Şingal (سنجار): منطقه، تاریخ و وضعیت کنونی

وضعیت: ۲۰۲۶-۰۶. این مقاله منطقهٔ Şingal را به‌صورت یک کل بررسی می‌کند: جغرافیا، اهمیت دینی، تاریخ پیش از ۲۰۱۴ و وضعیت امروز. نسل‌کشی سال ۲۰۱۴ در اینجا آگاهانه تنها به‌صورت مرور کلی ارائه می‌شود, به‌تفصیل در مقاله‌های نسل‌کشی‌ها علیه ایزدی‌ها، وقایع‌نگاری Ferman-ها و در Timeline. روش‌شناسی: همهٔ داده‌های عددی همراه با منبع و تاریخ مرجع ارائه می‌شوند؛ در صورت وجود داده‌های متفاوت، بازه‌ها ذکر می‌شوند. اظهارات دربارهٔ بازیگران امنیتی به‌طور دقیق به منابع مربوطه نسبت داده می‌شوند.

مقدمه

Şingal (سنجار) قلب جمعیتی و فرهنگی ایزدی‌های سراسر جهان است. این منطقه در شمال غربی عراق, که نامش را از رشته‌کوه Çiyayê Şingalê (کرمانجی: «کوه Şingal») گرفته است, پیش از اوت ۲۰۱۴ بزرگ‌ترین منطقهٔ سکونت پیوستهٔ ایزدی‌ها در جهان بود. این کوه نزد ایزدی‌ها مقدس شمرده می‌شود: بنا بر روایت محلی، کشتی نوح پس از طوفان در اینجا آرام گرفت، و در طول قرن‌ها این کوه به‌هنگام آزار و تعقیب پناهگاه بود, آخرین بار در اوت ۲۰۱۴، هنگامی که ده‌ها هزار انسان از دست به‌اصطلاح «دولت اسلامی» (داعش) به کوه گریختند.

از نظر اداری، Şingal به‌عنوان یک شهرستان به استان نینوای عراق تعلق دارد و هم‌زمان جزو «مناطق مورد مناقشه» میان بغداد و اربیل به شمار می‌رود, وضعیتی حل‌نشده که دهه‌هاست این منطقه را شکل می‌دهد. امروز، بیش از یک دهه پس از نسل‌کشی ۲۰۱۴، Şingal منطقه‌ای است میان بازسازی و رکود: حدود نیمی از جمعیت آواره بازگشته‌اند، صدها هزار نفر همچنان در آوارگی به سر می‌برند و آیندهٔ سیاسی این شهرستان همچنان نامشخص است.

جغرافیا و مکان‌ها

رشته‌کوه

کوه‌های Şingal رشته‌کوهی به طول حدود ۱۰۰ کیلومتر است که از شرق به غرب امتداد دارد و به‌طور چشمگیری از دشت استپی پیرامونی در بین‌النهرین علیا سر برمی‌آورد. بلندترین نقطهٔ آن در ارتفاع ۱٬۴۶۳ متری قرار دارد. حدود ۷۵ کیلومتر از این رشته‌کوه در استان نینوای عراق و حدود ۲۵ کیلومتر در خاک سوریه واقع است. از نظر زمین‌شناسی، این رشته‌کوه یک تاقدیس شکافته از سنگ آهک و ماسه‌سنگ است که لایه‌های آن از کرتاسهٔ پسین تا اوایل نئوژن را در بر می‌گیرد [1].

از حدود قرن دوازدهم میلادی، منطقهٔ پیرامون کوه عمدتاً ایزدی‌نشین است [1][2]. موقعیت این کوهستان, دور از مراکز بزرگ قدرت، صعب‌العبور، در مرز میان امپراتوری‌ها و بعدها میان کشورها, تاریخ منطقه و ساکنانش را عمیقاً شکل داده است.

اداره و مکان‌ها

Şingal یک شهرستان (qeza، کرمانجی/عربی: واحد اداری) از استان نینواست. مرکز شهرستان، شهر Şingal در دامنهٔ جنوبی کوه است [3]. دیگر مکان‌های مهم عبارت‌اند از:

• Sinunê در شمال کوه، مرکز بخش شمالی
• Xanesor (خانصور) در شمال غرب
• Til Ezêr (عربی: القحطانیه) و Siba Şêx Xidir (عربی: الجزیره) در دشت جنوب کوه, هر دو مکان در سال ۲۰۰۷ هدف سنگین‌ترین بمب‌گذاری‌های جنگ عراق قرار گرفتند (نگاه کنید به پایین)
• Koço (کوچو) در فلات جنوبی, محل کشتار ۱۵ اوت ۲۰۱۴ که بخشی جداگانه در مقالهٔ نسل‌کشی (به‌تفصیل: نسل‌کشی ۲۰۱۴) به آن اختصاص یافته است

بسیاری از مکان‌های واقع در دشت روستاهایی نیستند که به‌طور طبیعی شکل گرفته باشند، بلکه شهرک‌های اشتراکی دوران دیکتاتوری بعث‌اند (نگاه کنید به بخش «سیاست عربی‌سازی») [3][4].

