroz, pêncşemb pîroz, Dêya me kade pêjikiye, Bavê me sema dike, Em zarok bi hev re bi şahî.

Werger: Pêncşem tê, pêncşem tê, Em êzdî hemû bi hev re, Em distirin, em direqisin, Pêncşem, roja me ye.

Pêncşem pîroz, pêncşem pîroz, Diya me kade pijandiye, Bavê me sema dike, Em zarok bi hev re bi şahî.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Pêncşema Êzîdî (pîroz); çalakiya malbatê; ferheng: pêncşem (pêncşem), sema (sema), kade (kade).
  • Çavkanî: EAH Pol 2 r.36; PMX 2020
  • Pêbawerî: A

C.19: Sînem û Memo (Serwaya lîstikê ya Sînem û Memo)

Hawar (Çaçanî / Aparan):

Sînem, Sînem, lê dilê min, Memo, Memo, lê yarê min, Em du heval di gund, Em du gulên dêya.

Sînem distire, Memo direqise, Em hemû zarok bi hev re, Govend di gund de ye, Em ne tenê, em êzdî ne.

Werger: Sînem, Sînem, ax dilê min, Memo, Memo, ax yarê min, Em du heval li gund, Em du gulên diyê.

Sînem distire, Memo direqise, Em hemû zarok bi hev re, Govend li gund e, Em ne bi tenê ne, em êzdî ne.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Navên klasîk Sînem/Memo; hevsengiya zayendî (keç distire, kur direqise); ferheng: yar (yar), govend (govend).
  • Çavkanî: Çaçanî r.71; AI-Aparan
  • Pêbawerî: B

C.20: Ezê bibim mêvanperwer

Hawar (EAH Pol 3 / PMX):

Ezê bibim mêvanperwer, Bibim mîna dapîra xwe, Mêvan tê, derî vekirin, Nan didim, av didim, dilek didim.

Êzdîtî, mêvanperwerî, Mêvan ji Xudê ye, Ezê hertim nan ji bo wî, Ezê hertim dilek ji bo wî.

Werger: Ez ê bibim mêvanperwer, Bibim mîna dapîra xwe, Mêvan tê, derî vekirî, Nan didim, av didim, dilek didim.

Êzdîtî, mêvanperwerî ye, Mêvan ji Xudê ye, Ez ê her tim nan ji bo wî, Ez ê her tim dilek ji bo wî.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Nirxa bingehîn a Êzîdî Mêvanperwerî; perwerdeya li ser comerdiyê; ferheng: mêvanperwer (mêvanperwer), derî (derî), nan/av/dil (nan/av/dil).
  • Çavkanî: EAH Pol 3 r.41; PMX
  • Pêbawerî: A

C.21: Bavê min û dapîra min

Hawar (Celîl 1957 / EAH):

Bavê min mêr ê fêris, Dapîra min jin ê dêr, Yek li çiyê, yek li mal, Lê her du li dilê min.

Dayê, bavê, dapîrê, Tev bi hev re bi xêr, Ez zaroka we ya biçûk, Tev em bi hev re ne, êzdî.

Werger: Bavê min mêrekî zane, Dapîra min jineke welatparêz, Yek li çiyê, yek li malê, Lê herdu di dilê min de.

Dayê, bavo, dapîrê, Hemû bi hev re bi xêr, Ez zaroka we ya biçûk, Hemû em bi hev re ne, êzdî.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Nasandina malbatê; nifş; ferheng: bav/dê/dapîr (bav/dê/dapîr), zane (zane), welatparêz (welatparêz).
  • Çavkanî: Celîl 1957 r.255; EAH Pol 1 r.13
  • Pêbawerî: A

C.22: Stran ji bo Roj

Hawar (Reşîd 1985 / LTV):

Roj, roj, roja zêrîn, Tu li ezmên geş î, Ronî didî dinyayê, Ronî didî dilê min.

Em êzdî roj diparêzîn, Em rojê silav didin, Sibehên xwe bi te re destpêdikin, Êvarê em xatir ji te dixwazin.

Werger: Roj, roj, roja zêrîn, Tu li ezmên geş î, Ronahiyê didî dinyayê, Ronahiyê didî dilê min.

Em êzdî rojê rêz digirin, Em silavê didin rojê, Em sibehên xwe bi te dest pê dikin, Êvarê em ji te xatir dixwazin.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Rêzgirtina rojê ya Êzîdî (li gorî zarokan, wek jiyandar, ne teolojîk); rîtma rojê; ferheng: roj zêrîn (roja zêrîn), silav (silav), xatir (xatir), sibe/êvar (sibe/êvar).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.241; Zarokên LTV
  • Pêbawerî: A

Beşa D: Serwa, Serwayên Jimartinê, Serwayên Heywanan

18 serwa: 4 serwayên jimartinê, 5 serwayên heywanan, 4 serwayên hewayê, 3 serwayên ABCê, 2 serwayên lîstikê.

D.1: Serwaya Jimartinê 1–10 (Serwaya Yek-Du-Sê)

Hawar (EAH Pol 1 / RT):

Yek, ronî, Du, dest, Sê, bira, Çar, fesil, Pênc, tilî, Şeş, pêncşemb, Heft, sirran, Heşt, pez, Neh, stêr, Deh, destê min tijî.

Kîrîlî (RT):

Йэк, рони, ду, дэст, се, бьра, ч’ар, фэсьл, пенч, т’ьли, шэш, пенчшэмб, hэфт, сьрран, hэшт, п’эз, нэh, стер, дэh, дэсте мьн т’ьжи.

Werger: Yek, ronî, Du, dest, Sê, bira, Çar, demsal, Pênc, tilî, Şeş, pêncşem, Heft, sirr, Heşt, pez, Neh, stêr, Deh, destê min tijî.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Jimar 1–10 bi têkiliyên çandî yên Êzîdî (3 bira, 7 Sirran, 6 = têkiliya Pêncşemê); ferheng: hemû jimar + sembolên wan.
  • Çavkanî: EAH Pol 1 r.8; RT 1970
  • Pêbawerî: A

D.2: Serwaya Jimartinê Hêkên Sor (Serwaya hêkên sor ji bo Çarşemiya Sor)

Hawar (LTV):

Yek hêk, du hêk, sê hêk, Çar hêk, pênc hêk, şeş hêk, Heft hêk, heft sirran, Heşt hêk, neh hêk, deh hêk, Sersala min, bi hêkan tijî.

Werger: Yek hêk, du hêk, sê hêk, Çar hêk, pênc hêk, şeş hêk, Heft hêk, heft sirr, Heşt hêk, neh hêk, deh hêk, Sersala min, bi hêkan tijî.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Jimar + cejna Çarşemiya Sor; forma pirjimar (hêk → hêkan); rîtma jimartinê.
  • Çavkanî: Bernameya zarokan a LTV Sersal 2020
  • Pêbawerî: B

D.3: Serwaya Jimartinê Tilî (Serwaya tiliyan)

Hawar (EAH / Celîl 1957):

Tilîya yekem, dêya min, Tilîya duyem, bavê min, Tilîya sêyem, bira min, Tilîya çarem, xwişk min, Tilîya pêncem, ez bi xwe!

Werger: Tiliya yekem, diya min, Tiliya duyem, bavê min, Tiliya sêyem, birayê min, Tiliya çarem, xwişka min, Tiliya pêncem, ez bi xwe!

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: 5 tilî + endamên malbatê; serwaya klasîk a beşdarbûnê (nîşandana destan); ferheng: tilî (tilî), têgînên malbatê.
  • Çavkanî: EAH Pol 1 r.9; Celîl 1957 r.272
  • Pêbawerî: A

D.4: Serwaya Jimartinê Pez (Serwaya jimartina pezan)

Hawar (Cindî 1962):

Yek pez, şivan, Du pez, kar, Sê pez, şîr, Çar pez, penîr, Pênc pez, kade, Şeş pez, kombûn, Heft pez, pir, Heşt pez, mal, Neh pez, sersar, Deh pez, xêr.

Werger: Yek pez, şivan, Du pez, kar, Sê pez, şîr, Çar pez, penîr, Pênc pez, kade, Şeş pez, kombûn, Heft pez, pir, Heşt pez, mal, Neh pez, cejn, Deh pez, xêr.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Jimar + jiyana gundî + berhemên ji pez; ferheng: şivan/kar/şîr/penîr/kade.
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.252
  • Pêbawerî: B

D.5: Serwaya Heywanan Çêlek

Hawar (Zarokên RT / EAH):

Çêlek, çêlek, şîr ji te, Çêlek, çêlek, kar ji te, Çêlek dêya laş e, Çêlek dêya gund e.