جمعیت

آمار جمعیتی قابل اعتمادی برای Şingal وجود ندارد, آخرین سرشماری عراق در سال ۱۹۹۷ انجام شد و همهٔ داده‌های جدیدتر برآوردند. برای شهر Şingal در سال ۲۰۱۳ حدود ۸۸٬۰۰۰ نفر برآورد شد، در اکثریت ایزدی‌ها، در کنار آن‌ها عرب‌های سنی و شیعه، ترکمن‌ها و آشوری‌ها [3]. برای جمعیت ایزدی کل منطقه پیش از اوت ۲۰۱۴، بسته به منبع، حدود ۴۰۰٬۰۰۰ تا ۴۸۰٬۰۰۰ نفر ذکر می‌شود [2][3][4]. در اوت ۲۰۱۴ در عرض چند ساعت حدود ۴۰۰٬۰۰۰ نفر آواره شدند؛ تا امروز تنها بخشی از آنان بازگشته‌اند (نگاه کنید به بخش «وضعیت امروز») [4].

اهمیت دینی: کوه مقدس

برای ایزدی‌ها Çiyayê Şingalê بسیار بیش از یک رشته‌کوه است, مکانی مقدس، فضایی برای پناه و حامل چشم‌انداز دینی است. بنا بر روایت محلی، کشتی نوح پس از طوفان بر بلندترین قلهٔ کوه آرام گرفت [1]. در سراسر کوه زیارتگاه‌ها و آرامگاه‌هایی با گنبدهای مخروطی شیاردار ویژه پراکنده‌اند که در معماری ایزدی پرتوهای خورشید را نمادپردازی می‌کنند (به‌تفصیل در مقالهٔ معماری زیارتگاه‌ها).

Şerfedîn (Perestgeha Şerfedîn)

مهم‌ترین زیارتگاه منطقه Perestgeha Şerfedîn (کرمانجی: «زیارتگاه Şerfedîn») در سمت شمالی کوه است که به Şêx Şerfedîn (Şeref ed-Dîn ibn Şêx Hesen) اهدا شده است. این مکان نزد ایزدی‌ها یکی از مقدس‌ترین مکان‌ها به‌طور کلی شمرده می‌شود؛ کتیبهٔ بنیان‌گذاری سال ۱۲۷۴ میلادی را ذکر می‌کند [5][6]. این بنا از سنگ روشن با گنبد مخروطی شیاردار، یکی از کهن‌ترین زیارتگاه‌های ایزدی است که به‌طور پیوسته مورد استفاده بوده است.

Şerfedîn برای ایزدی‌های Şingal بُعدی هویت‌ساز نیز دارد: برخی ایزدی‌های Şingal حتی «Şerfedîn» را به‌عنوان نام خودخواندهٔ دین خویش به کار می‌برند [5]. در اوت ۲۰۱۴ گروه کوچکی از حدود ۱۸ رزمندهٔ ایزدی با سلاح سبک به فرماندهی Qasim Şeşo این زیارتگاه را با موفقیت در برابر یگان بزرگ‌تری از داعش که به خودروهای زرهی و خمپاره‌انداز مجهز بود دفاع کردند, Şerfedîn هرگز تصرف نشد و بدین‌سان به نماد نیرومند ارادهٔ بقا بدل گشت [5].

Şerfedîn همچنین زیارتگاه است. بنا بر داده‌های رایج، زیارت اصلی سالانه در میانهٔ اوت برگزار می‌شود؛ اما تاریخ دقیق آن در منابع در دسترس به‌طور یکدست تأیید نشده است و باید در محل یا نزد جامعه پرسیده شود [5][7]. از جمله آیین‌های زیارتی روایت‌شده، چیدن سه سنگ سیاه بر مزار (به نشانهٔ خوشبختی) و گره زدن تکه‌پارچه‌های رنگین بر دیوار (برای برآورده شدن آرزو) است [5].

Çil Mêra و دیگر زیارتگاه‌ها

بر بلندترین قلهٔ کوه زیارتگاه Çil Mêra (همچنین Çermêra؛ کرمانجی: «چهل مرد») قرار دارد. دربارهٔ تاریخ آن در منابع در دسترس تنها اندکی مستند شده است؛ تفسیر رایج نام، به چهل مردی اشاره دارد که این مکان به آنان اهدا شده باشد [1][8].

افزون بر این، در کوه آرامگاه‌های متعدد دیگری با گنبد مخروطی مستند شده‌اند، از جمله Şêx Amadîn بر قلهٔ Galê Bîrîn (کتیبهٔ سال ۱۴۰۰)، Şêx Hesen در روستای گبّاره (کتیبهٔ سال ۱۳۲۵) و نیز Hajalî / Pîr Hecî Alî (حسینه) و Memê Reş (تپه) که هر دو احتمالاً به قرن دوازدهم بازمی‌گردند [6]. برخی از آرامگاه‌های Şingal در ۲۰۱۴/۱۵ به دست داعش ویران شدند [6].