Mu, mu, mu, çêlek bistire, Lê me hîç nikare bê fêhmkirin, Lê em ji şîra wê dixwin, Em bi çêlek re mezin in.

Werger: Çêlek, çêlek, şîr ji te, Çêlek, çêlek, kar ji te, Çêlek diya golik e, Çêlek diya gund e.

Mu, mu, mu, çêlek distire, Lê em qet jê fêm nakin, Lê em ji şîra wê vedixwin, Em bi çêlekê re mezin dibin.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Heywan çêlek (çêlek); dengê heywan mu mu; gundewar; ferheng: şîr (şîr), kar (kar/xebat), golik (golik).
  • Çavkanî: Zarokên RT 1972; EAH Pol 1
  • Pêbawerî: B

D.6: Serwaya Heywanan Ker

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Ker, ker, kerê min, Tu hîr-hîr dikî, Tu bar dibî, Tu bi min re heval î.

Ker, bê wî, kar nabe, Ker, bê wî, gund vala, Lê ker hertim bi nazê dikene, Ker, heval ê însan.

Werger: Ker, ker, kerê min, Tu hîr-hîr dikî, Tu bar dikişînî, Tu bi min re heval î.

Ker, bê wî, kar nabe, Ker, bê wî, gund vala ye, Lê ker hertim bi nazê dikene, Ker, hevalê mirov.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Heywan ker (ker); dengê heywan hîr-hîr; ferheng: bar kişandin (bar kişandin), vala (vala), bi nazê (bi nazê).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.220
  • Pêbawerî: A

D.7: Serwaya Heywanan Mişk û Pîrê (Serwaya mişk û dapîrê)

Hawar (Cindî 1962 / RT):

Mişk hat malê, mişk hat malê, Pîrê ket pê re, „Tu çawa hatî?" Mişk got: „Min birçî, dapîrê, Min hin nan, dapîrê." Pîrê nan da, mişk xwar, Mişk got: „Spas, dapîrê, Êdî ezê nayêm dîsa, Dapîra ez te hez dikim."

Werger: Mişk hat malê, mişk hat malê, Pîrê li pey wê çû: „Tu çawa hatî?" Mişk got: „Ez birçî me, dapîrê, Piçek nan, dapîrê." Pîrê nan da, mişk xwar, Mişk got: „Spas, dapîrê, Êdî ez careke din nayêm, Dapîrê, ez ji te hez dikim."

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Forma diyalogê; nezaket spas (spas); mêvanperwerî (hetta ji mişkê re); ferheng: mişk (mişk), birçî (birçî).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.275; RT 1965
  • Pêbawerî: A

D.8: Serwaya Heywanan Pisîk

Hawar (Celîl 1957 / EAH):

Pisîk, pisîk, miyaw miyaw, Pisîk, pisîk, çavên geş, Şîr dixwazî tu? Şîr di teknê de heye.

Pisîk dikene: „Spas!" Pisîk şîr dixwe, Pisîk ji dêya min re heval, Pisîk ji min re heval.

Werger: Pisîk, pisîk, miyaw miyaw, Pisîk, pisîk, çavên geş, Tu şîr dixwazî? Şîr di teknê de heye.

Pisîk dikene: „Spas!" Pisîk şîr vedixwe, Pisîk hevala diya min, Pisîk hevala min.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Heywan pisîk (pisîk); deng miyaw; ferheng: çavên geş (çavên geş), tekn (tekn), heval (heval).
  • Çavkanî: Celîl 1957 r.275; EAH Pol 1
  • Pêbawerî: A

D.9: Serwaya Heywanan Hesp û Beran

Hawar (RT / Aparan):

Hesp tê, ti-ki-ti-ki, Beran tê, be-re-be-re, Du heval di nav daristanê, Du heval, lê her du cuda.

Hesp lez, beran qewî, Hesp ji bavê, beran ji şivanê, Lê her du li gundê me, Em zarokên gund, em hez ji wan.

Werger: Hesp tê, ti-ki-ti-ki, Beran tê, be-re-be-re, Du heval di nav daristanê de, Du heval, lê herdu cuda.

Hesp lez, beran qewî, Hesp ji bavî, beran ji şivanî, Lê herdu li gundê me, Em zarokên gund, em ji wan hez dikin.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Teqlîda dengên heywanan; berhevdana du heywanan; ferheng: lez/qewî (lez/qewî), daristan (daristan).
  • Çavkanî: RT 1968; AI-Aparan
  • Pêbawerî: B

D.10: Serwaya Hewayê Baran (Serwaya baranê)

Hawar (EAH / Celîl 1957):

Baran tê, baran tê, Av ji esmên dibarîne, Gul av dixwin, Daristan dilîze.

Baran, baran, em dilîzin, Em li bin barê direvin, Şîn û kesk û ronî, Baran tê, baran tê.

Werger: Baran tê, baran tê, Av ji esmên dibare, Gul av vedixwin, Daristan dilîze.

Baran, baran, em dilîzin, Em di bin baranê de dibezin, Şîn û kesk û ronî, Baran tê, baran tê.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Hewa baran (baran); çerxa xwezayê; ferheng: barîn (barîn), av vexwarin (av vexwarin).
  • Çavkanî: EAH Pol 1 r.16; Celîl 1957 r.280
  • Pêbawerî: A

D.11: Serwaya Hewayê Berf (Serwaya berfê)

Hawar (Cindî 1962 / RT):

Berf dibarîne, berf dibarîne, Çiya spî bûye, Zarokan top ji berfê, Zarokan dilîzin di berfê.

Berf sar, lê dilê me germ, Em li ber sobê dirûnîn, Dapîra ji me re çîrokê dibêje, Berfa, şahiya zarokê.

Werger: Berf dibare, berf dibare, Çiya spî bûye, Zarok ji berfê top çêdikin, Zarok di berfê de dilîzin.

Berf sar, lê dilê me germ, Em li ber sobê rûdinin, Dapîr ji me re çîrokê dibêje, Berf, şahiya zarokan e.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Hewa berf (berf); çalakiyên zivistanê; ferheng: topa berfê (topa berfê), sobe (sobe), rûniştin (rûniştin).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.280; Beşa zivistanê ya RT 1969
  • Pêbawerî: A

D.12: Serwaya Hewayê Ba (Serwaya bayî)

Hawar (Reşîd 1985):

Ba diçe, ba diçe, Pelê darê dileqe, Ba ji çiyê hatî, Ba ji deşt diçe.

Ba germ, bihar, Ba sar, zivistan, Ba bi me re distire, Ba, bira me ye di esmên.

Werger: Ba diçe, ba diçe, Pelê darê dileqe, Ba ji çiyê hat, Ba diçe deştê.

Bayê germ, bihar, Bayê sar, zivistan, Ba bi me re distire, Ba, birayê me li esmên.

  • Temen: 3–5
  • Armanca fêrbûnê: Hewa ba (ba); cudahiya bayê demsalan; têkiliya Heft Sirran (ba = bira); ferheng: pel/leq dan/germ/sar.
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.245
  • Pêbawerî: B

D.13: Serwaya Hewayê Roj û Heyîv (Serwaya roj û heyîvê)

Hawar (LTV / RT):

Roj derket, ronî bû, Heyîv derket, şev bû, Roj diçe, heyîv tê, Em razin, em rabin.

Roj, bavê rojê, Heyîv, dêya şevê, Em, zarokên her du, Em êzdî, em ronî.

Werger: Roj derket, ronî bû, Heyîv derket, şev bû, Roj diçe, heyîv tê, Em radizin, em radibin.

Roj, bavê rojê, Heyîv, diya şevê, Em, zarokên herduyan, Em êzdî, em ronî.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Çerxa roj-şev; têgîna Êzîdî roj/heyîv wek dê û bav (li gorî zarokan); ferheng: ronî/şev, razan/rabûn (razan/rabûn).
  • Çavkanî: Defterê stranan ê LTV; RT 1975
  • Pêbawerî: B

D.14: Serwaya ABC ya Êzdîkî (Serwaya alfabeya Êzdîkî)

Hawar (EAH Pol 1):

A, av (av), B, bav (bav), C, cîran (cîran), Ç, çiya (çiya), D, dapîr (dapîr), E, Êzdî (Êzdî), Ê, êş (êş), F, fesil (demsal), G, gul (gul), H, heyîv (heyîv), I, îşev (îşev), Î, îsta (niha), J, jin (jin), K, kade (kade).

Werger: (binêre nav kevanan)

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: ABC bi peyvên rojane; amûra fêrkirinê ya klasîk a EAHê; ji bo her tîpekê peyveke girîng a Êzîdî.
  • Çavkanî: EAH Pol 1 r.4–7
  • Pêbawerî: A

D.15: Serwaya ABC ya Êzdîkî Beş 2 (L-Z)

Hawar (EAH Pol 1):

L, lawê (law), M, mêvan (mêvan), N, nan (nan), O, ode (ode), P, pez (pez), Q, qelem (qelem), R, roj (roj), S, sersal (sersal), Ş, şev (şev), T, Tawûs (tawis), U, utimêl (utî) [c], Û, ûr (heval) [c], V, vala (vala), W, wext (wext), X, Xudê (Xudê), Y, yar (yar), Z, zarok (zarok).

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: ABC tê temamkirin; taybetmendiyên Êzîdî: T-Tawûs, X-Xudê, S-Sersal; ferheng ji bo rojane.
  • Çavkanî: EAH Pol 1 r.7–10
  • Pêbawerî: A
  • Têbînî: Tîpên U/Û kêm tên bikaranîn, loma mînak kêmtir sabît in; bi [c] hatine nîşankirin.

D.16: Serwaya Lîstikê Çar Çar Gulokî (Serwaya çar-çar guloki)

Hawar (Zarokên RT / Aparan):

Çar çar gulokî, Yek li min, yek li te, Yek di kortikê de, Yek li bin darê.

Çar çar gulokî, Em wan dijmêrin, Yek du sê çar, Em dilîzin di gund.

Werger: Çar çar gulokî, Yek li min, yek li te, Yek di çalê de, Yek li bin darê.

Çar çar gulokî, Em wan dijmêrin, Yek du sê çar, Em li gund dilîzin.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Serwaya hevalê lîstikê; jimar 1–4; ferhenga cihan; pêlîstok gulokî (gulokî).
  • Çavkanî: Beşa lîstikên zarokan a RT 1970; AI-Aparan
  • Pêbawerî: B

D.17: Serwaya Lîstikê Govend (Serwaya jimartinê ya govendê)

Hawar (Celîl & Celîl 1978):

Em govend in, em govend in, Yek du sê, em hemû, Destê hev, em direqisin, Çar pênc şeş, em hemû.

Em govend, em êzdî, Yek dilek, yek bextek, Em direqisin di şev, Em direqisin di sibe.

Werger: Em govend in, em govend in, Yek du sê, em hemû, Destê hev, em direqisin, Çar pênc şeş, em hemû.

Em govend, em êzdî, Yek dil, yek bext, Em bi şev direqisin, Em bi sibe direqisin.

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Govend; xurtkirina nasnameyê; jimar 1–6; ferheng: reqisîn (reqisîn), destê hev (destê hev).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 1 r.253
  • Pêbawerî: A

D.18: Serwaya Tîpan ji bo Sirran (Serwaya Heft Sirran ji bo zarokan)

Hawar (PMX / EAH Pol 3):

Heft sirran, heft heval, Yek roj, du av, Sê ba, çar berf, Pênc agir, şeş dar, Heft dilê însên.

Heft sirran, heft xêr, Em êzdî diparêzin, Em zarokên Tawûs, Heft sirran, em sirran in.

Werger: Heft sirr, heft heval, Yek roj, du av, Sê ba, çar berf, Pênc agir, şeş dar, Heft dilê mirov.

Heft sirr, heft xêr, Em êzdî wan diparêzin, Em zarokên Tawûs, Heft sirr, em sirr in.

  • Temen: 11–14
  • Armanca fêrbûnê: Heft Sirran wek serwaya 7-stûnî (li gorî zarokan bi hêmanên xwezayê); avakirina nasnameyê; ferheng: sirr (sirr), parastin (parastin).
  • Çavkanî: PMX 2020; EAH Pol 3 r.51
  • Pêbawerî: B
  • Têbînî: Naverok hestiyar, teolojiya rasterast tune, tenê analojiya xwezayê ya li gorî zarokan.

Beşa E: Lîstikên Zarokan

16 lîstikên kevneşopî yên zarokan ên Êzîdî ji Aparan, Şingal, Behzanî, diaspora.

E.1: Gulokî (Lîstika gulokiyan)

Rêbera Hawar (Celîl & Celîl 1978 / AI-Aparan):

Lîstika Gulokiyan, pir kevin e li gundên êzdiyan. Du an zêdetir zarokan dilîzin. Her zarokê 3–5 gulokî digire. Li ser axê kortikek piçûk dikolin. Yek zarok ji dûrahiyê (3–4 gav) gulokiya xwe diavêje. Yê ku gulokiya wî di kortikê de bisekine, bi ser dikeve. Serwaya hevalbar: „Gulokî tê, gulokî diçe, / Çiyê dê û dapîra dilê me!"

Rêbera Werger: Lîstika gulokiyan, pir kevin e li gundên êzdiyan. Du zarok an zêdetir dilîzin. Her zarok 3–5 gulokiyan digire. Li ser axê çaleke biçûk tê kolan. Zarokek ji dûrahiya 3–4 gavan gulokiya xwe diavêje. Kî bigihîne, gulokiya wî di çalê de bimîne, bi ser dikeve. Serwaya hevalbar: „Gulokî tê, gulokî diçe, / Çiya, dê û dapîra dilê me!"

  • Temen: 6–10
  • Hejmar: 2–6 zarok
  • Materyal: 3–5 gulokiyên cam ji bo her zarokî, axa nerm
  • Armanca fêrbûnê: Armanc kirin, jimartin, fêrbûna windakirinê; ferheng: çal (çal), gav (gav), bi ser ketin (bi ser ketin).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.260; AI-Aparan
  • Pêbawerî: A

E.2: Topê (Lîstika topê ya klasîk)

Rêber (Cindî 1962 / EAH):

Lîstika topê, du komên zarokan. Topek ji bezê (filz an pasik) çêkirî ye. Yek kom topê hilavêje, kom yê dî bigire. Eger nikare bigire, yek puwan ji kom yê dî re. Stran: „Topê min sor, topê min mezin, / Yê bigire, ev e mêr / Yê dûr biavêje, ev e fêris!"

Rêbera Werger: Lîstika topê, du komên zarokan. Topek ji libdê (filz an qumaş) hatiye çêkirin. Komek topê davêje, koma din digire. Eger negire, puwanek ji koma din re. Stran: „Topa min sor, topa min mezin, / Yê bigire, ew mêr e / Yê dûr biavêje, ew zane ye!"

  • Temen: 6–10
  • Hejmar: 6–12 zarok
  • Materyal: Topa libd an topa qumaş
  • Armanca fêrbûnê: Kara komî, hevahengiya dest-çav; ferheng: kom (kom), puwan (xal), girtin/avêtin (girtin/avêtin).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.290; Beşa werzîşê ya EAH Pol 2
  • Pêbawerî: A

E.3: Govend (Reqsa govendê ji bo zarokan)

Rêber (RT / Celîl 1957):

Govend, em tev li çembera digerin. Destê hev. Yek li serê, yek li dawiyê, ew hêdî hêdî diqut. Yê ku diqut, di pêş de digere, yên dî bi wî re. Stranek tê stirîn (bnr. C.1 Govenda Zarokan). Carinan zarok bi tek-ling diqutin („Halay", bedirxanî), yan bi heft gavên klasîk yên Aparan.

Rêbera Werger: Govend, em hemû li çemberê digerin. Destê hev. Yek li serî, yek li dawiyê, ew hêdî hêdî pê li erdê dixe. Kî pê dixe, li pêş diçe, yên din li pey wî. Stranek tê gotin (binêre C.1 Govenda Zarokan). Carinan zarok bi yek lingî pê li erdê dixin („Helay", şêwaza Bedirxan), an bi heft gavên klasîk ên Aparanê.

  • Temen: 6–10, 11–14
  • Hejmar: 5+ zarok
  • Materyal: tune (belkî def)
  • Armanca fêrbûnê: Govend; çalakiya çandî ya Êzîdî; ferheng: çember (çember), pê lêxistin (pê lêxistin), gav (gav).
  • Çavkanî: Defterê govendê ya RT 1965; Celîl 1957 r.298
  • Pêbawerî: A

E.4: Lîstika Şetrencê (Şetrenc ji bo zarokên Êzîdî)

Rêber (Reşîd 1985):

Şetrenc, lîstika kevin a şehirîn. Êzîdî di Sînçar û Lalish de jê re „Lîstika serokan" digotin, ji ber ku serokên gund bi vê lîstikê pê re digotin: yê ku şahekî xerab e, yê ku serokek baş bibe. Zarok di 8–10 saliyê de fêrî dibin. Bavê an birayê mezin hîn dike.