سنت کوهِ پناه‌دهنده

شاید مهم‌ترین لایهٔ معنایی کوه، نقش آن به‌عنوان پناهگاه باشد. در طول قرن‌ها ایزدی‌ها به‌هنگام آزار و تعقیب, Ferman-ها (کرمانجی/عثمانی: به معنای لفظی «فرمان»؛ در حافظهٔ ایزدی نامی برای کارزارهای بزرگ آزار و نابودسازی، نگاه کنید به وقایع‌نگاری Ferman-ها), به کوه می‌گریختند که بلندی و صعب‌العبور بودنش پناه می‌داد. این سنت تا تاریخ معاصر ادامه یافت: در اوت ۲۰۱۴، ۴۰٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ نفر از دست داعش به کوه گریختند [1][9]. «کوه به‌مثابهٔ پشتیبان» تا امروز یکی از بن‌مایه‌های اصلی در خودفهمی ایزدی‌های Şingal است.

تاریخ پیش از ۲۰۱۴

دوران باستان و سده‌های نخستین

ناحیهٔ پیرامون Şingal از همان منابع بین‌النهرین باستان با نام «سگّر» ظاهر می‌شود. این شهر از قرن دوم میلادی با نام سینگارا پایگاه نظامی روم بود و قرن‌ها در منطقهٔ مرزی امپراتوری‌های رقیب, آشوری‌ها، رومی‌ها، ایرانیان و بعدها عثمانی‌ها, قرار داشت. پس از فتح اعراب در دهه‌های ۶۳۰/۶۴۰ میلادی، این منطقه به ولایت الجزیره تعلق داشت [1][3].

دوران عثمانی: سنگر مقاومت

در ۱۵۳۴ عثمانی‌ها Şingal را فتح کردند؛ منطقه مرکز یک سنجاق مستقل (واحد اداری عثمانی) در ایالت دیاربکر شد [3]. از قرن هفدهم، Şingal سنگر اصلی مقاومت ایزدی در برابر قدرت مرکزی عثمانی به شمار می‌رفت: مردم کوهستان از سربازگیری اجباری و مالیات‌های ویژه سر باز می‌زدند و امپراتوری با لشکرکشی‌های تنبیهی مکرر پاسخ می‌داد [3][10].

Ferman-های قرن نوزدهم

قرن نوزدهم دو موج از ویرانگرترین موج‌های آزار و تعقیب را به همراه آورد (به‌تفصیل در وقایع‌نگاری Ferman-ها):

• ۱۸۳۲–۱۸۳۴: امیر کرد Mîrê Kor (محمد پاشای راوندوز), هم‌زمان با لشکرکشی‌های Bedir Khan Beg, کشتارهایی علیه ایزدی‌ها در Şêxan و Şingal انجام داد. شمار قربانیان روایت‌شده به‌شدت نوسان دارد؛ برآوردها تا ۷۰٬۰۰۰ کشته می‌رسد و برخی روایت‌ها اعداد بالاتری را نیز ذکر می‌کنند. بسیاری از گریختگان در دجله غرق شدند [4][11].
• ۱۸۹۲/۹۳: ژنرال عثمانی Omer Wehbi پاشا با خواستهٔ تغییر دین اجباری یا مالیات‌های ویژه زیر تهدید مرگ، به‌سوی Şêxan و Şingal لشکر کشید. در کوه Şingal عقب رانده شد؛ سلطان او را در دسامبر ۱۸۹۲ برکنار کرد [11].

در فرهنگ یادبود ایزدی، این رویدادها در سنت ۷۲ (یا ۷۴) Ferman شمرده می‌شوند. عدد ۷۲ را باید نمادین فهمید, به معنای «بسیار زیاد» است –، و نسل‌کشی ۲۰۱۴ اغلب به‌عنوان Ferman هفتاد‌وسوم یا هفتادوچهارم شمرده می‌شود [4][11].

دوران دولت عراق

در دوران دولت عراق که در ۱۹۲۱ بنیان‌گذاری شد نیز Şingal محل درگیری با قدرت مرکزی باقی ماند: در ۱۹۳۵ ارتش عراق به یازده روستای ایزدی حمله کرد و پس از آنکه مردم در برابر خدمت سربازی اجباری مقاومت کردند، در منطقه حکومت نظامی برقرار ساخت [11].

سیاست عربی‌سازی و شهرک‌های اشتراکی

گسستی که تا امروز اثر می‌گذارد، سیاست عربی‌سازی حزب بعث بود. از اواخر دههٔ ۱۹۶۰ و در دههٔ ۱۹۷۰، در چارچوب عربی‌سازی و «کردزدایی»، تنها در Şingal بیش از ۴۰۰ روستا ویران شد. مردم به‌اجبار در یازده شهرک اشتراکی نوساخته (mucamma’at، عربی: «شهرک‌های تجمیعی») در دشت پیرامون کوه اسکان داده شدند. این شهرک‌ها نام‌های عربی گرفتند و زمین ایزدی‌ها به مهاجران عرب واگذار شد [4][11].