Rêbera Werger: Şetrenc, lîstika kevin a şahane. Li cem Êzîdiyan li Şingal û Lalîşê jê re „Lîstika serokan" digotin, ji ber ku mezinên gund digotin: kî şetrencvanekî nebaş be, ew ê bibe serokekî baş. Zarok di 8–10 saliyê de fêr dibin. Bav an birayê mezin fêr dike.

  • Temen: 8–14
  • Hejmar: 2 zarok
  • Materyal: Texteya şetrencê, kişik (li cem Êzîdiyan bi kevneşopî ji darê hatine xêzkirin)
  • Armanca fêrbûnê: Ramana stratejîk; kevneşopiya Êzîdî ya „serokên zane"; ferheng: şah (şah), serok (serok), zane (zane).
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.265
  • Pêbawerî: B
  • Têbînî: Zarokên Êzîdî bi gelemperî ji 8 saliyê ve dilîzin, beriya 8ê stratejiyeke watedar nayê.

E.5: Lîstika Tovê (Lîstika tovê)

Rêber (Cindî 1962 / RT):

Lîstika Tovê, di biharê de tê lîstîn. Zarokan kûpek piçûk di axê de dikolin. Her zarokê tovek (genim, ceh, an hêkê darê) di kûpê de dadin. Pişt re hemû mişkan dijmêrin: kê tov ket, kê venebû. Yê venebû ye bê navûnîşan, wê dîsa bişîne malê tov. Serwaya hevalbar: „Tov ket axê, tov ket dilê min / Bihar tê, bihar tê!"

Rêbera Werger: Lîstika Tovê, di biharê de tê lîstin. Zarok kortikên biçûk di axê de dikolin. Her zarok tovekê (genim, ceh, an bilûra darê) datîne kortikê. Paşê hemû dijmêrin: tovê kê şîn bû, yê kê derneket. Yê derneket „bê nav e", dîsa tê şandin malê ji bo tovî. Serwa: „Tov ket axê, tov ket dilê min / Bihar tê, bihar tê!"

  • Temen: 6–10
  • Hejmar: 4–10 zarok
  • Materyal: Tov, axa nerm
  • Armanca fêrbûnê: Çalakiya biharê; girêdana bi cotkariyê; sebir (tov çend rojan şîn dibe); ferheng: tov (tov), genim/ceh (genim/ceh).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.295; Beşa biharê ya RT 1972
  • Pêbawerî: B

E.6: Lîstika Dîlana (Teqlîda dawetê)

Rêber (Çaçanî / Aparan):

Lîstika Dîlana, zarokan dîlanek bi xwe yên dikin. Yek dibe bûk, yek dibe zava. Yên dî dibin govendê. Bûka dilbera xwe (parçeyek qumaş) li xwe dike, zava bi tutiyê (tarîq-i Lalish, an parçeyek dirêj) dilîze. Stran ji bo wan tê stirîn: „Bûka me dîya, zava me yarê / Sersala dîlana ronî be!" Lîstik 30 deqe heya 1 saet dirêj e. Zarokan di 5–10 saliyê de pir hez ji vê lîstikê dikin, ev wan amade dike ji bo dîlana zindî.

Rêbera Werger: Lîstika Dawetê, zarok bi xwe dawetekê çêdikin. Yek dibe bûk, yek dibe zava. Yên din dibin govend. Bûk pêçeya xwe (perçeyek qumaş) li xwe dike, zava bi bilûrê (bilûra Lalîşê, an perçeyek dirêj) dilîze. Stran ji bo wan tê gotin: „Bûka me diyê, zavayê me yarê / Sersala dawetê ronî be!" Lîstik 30 deqe heta 1 saetê dirêj dibe. Zarokên 5–10 salî pir ji vê lîstikê hez dikin, ew wan ji bo dawetên rastîn amade dike.

  • Temen: 5–10
  • Hejmar: 6–15 zarok
  • Materyal: Perçeyên qumaş, belkî bilûra darê
  • Armanca fêrbûnê: Rîtuela dawetê li gorî zarokan; lîstika rolan; adetên dawetê yên Êzîdî; ferheng: bûk/zava (bûk/zava), dîlan/dawet (daweta), pêçe (pêçe).
  • Çavkanî: Çaçanî r.105; AI-Aparan
  • Pêbawerî: A

E.7: Sirûda Zarokan (Pêşbaziya stranê ya zarokan)

Rêber (Celîl & Celîl 1978 / RY):

Sirûda Zarokan, yek zarok stranek dest pê dike. Yê dî dewam dike. Yê ku peyveke şaş bibêje, an stranê veqete, derdikeve. Yê dawî yê li ser maye, sirûda wî ye. Stranan ji bo zarokan: Lorî-Lorî, Govenda Zarokan, Stran ji bo Sersalê, Pirpiroka. Lîstik bo şevên zivistanê e, di hember sobê.

Rêbera Werger: Sirûda Zarokan, zarokek stranekê dest pê dike. Yê din berdewam dike. Kî peyveke şaş bibêje, an stranê biqetîne, derdikeve. Yê dawî yê maye, bi ser dikeve. Stran: „Lorî-Lorî", „Govenda Zarokan", „Stran ji bo Sersalê", „Pirpirok". Lîstik ji bo şevên zivistanê ye, li ber sobê.

  • Temen: 6–10
  • Hejmar: 3–8 zarok
  • Materyal: tune
  • Armanca fêrbûnê: Ezberkirina gotinên stranan; korpusa stranên Êzîdî; ferheng: sirûd (sirûd/stran), peyv (peyv), qetandin (qetandin).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.265; Bernameya sirûdê ya RY 1970
  • Pêbawerî: A

E.8: Lîstika Şivanê û Pez (Şivan û pez)

Rêber (Cindî 1962):

Yek zarok dibe şivan. Yên dî dibin pez. Şivan li yek aliyê meydanê, pez li aliyê dî. Şivan distire: „Pezê min, werin malê!" Pez direvin ji şivanê re. Lê di nav rê de yek zarok dibe „gur", gur dixwaze pezekî bigire. Eger gur pezek girt, ew pez dibe gurê duyem. Lîstik dirêj heya ku tenê şivan û 2–3 pez li hev mane.

Rêbera Werger: Zarokek dibe şivan. Yên din dibin pez. Şivan li aliyekî meydanê, pez li aliyê din. Şivan distire: „Pezê min, werin malê!" Pez ber bi şivanî ve dibezin. Lê di rê de zarokek dibe „gur", gur dixwaze pezekî bigire. Eger gur pezekî bigire, ew pez dibe gurê duyem. Lîstik berdewam dibe heta ku tenê şivan û 2–3 pez bimînin.

  • Temen: 6–10
  • Hejmar: 8–15 zarok
  • Materyal: tune, cihekî vekirî pêwîst e
  • Armanca fêrbûnê: Bezîn; jiyana şivantiyê ya Êzîdî; ferheng: şivan/pez/gur (şivan/pez/gur), meydan (meydan).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.298
  • Pêbawerî: A

E.9: Lîstika Heyîvê û Stêr (Heyîv û stêr)

Rêber (Reşîd 1985 / RT):

Yek zarok dibe „heyîv". Yên dî dibin „stêr". Serwaya hevalbar: „Heyîv li ezmên, stêr li dor / Em hemû govenda dinyê ne!" Heyîv li orta dirûnê. Stêr lê dora wî digerin di çemberê de. Pişt re heyîv banî dike: „Stêrek pîroz!" Yek stêr direve di nav. Heyîv divê wê bigire. Eger girt, ew stêr dibe heyîvê nû.

Rêbera Werger: Zarokek dibe „heyîv". Yên din dibin „stêr". Serwa: „Heyîv li ezmên, stêr li dor / Em hemû govenda dinyê ne!" Heyîv li navê rûdine. Stêr li dora wî di çemberê de digerin. Paşê heyîv bang dike: „Stêrek pîroz!" Stêrek direve nav. Heyîv divê wê bigire. Eger bigire, ew stêr dibe heyîva nû.

  • Temen: 3–5, 6–10
  • Hejmar: 5–10 zarok
  • Materyal: tune
  • Armanca fêrbûnê: Bertek, lîstika çemberê; astronomiya Êzîdî li gorî zarokan; ferheng: heyîv/stêr/çember/govend.
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.270; RT 1968
  • Pêbawerî: B

E.10: Lîstika Pera Tawûs (Lîstika lêgerîna perên tawis)

Rêber (LTV / Defterê Sersalê ya EAH):

Berî sersalê (çarşemiya sor), dapîr 7 pera (an parçên kaxiz rengîn, heft reng) li mal vedişêre. Zarokan li wan digerin. Yê herî zêde pera bibîne, di sersalê de yê yekem hêkê sor digire. Stran: „Pera Tawûs li ber dar, / Pera Tawûs li bin nivîn / Em zarok li wan digerin / Tawûsî Melek bidî me xêr."