پیامدهای این سیاست تا زمان حال ادامه دارد: اسکان اجباری، هندسهٔ سکونتی آسیب‌پذیری در دشت باز پدید آورد, مکان‌هایی چون Koço، Til Ezêr و Siba Şêx Xidir چنین شهرک‌های دشتی‌اند که موقعیتشان در ۲۰۱۴ فرار به کوه را دشوار کرد. به این‌ها درگیری‌های حل‌نشدهٔ حقوق زمین تا امروز افزوده می‌شود [4][11].

مادهٔ ۱۴۰: Şingal به‌عنوان «منطقهٔ مورد مناقشه»

Şingal جزو حدود ۱۴ منطقهٔ مورد مناقشه میان دولت فدرال عراق در بغداد و حکومت اقلیم کردستان (KRG) در اربیل است. مادهٔ ۱۴۰ قانون اساسی عراق مصوب ۲۰۰۵ برای این مناطق روندی سه‌مرحله‌ای پیش‌بینی کرده بود, عادی‌سازی، سرشماری، همه‌پرسی, که می‌بایست تا پایان ۲۰۰۷ به انجام می‌رسید. این روند هرگز اجرا نشد. دادگاه فدرال عراق در ۲۰۱۹ تأیید کرد که مادهٔ ۱۴۰ همچنان معتبر است [12][13][14].

پیامد عملی برای Şingal: دهه‌ها بی‌توجهی در سرمایه‌گذاری و اداره، وفاداری‌های رقیب و, تشدیدشده از ۲۰۱۴, ساختارهای اداری دوگانه. وضعیت نامشخص یکی از ریشه‌های تقریباً همهٔ مشکلات امروزی منطقه است (دربارهٔ وضعیت کلی ایزدی‌ها در عراق نگاه کنید به وضعیت سیاسی در جهان).

حملات ۱۴ اوت ۲۰۰۷

در ۱۴ اوت ۲۰۰۷ چهار کامیون بمب‌گذاری‌شدهٔ هماهنگ با مجموعاً چندین تُن مواد منفجره، بخش‌های بزرگی از مکان‌های ایزدی‌نشین Til Ezêr (القحطانیه) و Siba Şêx Xidir (الجزیره) را ویران کردند. با حدود ۷۹۶ کشته و حدود ۱٬۵۰۰ زخمی، این مرگبارترین بمب‌گذاری جنگ عراق بود؛ مظنون اصلی، القاعده در عراق شناخته می‌شود [15][16]. در شمارش Ferman نزد برخی ایزدی‌ها، این حمله به‌عنوان یک Ferman جداگانه یاد می‌شود, این حمله هفت سال پیش از ۲۰۱۴، بی‌پناهی ایزدی‌های دشت را به‌گونه‌ای تکان‌دهنده آشکار کرد.

Ferman سال ۲۰۱۴: مرور کوتاه

در ۳ اوت ۲۰۱۴ داعش به منطقهٔ Şingal هجوم آورد و نسل‌کشی‌ای علیه ایزدی‌ها مرتکب شد. از آنجا که این رویداد در ezdixan.de مقاله‌های مفصل جداگانه‌ای دارد، در اینجا تنها داده‌های کلیدی برای جای‌گذاری در بافت:

• حدود ۴۰۰٬۰۰۰ نفر در عرض چند ساعت آواره شدند [4]
• ۴۰٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ نفر در کوه محاصره شده بودند [1][9]
• شهر Şingal در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۵ آزاد شد [3]
• در شهر Şingal بنا بر اعلام مؤسسهٔ هلندی NIOD حدود ۸۰ ٪ زیرساخت‌ها و ۷۰ ٪ خانه‌ها ویران شد [4]

→ شرح تفصیلی: نسل‌کشی‌ها علیه ایزدی‌ها · وقایع‌نگاری Ferman-ها · Timeline

وضعیت امروز

بازگشت و آوارگی

بیش از یک دهه پس از نسل‌کشی، بازگشت به Şingal تنها تا حدی موفق بوده است, ارقام بسته به منبع، تاریخ مرجع و شیوهٔ شمارش به‌طور قابل توجهی متفاوت‌اند و از این رو در اینجا با منبع و تاریخ ذکر می‌شوند:

• NIOD (۲۰۲۴): ۸۰٬۰۰۰–۱۲۰٬۰۰۰ بازگشته به Şingal [4]
• IOM-DTM Return Index، دور ۲۳ (سپتامبر–دسامبر ۲۰۲۴): نرخ بازگشت در شهرستان Şingal حدود ۵۰ ٪: پایین‌ترین رقم در سراسر کشور (کل عراق: ۸۳ ٪). با این حال در همان بازه بیش از ۱۸٬۰۰۰ نفر بازگشتند, بزرگ‌ترین موج بازگشت طی سال‌ها، برانگیخته از بسته شدن اردوگاه‌ها و افزایش کمک‌هزینهٔ دولتی بازگشت از ۱٫۵ به ۴ میلیون دینار عراقی [17][18]
• KirkukNow (سپتامبر ۲۰۲۳): بیش از ۲۶٬۰۰۰ خانواده در ۱۶ اردوگاه در استان دهوک، به‌علاوهٔ بیش از ۳۸٬۰۰۰ خانواده بیرون از اردوگاه‌ها. قابل توجه: بیش از ۱٬۰۰۰ خانواده حتی از Şingal به اردوگاه‌ها بازگشتند: این گزارش بیکاری، نبود برق، آب و خدمات درمانی و نیز خانه‌های ویران‌شده را به‌عنوان دلایل ذکر می‌کند [19]
• داده‌های جدیدتر (۲۰۲۴/۲۵) بسته به تعریف و شیوهٔ شمارش، بین حدود ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ اهل Şingal همچنان آواره در دهوک و پیرامون آن ذکر می‌کنند؛ ارقام از آن رو واگرایند که گاه تنها ساکنان اردوگاه‌ها، گاه همهٔ آوارگان و گاه تنها ایزدی‌ها شمرده می‌شوند [4][19][20]

بازسازی

بازسازی تنها به‌کندی پیش می‌رود. ویرانی ۲۰۱۴/۱۵ (بنا بر NIOD حدود ۸۰ ٪ زیرساخت شهر Şingal [4]) در بسیاری از جاها برطرف نشده است؛ شبکه‌های برق و آب، مدارس و مراکز درمانی کم است. سازمان‌های امدادی مانند IOM خانواده‌های بازگشته را هدفمند پشتیبانی می‌کنند، از جمله در بازسازی خانه‌ها [20], اما نیاز به‌مراتب از منابع فراتر می‌رود. وضعیت اداری نامشخص (نگاه کنید به مادهٔ ۱۴۰) همچنین سرمایه‌گذاری‌های دولتی بزرگ‌تر را مسدود می‌کند.

توافق سنجار ۲۰۲۰ و شکست آن

در ۹/۱۰ اکتبر ۲۰۲۰ دولت فدرال عراق و KRG با میانجی‌گری هیئت سازمان ملل UNAMI، به‌اصطلاح توافق سنجار (Sinjar-Agreement) را با سه ستون منعقد کردند [21]:

1. اداره: شهردار مستقل جدیدی که با توافق طرفین تعیین شود, تا امروز منصوب نشده است؛ همچنان دو ادارهٔ رقیب وجود دارد، یکی در محل و یکی در تبعید در دهوک
2. امنیت: خروج همهٔ «تشکل‌های مسلح»، به‌صراحت PKK، و نیز ایجاد ۲٬۵۰۰ نیروی امنیتی محلی (۱٬۵۰۰ جایگاه برای آوارگان داخلی بازگشته، ۱٬۰۰۰ برای ساکنان محلی)
3. بازسازی: کمیته‌ای مشترک از بغداد و اربیل

بزرگ‌ترین عیب ساختاری بنا بر ارزیابی هم‌سوی ناظران: ایزدی‌های محل در مذاکرات مشورت داده نشدند [21][22][23]. اجرای توافق تا امروز عمدتاً شکست خورده است؛ سازمان ملل، ایالات متحده و کمیسیون آمریکایی آزادی دینی بین‌المللی (USCIRF) به‌طور منظم بر آن تأکید می‌کنند [21][22][23].

وضعیت امنیتی

در Şingal چندین ساختار مسلح با هم رقابت می‌کنند, وضعیتی که در زندگی روزمره بیش از همه غیرنظامیان ایزدی را آسیب می‌زند، زیرا آنان میان ادعاهای بازیگران گوناگون قرار گرفته‌اند. توصیف زیر، ارزیابی‌های منابع نقل‌شده را بازمی‌دهد:

• ارتش عراق و پلیس فدرال؛
• تیپ‌هایی از نیروهای بسیج مردمی (PMF / حشد الشعبی): بنا بر Atlantic Council (۲۰۲۱) حدود ۱۵٬۰۰۰ نیروی PMF به منطقه منتقل شدند [21]؛
• یگان‌های مقاومت Şingal (YBŞ) ایزدی با حدود ۱٬۵۰۰ رزمنده, در ۲۰۱۴/۱۵ با کمک PKK شکل گرفتند، بنا بر International Crisis Group و Chatham House از نظر ایدئولوژیک نزدیک به PKK، اما از نظر اداری و مالی زیرمجموعهٔ PMF [21][22][23]؛
• ساختارهای محلی یک خودگردانی الهام‌گرفته از PKK (شورای خودمختاری دموکراتیک Şingal) [22]؛
• پیشمرگه‌های KDP در اکتبر ۲۰۱۷ از Şingal عقب‌نشینی کردند [21].