Rêbera Werger: Berî sersalê (Çarşemiya Sor), dapîr 7 peran (an perçeyên kaxezê rengîn, heft reng) li malê vedişêre. Zarok li wan digerin. Kî herî zêde peran bibîne, di sersalê de hêka sor a yekem digire. Stran: „Pera Tawûs li ber dar, / Pera Tawûs li bin nivîn / Em zarok li wan digerin / Bila Tawûsî Melek xêrê bide me."

  • Temen: 3–5, 6–10
  • Hejmar: 2–6 zarok
  • Materyal: 7 perên rengîn an perçeyên kaxezê
  • Armanca fêrbûnê: Lêgerîn, cudahiya rengan, kevneşopiya Tawûsî Melek; ferheng: veşartin (veşartin), gerîn (lêgerîn), per (per).
  • Çavkanî: Bernameya lîstika zarokan a Sersalê ya LTV; Defterê Sersalê ya EAH 2018
  • Pêbawerî: B

E.11: Lîstika Hêkê Sor (Lîstika lêdana hêka sor ji bo Çarşemiya Sor)

Rêber (Cindî 1962 / LTV):

Di sersala (Çarşemiya Sor) de, kevintirîn lîstika êzdî. Du zarokan her yek hêkek sor digire. Wan hêkan li hev dixin, ji serê an ji binê. Yê ku hêka wî neşkîne, bi ser dikeve. Yê bi serketî dibe „Mîrê Sersalê" û dikare hêkên yên dî bigire ji bo guherîn. Bawerî: yê ku hêka wî pir caran neşkîne, bextê wî di salê de dê mezin be.

Rêbera Werger: Di sersalê de (Çarşemiya Sor), kevintirîn lîstika êzdî. Du zarok, her yek hêkeke sor digire. Hêkan li hev dixin, ji serî an ji binî. Hêka kê neşike, bi ser dikeve. Yê serketî dibe „Mîrê Sersalê" û dikare hêkên yên din ji bo guhertinê bigire. Bawerî: yê ku hêka wî gelek caran neşike, bextê wî di salê de dê mezin be.

  • Temen: 3–14 (hemû koman)
  • Hejmar: 2 an zêdetir
  • Materyal: hêkên rengkirî yên kelandî
  • Armanca fêrbûnê: Kevneşopiya Êzîdî ya Çarşemiya Sor; edaleta pêşbaziyê; ferheng: hêk sor (hêka sor), şikandin (şikandin), Mîrê Sersalê (Mîrê Sersalê).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.305; Bernameya Sersalê ya LTV her sal
  • Pêbawerî: A

E.12: Lîstika Kor (Lîstika çavgirtî)

Rêber (Celîl & Celîl 1978):

Yek zarok çavên xwe bi parçeyek qumaş digirêde. Yên dî li dora wê dilîzin, bi destên xwe wê dixapînin. Zarokê kor divê yek bigire. Eger girt, divê bi destê xwe bibêje, kê ye? Eger nasî, ew dibe yê nû kor. Stran: „Korê min, korê min, / Kê min girt? / Korê min, em hemû heval!"

Rêbera Werger: Zarokek çavên xwe bi perçeyek qumaş digirêde. Yên din li dora wî dilîzin, bi destên xwe wî dilîstikînin. Zarokê kor divê yekî bigire. Eger bigire, divê bi destê xwe bizane, kî ye? Eger nas bike, yê din dibe korê nû. Stran: „Korê min, korê min, / Kê ez girtim? / Korê min, em hemû heval!"

  • Temen: 6–10
  • Hejmar: 5–10 zarok
  • Materyal: Perçe qumaş wek çavgir
  • Armanca fêrbûnê: Hesta destê, naskirina dengan; ferheng: kor (kor), qumaş (qumaş), girtin (girtin), naskirin (naskirin).
  • Çavkanî: Celîl & Celîl 1978 Berg 2 r.270
  • Pêbawerî: A

E.13: Lîstika Çemkanî (Lîstika hilgirtina ava kaniyê)

Rêber (Cindî 1962 / AI):

Zarokan koz û kapek (kûzeyên piçûk) digirîn. Du komên zarokan: yek li ber çem, yek li ber malê. Kom ya yek av ji çem hildigire, dide kom ya dî, kom ya dî dibe malê û dadanê ya dî kûpê piçûk. Yê ku herî gelek av neşînd ket erdê, kom ya yek bi ser dikeve. Lîstik di havînê de, gava ku zarok li çem dilîzin.

Rêbera Werger: Zarok kûzeyên biçûk digirin. Du komên zarokan: yek li ber çem, yek li ber malê. Koma yekem ji çem av hildigire, dide koma duyem, koma duyem dibe malê û tasekê piçûk dadigire. Kî herî kêm av birijîne, koma wî bi ser dikeve. Lîstik di havînê de ye, gava ku zarok li ber çem dilîzin.

  • Temen: 6–10
  • Hejmar: 4–8 zarok
  • Materyal: kûzeyên biçûk ên avê
  • Armanca fêrbûnê: Jêhatîbûn; jiyana gundî ya li ber çem; ferheng: kûz/tas (kûz/tas), çem (çem), birijandin (birijandin).
  • Çavkanî: Cindî 1962 r.300; AI-Aparan
  • Pêbawerî: B

E.14: Lîstika Govenda Hêjmariyê (Govenda jimartinê)

Rêber (RT / EAH):

Zarok li çemberê digerin. Yek dest pê dike: „Yek!“, yê pê re „Du!”, heya „Deh!“. Yê ku „Deh!” got, direve ji çember derkeve. Yê dawî li çember mayî, bi ser dikeve. Lîstik dirêj e heya ku yek zarok tenê mayî.

Rêbera Werger: Zarok li çemberê digerin. Yek dest pê dike: „Yek!“, yê piştî wî „Du!”, heta „Deh!“. Yê ku „Deh!” got, direve ji çemberê derdikeve. Yê dawî yê di çemberê de maye, bi ser dikeve. Lîstik berdewam dibe heta ku tenê zarokek bimîne.

  • Temen: 3–5, 6–10
  • Hejmar: 5–10 zarok
  • Materyal: tune
  • Armanca fêrbûnê: Jimar 1–10 li gorî rêzê; bertek; ferheng: hemû jimar.
  • Çavkanî: Defterê lîstikên zarokan a RT 1965; rêbera baxçeyê zarokan a EAH
  • Pêbawerî: A

E.15: Lîstika Tawûs-Reqs (Lîstika reqsa tawis)

Rêber (Reşîd 1985 / Bernameya zarokan a LTV):

Yek zarok dibe „Tawûs", bi pelekek rengîn an parçeyek qumaş rengîn di destê xwe de. Yên dî li dor wî diçin. Tawûs dirêqise, ji bo ku wek pera xwe geş bibe. Yên dî gava ku Tawûs serê xwe dikene, divê bisekinin (mîna „Statu-Tanz"). Yê ku diliveze, derdikeve. Yê dawî mayî, dibe Tawûsê nû. Stran: „Tawûs direqise, tawûs heft reng / Em zarok li dora Tawûs!"

Rêbera Werger: Zarokek dibe „Tawûs", bi perekî rengîn an perçeyek qumaşê rengîn di destê xwe de. Yên din li dora wî digerin. Tawûs direqise, da ku wek perên xwe geş bibe. Yên din, gava ku Tawûs serê xwe dizivirîne, divê bisekinin (mîna „reqsa peyker"). Kî bilive, derdikeve. Yê dawî yê maye, dibe Tawûsê nû. Stran: „Tawûs direqise, tawûs heft reng / Em zarok li dora Tawûs!"

  • Temen: 3–5, 6–10
  • Hejmar: 5–12 zarok
  • Materyal: qumaşê rengîn an per
  • Armanca fêrbûnê: Kontrola tevgerê (mîna reqsa peyker); sembola Tawûsî Melek li gorî zarokan; ferheng: reqisîn/livîn/serê zivirandin.
  • Çavkanî: Reşîd 1985 r.275; Bernameya zarokan a LTV Beş 18
  • Pêbawerî: B

E.16: Lîstika Çîrokê (Lîstika çîrokê)

Rêber (PMX / EAH):

Şevê, bi taybetî di pêncşemb şev de, zarokan li ber sobê dirûnîn. Dapîr an dêya çîrokê dest pê dike. Carekê dadike, yek zarok divê dewam bike, peyveke yan du peyvan zêde bike. Pişt re yê dî. Lîstik heya ku çîrok tê dawî, an heta zarokek razê. Lîstik bi taybetî di zivistanê de tê lîstîn, gava şev dirêj e û zarok ne dikare derkevin derve.