حملات هوایی ترکیه: به دلیل حضور PKK، ترکیه از ۲۰۱۷ بارها حملات هوایی و پهپادی به Şingal انجام داده است؛ سازمان پژوهشی ICSVE حملات سال‌های ۲۰۱۷–۲۰۲۱ را مستند کرده است [24]. یک نمونهٔ مستند: در ۱۶/۱۷ اوت ۲۰۲۱ حمله‌ای به خودرویی در شهر Şingal اصابت کرد (در میان کشته‌شدگان فرمانده YBŞ به نام Seîd Hesen) و نیز به درمانگاه روستای Sikêniyê, بنا بر Middle East Eye و رسانه‌های دیگر هشت نفر جان باختند، از جمله کارکنان درمانگاه و یک غیرنظامی [25]. بنا بر The New Humanitarian (فوریهٔ ۲۰۲۲)، ترس از حملات هوایی بازگشت آوارگان را به‌طور محسوس کُند کرد [26]. دولت ترکیه بنا بر روایت خود حضور PKK و YBŞ را تهدید امنیتی می‌داند و خروج PKK را شرط کاهش تنش قرار داده است [24][26].

تحولات از ۲۰۲۴: کاهش تنش محتاطانه

از ۲۰۲۴ چرخشی محتمل نمایان می‌شود, وضعیت اما پویاست و داده‌های زیر وضعیت منابع نقل‌شده را بازمی‌دهند: بنا بر Jamestown Foundation، از ژوئیهٔ ۲۰۲۴ دیگر هیچ حملهٔ هوایی ترکیه در Şingal گزارش نشده است. در اکتبر ۲۰۲۴ روند صلح ترکیه‌ای–کردی آغاز شد؛ در فوریهٔ ۲۰۲۵ بنیان‌گذار زندانی PKK، عبدالله اوجالان، به انحلال PKK فراخواند که در مه/ژوئیهٔ ۲۰۲۵ بیانیه‌های انحلال و خلع سلاح متناظر در پی آن آمد [27][28]. ناظران در این امر فرصت‌هایی برای بازگشت بیشتر می‌بینند, هم‌زمان پرسش‌های اساسی باز می‌مانند: وضعیت YBŞ نامشخص است (در پارلمان عراق پیشنهادهایی برای ادغام آنان در ساختارهای امنیتی دولتی وجود دارد [29])، و کشمکش‌های بنیادین بر سر اداره و مادهٔ ۱۴۰ حل‌نشده‌اند [27][28].

فرهنگ و اقتصاد

«سرزمین انجیر»: کشاورزی

پایهٔ اقتصادی Şingal کشاورزی است: گندم، جو، توتون، انار، زیتون، سبزیجات, و بیش از همه انجیر که منطقه برای آن تا فراتر از مرزهای عراق شهرت دارد. Şingal بیش از ۴۰٬۰۰۰ هکتار زمین کشاورزی، عمدتاً دیم، و حدود ۵۰٬۰۰۰ درخت انجیر دارد که حدود ۴۰٬۰۰۰ اصله از آن‌ها در ناحیهٔ Sinunê است. در روستاهای پلکانی کوهستانی مانند Karsî، Gabara و Dereji کشت انجیر سنتی دیرینه دارد؛ انجیر Şingal در بازارها به ۳٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ دینار عراقی برای هر کیلوگرم می‌رسد [30].

بحران دوگانه: ویرانی و خشکسالی

کشاورزی Şingal زیر فشار دوگانه است. از یک سو داعش به‌طور هدفمند باغ‌های میوه، چاه‌ها و تأسیسات آبیاری را ویران کرد, Amnesty International در ۲۰۱۸ از «تخریب عمدی» (wanton destruction) زمین کشاورزی ایزدی سخن گفت [31]. از سوی دیگر خشکسالی و تغییرات اقلیمی منطقه را تحت فشار می‌گذارند: برداشت انجیر در ناحیهٔ Sinunê از ۱۵۰ تُن (۲۰۱۹) به ۷۵ تُن (۲۰۲۱) نصف شد؛ در ۲۰۲۳ حدود ۴٬۰۰۰ درخت در دماهای بالای ۴۰ درجهٔ سانتی‌گراد خشکیدند. تنها از روستای کوهستانی Karsî حدود ۱۳۰ خانواده کوچ کردند [30]. به‌عنوان جنبش متقابل، از جمله یک پروژهٔ جنگل‌کاری با هدف یک میلیون درخت شکل گرفت, در یک محمولهٔ ماهانه ۷٬۰۰۰ قلمهٔ انجیر کاشته شد [30][32].