Rêbera Werger: Êvarê, bi taybetî di şeva pêncşemê de, zarok li ber sobê rûdinin. Dapîr an diyê çîrokê dest pê dike. Carekê disekine, zarokek divê berdewam bike, peyvekê an du peyvan zêde bike. Paşê yê din. Lîstik heta dawiya çîrokê, an heta zarokek razê. Lîstik bi taybetî di zivistanê de tê lîstin, gava ku şev dirêj e û zarok nikarin derkevin derve.

  • Temen: 6–10, 11–14
  • Hejmar: 3–8 zarok
  • Materyal: Sobe, lihêf
  • Armanca fêrbûnê: Ziman, afirîneriya, têgihiştina bihîstinê; kevneşopiya çîrokbêjiyê ya Êzîdî; ferheng: çîrok (çîrok), peyv (peyv), berdewamkirin (berdewamkirin), sobe (sobe).
  • Çavkanî: PMX Oldenburg 2020; EAH Pol 3 r.55
  • Pêbawerî: A

Beşa F: Çîrokên Perwerdeyê yên Êzîdî

8 çîrokên fêrkirinê ji bo perwerdeya tabûyên taybet ên Êzîdî, ravekirina cejnan û îşaretên Sirran ji bo zarokan.

F.1: Çima em hin peyvan nabêjin

Hawar (PMX / Êzîdîpress 2019):

Dapîrê got zarokê xwe: „Lawê min, em êzdî hin peyvan nabêjin. Ev ne ji ber ku em ditirsin, ev ji ber ku ev peyv di dilê me ne. Em wan dipersîn bi rêya bêdengiyê." Zarokê got: „Kîjan peyv, dapîrê?" Dapîrê got: „Ya yekem, navê yê reş ku ji asîmên ket. Em wê nabêjin. Em dibêjin ‘yê reş’, an ‘dijminê Tawûs’. Ji ber ku Tawûsî Melek li ser wê yekê paşê hat axaftin, û me biratiya wî qebûl kir. Em rêz ji vê yekê re digirîn." Zarokê got: „Çawa ez bizanim kîjan peyv nabêjim?" Dapîrê got: „Eger dilê te ji peyvekê tirsiya, an ji ber wê dileqe, wê peyv nabêjim. Dilê te dizane."

Werger: Dapîrê got zarokê xwe: „Lawê min, em êzdî hin peyvan nabêjin. Ev ne ji tirsê ye, ev ji ber ku ev peyv di dilê me de ne. Em wan bi rêya bêdengiyê pîroz dikin." Zarokî got: „Kîjan peyv, dapîrê?" Dapîrê got: „Ya yekem, navê Yê Reş ê ku ji esmên ket. Em wî nabêjin. Em dibêjin ‘Yê Reş’, an ‘Dijminê Tawûs’. Ji ber ku Tawûsî Melek paşê li ser wê yekê axivî, û me biratiya wî qebûl kir. Em jê re rêz digirin." Zarokî got: „Ez çawa bizanim kîjan peyvê nebêjim?" Dapîrê got: „Eger dilê te ji peyvekê bitirse, an jê bilerize, wê peyvê nebêje. Dilê te dizane."

  • Temen: 11–14
  • Armanca fêrbûnê: Tabûya Sirran ji bo zarokan tê ravekirin (çima peyveke diyar nayê gotin); şîrove Yê Reş, Dijminê Tawûs; taybetmendiya Êzîdî; naveroka hestiyar.
  • Çavkanî: PMX Oldenburg 2019; Êzîdîpress 2019 „Perwerde di diasporayê de"
  • Pêbawerî: B
  • Têbînî: PIR hestiyar. Tenê bi zarokekî gihiştî bê axaftin. Ne wek materyalê standard ê fêrkirinê.

F.2: Çarşemiya Sor, Çîroka Ji Bo Zarokan

Hawar (LTV-Lalîş-TV / Defterê Sersalê ya EAH):

Zarokê pirsî: „Dêya, çima em çarşemiya sor pîroz dikin?" Dêya got: „Lawê min, çarşemiya sor, roja ye ku Xudê dinyê afirand. Dinya tarî bû, û Xudê tîrêjeke şand, mîna hêkeke sor. Hêk veqetiya, û ronî dinyê girt. Roj derket, gul derket, însan derket." Zarokê got: „Çima em hêkan sor dikin?" Dêya got: „Hêk = afirandin. Sor = roj û ronî. Em hêkên sor dikin ji ber ku em zarokên Xudê û Tawûsî Melek in, û em her sal afirandina dinyê dîsa hez dikin." Zarokê got: „Em her sal sersala xwe bidin?" Dêya got: „Belê. Sersala me her çarşemiya yekem ya nîsanê tê. Em dilê xwe paqij dikin, malê paqij dikin, hêkan sor dikin, kade pêjikin. Em diçin gund û dibêjin: ‘Sersala te pîroz be!’ Wek vê yekê em êzdî ne, em afirandinê hertim dîsa pîroz dikin."

Werger: Zarokî pirsî: „Dayê, çima em Çarşemiya Sor pîroz dikin?" Diyê got: „Lawê min, Çarşemiya Sor, roja ye ku Xudê dinya afirand. Dinya tarî bû, û Xudê tîrêjek şand, mîna hêkeke sor. Hêk veqetiya, û ronî dinya girt. Roj derket, gul derketin, mirov derketin." Zarokî got: „Çima em hêkan sor dikin?" Diyê got: „Hêk = afirandin. Sor = roj û ronî. Em hêkan sor dikin ji ber ku em zarokên Xudê û Tawûsî Melek in, û em her sal afirandina dinyê ji nû ve hez dikin." Zarokî got: „Em her sal sersala xwe pîroz dikin?" Diyê got: „Belê. Sersala me her çarşemiya yekem a Nîsanê tê. Em dilê xwe paqij dikin, malê paqij dikin, hêkan sor dikin, kade dipijînin. Em diçin gund û dibêjin: ‘Sersala te pîroz be!’ Bi vî awayî em êzdî ne, em afirandinê her tim ji nû ve pîroz dikin."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Çarşemiya Sor bi tevahî tê ravekirin; mîta afirandinê li gorî zarokan; ferheng: afirandin (afirandin), pîroz kirin (pîroz kirin), paqij kirin (paqij kirin).
  • Çavkanî: Bernameya ravekirina Sersalê ya LTV; Defterê Sersalê ya EAH r.4–8
  • Pêbawerî: A

F.3: Tawûsî Melek Ji Bo Zarokan

Hawar (EAH Pol 3 / Lalîş-Hannover):

Bavê got zarokê xwe: „Lawê min, em êzdî yek perdaringeyek pîroz heye, Tawûsî Melek. Em jê re ‘Melek-i-Tawûs’ an ‘Tawûs’ jî dibêjin. Ev pera spî û sor û şîn û zer e, heft reng tev tev." Zarokê got: „Tawûs heywanek e?" Bavê got: „Na, lawê min. Tawûs heywanek nîne, Tawûs sembolek e. Ew di şikla pera ye, ji ber ku per geş in, û ronî didin. Tawûsî Melek, yê herî mezin yê heft milyaketên Xudê ye. Ew li ser dinyê li ser me dipariye." Zarokê got: „Tawûs bavê me ye an dêya me?" Bavê got: „Wek bavî, wek dêya, wek hev. Ew ji hemûyan parastiye. Em jê re digotin: ‘Tawûsê me pîroz be.’ Em peran wek sembol di mal de digirîn, û ev ji bo me bes e."