جشن‌ها و زندگی دینی

سال دینی ایزدی‌های Şingal سنت‌های محلی و فرامنطقه‌ای را به هم پیوند می‌دهد (به‌تفصیل در مقالهٔ تقویم جشن‌ها در ezdixan.de):

• زیارت Şerfedîn (نگاه کنید به بالا؛ تاریخ دقیق باید نزد جامعه پرسیده شود) [5][7]
• زیارت بزرگ پاییزی Cejna Cemayê (کرمانجی: «جشن گردهمایی») به Lalîş از ۶ تا ۱۳ اکتبر که ایزدی‌های Şingal نیز در آن شرکت می‌کنند [7]
• Çarşema Sor / Serê Salê (کرمانجی: جشن سال نو ایزدی در نخستین چهارشنبهٔ آوریل بر پایهٔ تقویم شرقی) [7]
• Cejna Êzî (کرمانجی: «جشن Êzî») در جمعهٔ پیش از انقلاب زمستانی که در Şingal پس از روزهٔ سه‌روزهٔ Rojiyên Êzî با شور ویژه‌ای برگزار می‌شود [33]

هویت و اهمیت برای دیاسپورا

Şingal قلب جمعیتی و فرهنگی ایزدی‌های سراسر جهان به شمار می‌رود, پیش از ۲۰۱۴ بزرگ‌ترین منطقهٔ سکونت پیوستهٔ ایزدی بود. به دلیل انزوای چندصدسالهٔ منطقهٔ کوهستانی، Şingal همچنین اغلب به‌عنوان نگهدارندهٔ سنت‌های شفاهی مستقل توصیف می‌شود [2][10]. برای دیاسپورایی که امروز در سراسر جهان پراکنده است, از آلمان تا استرالیا (نگاه کنید به وضعیت سیاسی در جهان), این کوه نقطهٔ مرجع مرکزی هویت می‌ماند: به‌عنوان مکان مقدس، به‌عنوان جایگاه نیاکان و به‌عنوان هشداری که بقای جامعه هرگز بدیهی نبوده است.

منابع

همهٔ منابع در تاریخ ۱۱.۰۶.۲۰۲۶ بازبینی شده‌اند.

1. Wikipedia: Sinjar Mountains, https://en.wikipedia.org/wiki/Sinjar_Mountains
2. The Kurdish Project: Sinjar (Shingal), https://thekurdishproject.org/kurdistan-map/iraqi-kurdistan/sinjar-shingal/
3. Wikipedia: Sinjar, https://en.wikipedia.org/wiki/Sinjar
4. مؤسسهٔ NIOD برای مطالعات جنگ، هولوکاست و نسل‌کشی (هلند): «Ten years of ongoing genocide against the Yazidis», https://www.niod.nl/en/longreads/ten-years-ongoing-genocide-against-yazidis
5. Wikipedia: Sharfadin Temple, https://en.wikipedia.org/wiki/Sharfadin_Temple
6. Mesopotamia Heritage: The Yazidi mausoleums of Sinjar, https://www.mesopotamiaheritage.org/en/monuments/les-mausolees-yezidis-de-sinjar/
7. Wikipedia: Cejna Cemayê, https://en.wikipedia.org/wiki/Cejna_Cemayê
8. Wikivoyage: Sinjar, https://en.wikivoyage.org/wiki/Sinjar
9. PLOS Medicine: Mortality and kidnapping estimates for the Yazidi population … Mount Sinjar, August 2014, https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1002297
10. irqnow: A brief history of Sinjar, https://irqnow.com/sinjar/
11. Wikipedia: Persecution of Yazidis, https://en.wikipedia.org/wiki/Persecution_of_Yazidis
12. Wikipedia: Article 140 of the Constitution of Iraq, https://en.wikipedia.org/wiki/Article_140_of_the_Constitution_of_Iraq
13. KirkukNow: Article 140, disputed territories, https://kirkuknow.com/en/news/69161
14. Rudaw: Territories remain disputed, Article 140 can be implemented, Iraqi federal court (2019), https://www.rudaw.net/english/kurdistan/300720192
15. Wikipedia: 2007 Yazidi communities bombings, https://en.wikipedia.org/wiki/2007_Yazidi_communities_bombings
16. UN News: UN Iraq envoy reviews reconstruction options for bomb-devastated Sinjar region (2007), https://news.un.org/en/story/2007/09/231602
17. IOM DTM Iraq: Master List Report 134 (Sep–Dez 2024), https://iraqdtm.iom.int/images/MasterList/20253231141635_IOM_DTM_ML_134.pdf
18. IOM DTM Iraq: Sinjar District Factsheet, https://iraqdtm.iom.int/files/HHReintegration/2024611222618_IOM_DTM_Sinjar_ factsheet_v14.pdf
19. KirkukNow: Shingal (Sinjar) returnees back to IDP camps (24.09.2023), https://www.kirkuknow.com/en/news/69664
20. 964media: Dozens of Yazidi families return to Sinjar with IOM support (12.03.2024), https://en.964media.com/15833/
21. Atlantic Council: The Sinjar agreement has good ideas, but is it a dead end? (2021), https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/the-sinjar-agreement-has-good-ideas-but-is-it-a-dead-end/
22. International Crisis Group: Iraq, Stabilising the Contested District of Sinjar, Report 235 (31.05.2022), https://www.crisisgroup.org/middle-east-north-africa/gulf-and-arabian-peninsula/iraq/iraq-stabilising-contested-district-sinjar
23. USIP: The Struggle for Sinjar, Iraqis’ Views on Security in the Disputed District (2021), https://www.usip.org/publications/2021/04/struggle-sinjar-iraqis-views-security-disputed-district
24. ICSVE: Five Years of Airstrikes, Turkish Aggression and International Silence in Sinjar, 2017–2021, https://icsve.org/five-years-of-airstrikes-turkish-aggression-and-international-silence-in-sinjar-2017-2021/
25. Middle East Eye: Iraq, Three dead after Turkish strike on clinic in Sinjar (08/2021), https://www.middleeasteye.net/news/iraq-three-dead-after-turkish-air-strike-clinic-sinjar
26. The New Humanitarian: In Iraq’s Sinjar, Yazidi returns crawl to a halt amid fears of Turkish airstrikes (10.02.2022), https://www.thenewhumanitarian.org/news-feature/2022/2/10/Iraq-Sinjar-Yazidi-returns-halt-Turkish-airstrikes
27. Jamestown Foundation: Impact of Turkish-PKK Peace Process on Iraqi Yezidis (2025), https://jamestown.org/impact-of-turkish-pkk-peace-process-on-iraqi-yezidis/
28. The New Region: PKK disarmament sparks hope for Sinjar return, but deep challenges persist (2025), https://thenewregion.com/posts/2719/pkk-disarmament-sparks-hope-for-sinjar-return-but-deep-challenges-persist
29. Shafaq News: Iraqi Yazidi MP proposes integrating YBS into state security institutions, https://shafaq.com/en/Kurdistan/Iraqi-Yazidi-MP-proposes-integrating-YBS-into-state-security-institutions
30. KirkukNow: Shingal (Sinjar), From Land of figs to Desert by Drought, https://kirkuknow.com/en/news/70554
31. Amnesty International: Iraq, Islamic State’s destructive legacy decimates Yezidi farming (12/2018), https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/iraq-islamic-states-destructive-legacy-decimates-yezidi-farming/
32. ReliefWeb: Working with the farmers of Sinjar, https://reliefweb.int/report/iraq/working-farmers-sinjar
33. Wikipedia: Feast of Ezid, https://en.wikipedia.org/wiki/Feast_of_Ezid

آوارگی پایدار داخلی: زندگی در اردوگاه‌ها به‌مثابه وضعیتی دائمی

بیش از یک دهه پس از سال ۲۰۱۴، آوارگی برای بخش بزرگی از Êzîdîهای Şingal دیگر وضعیتی موقت نیست، بلکه به وضعیتی مزمن تبدیل شده است. کانون اصلی آوارگان داخلی (به انگلیسی internally displaced persons، IDPs) در استان Duhok در اقلیم کردستان عراق قرار دارد، جایی که شمار بسیاری از Êzîdîها سال‌هاست در اردوگاه‌هایی مانند Şarya (Sharya)، Xanik (Khanke)، Bajid Kandala و Domiz زندگی می‌کنند. بر اساس گزارش‌های هماهنگ، شمار آوارگانی که در پایان سال ۲۰۲۴ همچنان آواره مانده‌اند حدود ۱۹۰٬۰۰۰ تا بیش از ۲۰۰٬۰۰۰ نفر اعلام شده است که بخش بزرگی از آنان در اردوگاه‌ها زندگی می‌کنند [34][35].

به‌طور مشخص، نهادهای پیرامون کمیساریای پناهندگان ژنو برای سال ۲۰۲۴ حدود ۱۵۵٬۰۰۰ تا ۱۵۷٬۰۰۰ ساکن اردوگاه در ۲۳ اردوگاه اقلیم کردستان را ذکر می‌کنند که اکثریت آنان Êzîdîهای اهل Şingal هستند [36][37]. بزرگ‌ترین اردوگاه Êzîdî، یعنی Şarya در نزدیکی Duhok، به‌تنهایی بیش از ۱۲٬۰۰۰ نفر را در خود جای داده است [38]. اردوگاه‌های چادری که در آغاز به‌عنوان راه‌حلی موقت برپا شده بودند، برای بسیاری به محل سکونتی دائمی تبدیل شده‌اند؛ یک نسل کامل از کودکان Êzîdî زندگی بیرون از اردوگاه را نمی‌شناسند. نظرسنجی‌ای که در سال ۲۰۲۳ توسط UNHCR انجام شد نشان داد که حدود ۶۰٪ ساکنان اردوگاه‌ها هیچ برنامه‌ای برای بازگشت نداشتند؛ دلایل این امر ویرانی خانه‌ها، مین‌های زمینی پاک‌سازی‌نشده و ناامنی پایدار عنوان شد [36].