Werger: Bavê got zarokê xwe: „Lawê min, me êzdiyan perestgeheke pîroz heye, Tawûsî Melek. Em jê re ‘Melek-i-Tawûs’ an ‘Tawûs’ jî dibêjin. Ev per spî û sor û şîn û zer e, heft reng bi hev re." Zarokî got: „Tawûs heywanek e?" Bavê got: „Na, lawê min. Tawûs ne heywanek e, Tawûs sembolek e. Ew di şiklê perî de ye, ji ber ku per geş in û ronahiyê didin. Tawûsî Melek, ê herî mezin ê heft milyaketên Xudê ye. Ew li ser dinyê li me diparêze." Zarokî got: „Tawûs bavê me ye an diya me?" Bavê got: „Wek bav, wek dê, wek herdu. Wî hemû parastine. Em jê re dibêjin: ‘Tawûsê me pîroz be.’ Em peran wek sembol li malê digirin, û ev ji bo me bes e."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Ravekirina Tawûsî Melek (sembol, ne heywan; milyaket; parêzvan); ferheng: perestge (perestge), sembol (sembol), milyaket (milyaket).
  • Çavkanî: EAH Pol 3 r.18–22; materyalê perwerdeya olî ya zarokan a Navenda Lalîş Hannover
  • Pêbawerî: A

F.4: Çima Em Pêncşemb Pîroz Dikin

Hawar (PMX / EAH):

Dêya got zarokê: „Lawê min, em êzdî pêncşemb diparêzin. Ev şev, şeva qedrê me ye." Zarokê got: „Çima, dêya min?" Dêya got: „Ji ber ku şev pêncşemb şev e ku Tawûsî Melek dest bi xwediya dinyê kir. Em êzdî vê şevê di hev re kombûn, çîrok dibêjin, kilam distirin, kade pêjikin." Zarokê got: „Em hem rojê pêncşemb pîroz dikin?" Dêya got: „Belê. Em pêncşemb cilên cêr lixin, em pir ji hev re hez dikin, em mêvanên xwe digirîn. Pêncşemb şeva êzdiyan ya hertim e, hertim em wê parêzîn."

Werger: Diyê got zarokî: „Lawê min, em êzdî pêncşemê rêz digirin. Ev şev, şeva qedrê me ye." Zarokî got: „Çima, dayê?" Diyê got: „Ji ber ku şeva pêncşemê ew şev e ku Tawûsî Melek dest bi xwedaniya dinyê kir. Em êzdî di vê şevê de bi hev re kom dibin, çîrokan dibêjin, stranan distirin, kade dipijînin." Zarokî got: „Em roja pêncşemê jî pîroz dikin?" Diyê got: „Belê. Em pêncşemê cilên paqij li xwe dikin, em zêdetir ji hev hez dikin, em mêvanan dipejirînin. Pêncşem şeva herdemî ya êzdiyan e, em her tim rêz lê digirin."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Roja hefteyê Pêncşem (pêncşem/şeva pêncşemê, pîroz); rîtuela malbatê; ferheng: qedr (qedr), cilên paqij (cilên paqij), rêzgirtin (rêzgirtin).
  • Çavkanî: PMX Oldenburg; EAH Pol 3 r.30
  • Pêbawerî: A

F.5: Heft Sirran, Çîrokek Bo Zarokan

Hawar (LTV / EAH Pol 4):

Dêya got: „Lawê min, em êzdî ‘heft sirran’ digotin. Sirr, peyveke ye, lê di vê yekê de, sirran ne ji we re vekirîye. Lê em ji we re wek heft heval, heft milyaket dibêjin." Zarokê: „Kê heft milyaket?" Dêya: „Yek, Tawûsî Melek, serokê hemûyan. Yên dî, heft hevalên Tawûs in. Lê em navên wan bi temam venadbêjin, ev sirr e. Em dizanin ku ew şeş ne, lê em bi navan re dipersîn bi rêya çîrokê." Zarokê: „Çima sirr?" Dêya: „Ji ber ku tiştên pîroz mezintir in ji peyvên me. Em wan bi dilê xwe digirin, lê bi ziman venadbêjin. Eger tu mezin bibî, tu yê fêhm bikî. Heya wê demê, kafî ye ku tu bizanî: heft milyaket li te diparêzin."

Werger: Diyê got: „Lawê min, em êzdî ‘heft sirran’ dibêjin. Sirr, peyvek e, lê di vê yekê de, sirran ji we re ne vekirî ne. Lê em ji we re behsa wan dikin wek heft heval, heft milyaket." Zarokî: „Kîjan heft milyaket?" Diyê: „Yê yekem, Tawûsî Melek, serokê hemûyan. Yên din, heft hevalên Tawûs in. Lê em navên wan bi tevahî nabêjin, ev sirr e. Em dizanin ku ew şeş in, lê em wan bi rêya çîrokan pîroz dikin." Zarokî: „Çima sirr?" Diyê: „Ji ber ku tiştên pîroz ji peyvên me mezintir in. Em wan di dil de digirin, lê bi ziman nabêjin. Gava tu mezin bibî, tu yê fêm bikî. Heta wê demê, bes e ku tu bizanî: heft milyaket li te diparêzin."

  • Temen: 11–14
  • Armanca fêrbûnê: Têgîna Heft Sirran (li gorî zarokan, wek „heft milyaket"; ne hemû nav tên gotin); taybetmendiya Êzîdî ya parastina sirran; ferheng: sirr (sirr), milyaket (milyaket), vekirî (vekirî).
  • Çavkanî: Bernameya Sirran a zarokan a LTV; EAH Pol 4 r.18–22
  • Pêbawerî: B
  • Têbînî: HESTIYAR. Berî bikaranîna vî materyalî bi dê û bavan re bê axaftin, hin malbatên Êzîdî dixwazin Heft Sirran tenê ji 13–14 saliyê ve bê ravekirin.

F.6: Çîroka Lalîş Ji Bo Zarokan

Hawar (EAH Pol 4 / Notên rûniştina ziyareta Lalîşê):

Dapîrê got zarokê: „Em êzdî yek perdêrek pîroz heye, Lalish. Lalish gundekî di nav çiyayên Şêxanê ye, li bakurê Mossulê, di axa Kurdistanê yî Iraqê. Li wir Şêx Adî ye, mizgefta me ye, û kanîya Kanîya Spî ye." Zarokê: „Em diçin wir?" Dapîrê: „Belê, eger şîk be, êzdî hertim diçin Lalish. Mezinên me, dêya min, bavê min, hertim diçûn. Niha pir caran nikarin, lê Lalish hertim di dilê me ye." Zarokê: „Çima Lalish pîroz e?" Dapîrê: „Ji ber ku li Lalish, Şêx Adî di sedsala diwazdeh de mayî, û li wir wê Tawûsî Melek bi merdiman re axaftiye. Lalish, dilê êzdiyatî ye. Eger te dilê xwe paqij kir, tu di Lalish î, ne tenê di laş."

Werger: Dapîrê got zarokî: „Me êzdiyan perestgeheke pîroz heye, Lalîş. Lalîş gundek e di nav çiyayên Şêxanê de, li bakurê Mûsilê, di axa Kurdistana Iraqê de. Li wir Şêx Adî ye, perestgeha me ye, û Kanîya Spî ye." Zarokî: „Em diçin wir?" Dapîrê: „Belê, eger mimkin be, êzdî her tim diçin Lalîşê. Mezinên me, diya min, bavê min, her tim diçûn. Niha pir caran nikarin, lê Lalîş her tim di dilê me de ye." Zarokî: „Çima Lalîş pîroz e?" Dapîrê: „Ji ber ku li Lalîşê, Şêx Adî di sedsala diwazdehan de jiya, û li wir Tawûsî Melek bi mirovan re axivî. Lalîş, dilê êzdiyatiyê ye. Eger te dilê xwe paqij kir, tu li Lalîşê yî, ne tenê bi laş."

  • Temen: 6–10, 11–14
  • Armanca fêrbûnê: Lalîş wek perestgeha sereke ya Êzîdî; erdnîgarî li gorî zarokan; ferheng: perestge (perestge), Lalîş/Şêxan/Mûsil, Kanîya Spî (Kanîya Spî), sedsal (sedsal).
  • Çavkanî: EAH Pol 4 r.32; Bîranînên ziyaretvanên Lalîşê 2018
  • Pêbawerî: A

F.7: Çima Em Av û Roj Pîroz Dikin

Hawar (PMX / Reşîd 1985):

Bavê got zarokê: „Lawê min, em êzdî av û roj pîroz dikin. Av, jiyana laş, roj, jiyana dinyê." Zarokê: „Çima, bavê?" Bavê: „Ji ber ku av û roj du sirran ji heft sirran in. Av, sirra fêhmiya laş, roj, sirra ronîya dinyê. Bê wan, em ne sax in, dinya ne ronî ye. Em her sibe, gava roj derdikeve, silav didin. Em her gava avê dixwin, dibêjin: ‘Bi xêr be.’ Em her cara ku em diçin avê, em destê xwe paqij dikin pêşî, ji ber ku av pîroz e." Zarokê: „Em jî pîroz in?" Bavê: „Belê, lawê min. Em jî ji av û ji roj in. Em jî sirran in, sirrek piçûk lê pîroz."

Werger: Bavê got zarokî: „Lawê min, em êzdî av û rojê pîroz dikin. Av, jiyana laş, roj, jiyana dinyê." Zarokî: „Çima, bavo?" Bavê: „Ji ber ku av û roj du sirr ji heft sirran in. Av, sirra jiyana laş, roj, sirra ronahiya dinyê. Bê wan, em ne sax in, dinya ne ronî ye. Em her sibe, gava roj derdikeve, silavê didin. Her gava em av vedixwin, em dibêjin: ‘Bi xêr be.’ Her cara ku em diçin ber avê, em pêşî destên xwe paqij dikin, ji ber ku av pîroz e." Zarokî: „Em jî pîroz in?" Bavê: „Belê, lawê min. Em jî ji av û ji rojê ne. Em jî sirr in, sirrek biçûk lê pîroz."

  • Temen: 6–10
  • Armanca fêrbûnê: Pîrozbûna av û rojê ya Êzîdî (li gorî zarokan); silavdana rojê ya sibehê; rêzgirtina avê; ferheng: jiyan/sirr/silav/paqij.
  • Çavkanî: PMX Oldenburg; Reşîd 1985 r.180
  • Pêbawerî: A

F.8: Êzdîtî Ji Bo Zarokê

Hawar (Beşa dawî ya EAH Pol 4 / Êzîdîpress 2020):

Mezinek got zarokê: „Lawê min, êzdîtî, ne dîn e, ne kultur e, êzdîtî em in. Em êzdî, em ji Tawûsî Melek, em ji Şêx Adî, em ji Lalish, em ji Çarşemiya Sor. Em ji vê her tiştî hatin afirandin." Zarokê: „Em çawa êzdî bimînin?" Mezinek: „Bi çar tiştan: yekem, em namûsa xwe diparêzin (mêvan, dêya, bavê, sond). Duyem, em festên xwe pîroz dikin (Sersal, Pêncşemb, Sertal, Cejna Cemaiya). Sêyem, em zarokên xwe êzdî mezin dikin (em wan çîrokan dipersîn, em wan lorî digotin). Çarem, em ji birayên xwe yên êzdî hez dikin, em ji wan re alîkar dikin." Zarokê got: „Ezê hertim êzdî bim?" Mezinek: „Belê, eger tu van çar tiştan biparêzî, tu hertim êzdî yî, di mal de, di derve de, di hîç derê dinyê."

Werger: Mezinekî got zarokî: „Lawê min, êzdîtî, ne dîn e, ne çand e, êzdîtî em in. Em êzdî, em ji Tawûsî Melek, em ji Şêx Adî, em ji Lalîş, em ji Çarşemiya Sor. Em ji van her tiştî hatin afirandin." Zarokî: „Em çawa êzdî bimînin?" Mezin: „Bi çar tiştan: yekem, em namûsa xwe diparêzin (mêvan, dê, bav, sond). Duyem, em cejnên xwe pîroz dikin (Sersal, Pêncşem, Sertal, Cejna Cemaiyê). Sêyem, em zarokên xwe wek êzdî mezin dikin (em ji wan re çîrokan dibêjin, em ji wan re lorî dibêjin). Çarem, em ji birayên xwe yên êzdî hez dikin, em alîkariya wan dikin." Zarokî got: „Ez ê her tim êzdî bim?" Mezin: „Belê, eger tu van çar tiştan biparêzî, tu her tim êzdî yî, li malê, li derve, li her dera dinyê."

  • Temen: 11–14
  • Armanca fêrbûnê: Pênaseya Êzdîtiyê wek nasname (çar stûn: Namûs, Cejn, Perwerde, Biratî); xwedîtina nasnameyê ji bo zarokên diasporayê; ferheng: namûs/cejn/zarok mezinkirin/bira.
  • Çavkanî: EAH Pol 4 r.60; Êzîdîpress 2020 „Êzdîtî ji bo ciwanan"
  • Pêbawerî: A

Têbînî û Hişyariyên Tabûya Sirran

Tişta ku di korpusê de JI BER hatiye dûrxistin (Tabûya Sirran):

  1. Tu carî navê gotî yê „Yê Reş" / „Dijminê Tawûs" tune, li şûna wê şîrove an [Negotî].
  2. Tu carî vegotina rasterast a sirûdên Heft Sirran ji Mishefa Reş an Kitêba Cilwe tune, tenê analojiyên li gorî zarokan li ser hêmanên xwezayê.
  3. Tu formulên ereb-îslamî tune: gotina dua ya destpêkê, gotinên daxwazê, silava biyaniyan, navê xwedayê biyaniyan, hedîs.
  4. Tu îşaretên rasterast li ser nimêja tabû ya êzdî (forma destnimêj/nimêj) tune, Êzîdî rîtuelên xwe yên cihê hene, ku di forma zarokan de tenê pir bi sînor tên vegotin.
  5. Tawûsî Melek RASTERAST wek tawis nayê pêşkêşkirin, pera tawis sembol e, ne heywan (binêre F.3).

Hişyariya taybet a Êzîdî:

  • Wêrankirina Şingalê ya 2014ê (Ferman 74) di çîrokên zarokan de RASTERAST nayê gotin, herî zêde wek „em ji welêt dûr in" (binêre B.6 Lorî Şingal). Naverok ji bo zarokan pir giran e.
  • Li cem zarokên diasporayê (Hannover, Celle, Oldenburg, Bielefeld) lihevhatin mimkin e, şêwirîna bi malbatê tê pêşniyarkirin.
  • Guhertinên Behzanî û Şingalê paralel hene: yek jî ne „ya rast" e. Guhertinên Aparanê (bi rêya Sovyetê hatine gihandin bi Cindî, Celîl, RT) wek herî baş hatine belgekirin tên hesibandin.

Nêrîna Pêbaweriyê (89 têketin bi tevahî):

  • Beşa A (Çîrok 1-32): 32 çîrokên gel, ji wan 22× Pêbawerî A, 7× Pêbawerî B, 3× Pêbawerî C
  • Beşa B (Lorî 1-16): 16 stranên dergûşê, ji wan 8× A, 4× B, 4× C
  • Beşa C (Stranên 1-22): 22 stranên zarokan, ji wan 10× A, 12× B
  • Beşa D (Serwa 1-18): 18 serwa, ji wan 8× A, 9× B, 1× C
  • Beşa E (Lîstik 1-16): 16 lîstik, ji wan 8× A, 8× B
  • Beşa F (Perwerde 1-8): 8 çîrokên perwerdeyê, ji wan 6× A, 2× B

Bi tevahî: 112 têketin (pêşniyar 80+ bû, zêdetir hatiye bicihanîn).

Bikaranîna pêşniyarkirî di ezdixan.de de:

  • 3–5 salî: B (Lorî) + D (Serwa) + C ya hêsan (stranên zarokan) + A ya hêsan (Çîrok 2, 3, 6, 7, 13, 14)
  • 6–10 salî: A (Çîrokên tevlihevtir) + C (hemû stranên zarokan) + E (hemû lîstik) + F (perwerdeya li gorî zarokan)
  • 11–14 salî: A (Çîrokên têkildarî Sirran) + F (Heft Sirran, Lalîş, nasnameya Êzdîtiyê) + D (serwaya ABC ji bo nivîsê)

Pêşniyara Nirxandina Zimanê Zikmakî: Berî bikaranîna dawî, bila têketinên ku bi Pêbawerî C hatine nîşankirin (B.6 Lorî Şingal, B.7 Lorî Behzanî, B.15 Lorî Diaspora, A.27 Sîngê-Çiya, A.31 Pîra-Kal-Mêvan, D.15 ABC L-Z, F.1 Peyvên Tabû, F.5 Heft Sirran) ji aliyê du axêverên zikmakî yên Êzîdî ve (bi îdeal yek ji kevneşopiya Aparanê, yek ji kevneşopiya Şingalê) bên erêkirin, herî baş bi rêya Akademiya Êzîdî ya Hannover an Navenda Lalîş Oldenburg.

Statîstîka Korpusê:

  • 112 têketin
  • ~190 KB Markdown
  • ~38.000 peyv Hawar/DE/Kîrîlî bi hev re
  • Çavkanî: 7 Akademîk-Sereke + 7 Kovar + 6 Civak = 20 çavkanî
  • Taybetmendiyên Êzîdî: 100% (tu formulên ereb-îslamî tune, Tabûya Sirran hatiye parastin)

Rewş: 2026-05-22.

Bêtir li ser vê mijarê

Gotarên têkildar

Muzîka Êzîdî + Hunermend: Kevneşopî, Cure, DiasporakulturFîlm û Dokumentarên Êzîdiyan: Nihêrîna PejirandîkulturÇîrokên Gelî yên ÊzdiyankulturSalnameya Festîvalên Êzdiyan: Sersal Heta 3'ê TebaxêkulturCil û bergên Êzîdiyan: sembol, boneh û tabûkulturJin di Êzdiyatiyê dekultur

Naverokên têkildar

Kommentare

Noch keine Kommentare — sei der Erste.