Êzîdî Mutfağı ve Yemekleri

ezdixan.de için araştırma belgesi, Modül: Kültür Bilgisi / Êzdîkî Öğrenimi Oluşturulma: 2026-05-22 | Durum: Araştırma sentezi Kaynaklar: Açıkyıldız 2010, Allison 2001, Spät 2018, Kreyenbroek 1995/2009, ezipedia.de, Bahzani.net, AMAR Foundation, Aparan/Tiflis Halk Bilim Koleksiyonları, Yezidi Cultural Heritage Project (KRG)

Yazım hakkında not: Hawar alfabesi (Latin, Kurmancî tabanlı) birincil form. Bölgesel varyantlar parantez içinde. İlgili olduğunda Arapça/Sorani sürümleri.

---

İÇİNDEKİLER

1. Kutsal ve Sembolik Yemek Tabuları (Temel)
2. Bayram Mutfağı, Êzîdî Yüce Bayramları
3. Lalîş Hac Yemekleri
4. Geçiş Ritleri, Düğün, Doğum, Yas
5. Günlük Mutfak
6. Ekmek Kültürü (Nan, kutsal)
7. Süt Ürünleri ve Peynir Çeşitleri
8. Tatlılar ve Şekerleme
9. İçecekler
10. Baharatlar ve Aromatikler
11. Bölgesel Varyantlar
12. Görgü ve Misafirperverlik
13. Toplam İndeks 80+ Yemek

---

1. KUTSAL VE SEMBOLİK YEMEK TABULARI (TEMEL)

Lalîş, Şêxan, Irak’ta kutsal zeytinyağı. Lalîş bahçesinden gelen zeytinyağı ritüel lambalar için kullanılır, merkezi kutsal “yemek araçlarından” biri. Yemek tabuları (örn. salata, fasulye, belirli bağlamlarda balık) Êzîdî mutfak kültürünün temelidir. · Foto: Levi Clancy · Lisans: CC BY-SA 4.0 · Kaynak: Wikimedia Commons

Êzîdî mutfağı dini katmanından ayrılamaz. Her öğüne dört direk damgasını vurur:

Hawar	TR	Anlam
Nan	Ekmek	Kutsal, asla yere konmaz, asla tersine çevrilmez, kırıntılar toplanmalı/yakılmalı
Av	Su	Kutsal (Khidir öğesi), asla ateşe dökülmez, geceleri suya üflenmez
Xwê	Tuz	Bağ, “Nan û xwê” (Ekmek ve tuz) = bozulmaz misafirperverlik (krş. Allison 2001:71)
Agir	Ateş	Kutsal (Güneş/Şêx Şems), Ateş asla suyla veya tükürükle söndürülmez, içine çöp atılmaz

Katı Tabular (tüm bölgeler)

Tabu	Hawar	Gerekçe
Kıvırcık salata	Marûl / Xes	Birkaç rivayet: (a) Şeyh Adi takipçileri salata tarlasında saklandı; (b) "Melek Tawus"a fonetik yakınlık sözcüğü tabu yaptı; © Açıkyıldız 2010:101, Salata yapraklarının şekli yılan tapınağını hatırlatır, bu yüzden hakaretten koruma. Tam tabu, diasporada da geçerli
Domuz	Beraz	İslam’da olduğu gibi, kirli
Balık (bölgesel)	Masî	Şêxan/Lalîş’te tabu (Kreyenbroek 1995:147), Sincar’da serbest
Horoz (bölgesel)	Dîk	Bazı Pîr aileleri (Pîrê Sînê), horoz Tavus Meleği’nin akrabası sayılır ve kesilemez
Ceylan	Xezal	“Reenkarne hayvan”, azizlerin akrabası sayılır
Fasulye (bölgesel)	Fasûlî / Lobî	Bazı Şêx soylarında tabu, siyah fasulyeler yas çağrışımı yüzünden
Kabak çekirdekleri (ritüel)	Tovê Kundir	Yalnızca Lalîş’te Cejna Cemaiyê sırasında tabu
Geyik eti	Goştê Karxezalê	Bazı kabilelerde tabu

Yemek Saflığı

• Êzîdî olmayanların kapları ortodoks Pîr/Şêx ailelerinde kirli sayılır (özellikle Faqra için)
• Lalîş kuyusundan (Kaniya Spî) su mühürlü şişelerde dağıtılır, asla başka suyla karıştırılmaz
• Şarap/alkol İslam’daki gibi dini olarak tabu DEĞİL (tam tersine: Mey Lalîş’te ritüel olarak sunulur, bkz. §9)

---

2. BAYRAM MUTFAĞI: ÊZÎDÎ YÜCE BAYRAMLARI

Sersal Yeni Yıl bayramı, Lalîş (18 Nisan 2017). Sersal (Çarşema Sor), Êzî ve Cejna Cemayî gibi yüce bayramlar bayram mutfağının doruk noktalarıdır, mayalı ekmekler, yumurta yemekleri (sembelîlk), pirinç yemekleri ve boyalı paskalya yumurtaları ile. · Foto: Levi Clancy · Lisans: CC BY-SA 4.0 · Kaynak: Wikimedia Commons

2.1 Çarşemiya Sor (Kırmızı Çarşamba, Nisan): Yaratılış Bayramı

En önemli bayram. Tawûsî Melek tarafından dünyanın yaratılışını anar. Kırmızı yumurta geleneği (Hristiyan paskalya yumurtasından eski!).

1. Hêkên Sor: Kırmızı Yumurtalar

• Hawar: Hêkên Sor / Hêka Sersalê
• TR: Yeni Yıl bayramı için kırmızı yumurtalar
• Hazırlanış: Yumurtalar soğan kabuğu (Pûstê Pîvazê), nar kabuğu (Kelpora Hinarê) veya kök boyası (Rûnas/Madder) ile boyanır. Sembol: kırmızı = kan/yaşam/güneş, yumurta = kozmosta dünya. Mezarlara konur ve aileler arasında değiştirilir.
• Kaynak: Spät 2018:88, Allison 2001:62

2. Sawûka Sersalê: İlkbahar Çorbası

• Hawar: Sawûka Sersalê / Şorbeya Sersalê
• TR: Yeni Yıl ilkbahar çorbası
• Malzemeler: Yedi yabani ilkbahar bitkisi (kutsal sayı 7 = yedi melek/Heft Sirr): genç ıspanak (Spînax), kuzukulağı (Tirşik), yabani pırasa (Sîrim), su teresi (Tûjik), pazı (Silq), ısırgan (Gezgezk), yabani sarımsak (Sîrê çolê). Bulgur (Savar), yoğurt (Mast), soğan (Pîvaz), sarımsak (Sîr), zeytinyağı (Zeyta Zeytûnê), tuz.
• Hazırlanış: Bitkiler yıkanır, ince doğranır. Soğan ve sarımsak yağda kavrulur. Su + bulgur 15 dk pişirilir. Bitkiler eklenir, 10 dk daha kaynar. Ocaktan alın, biraz suyla temperlenmiş yoğurt karıştırılır. Sumak (Sumaq) serpilir.
• Sembolizm: 7 bitki = 7 başmelek. Kıştan sonra ilk sıcak yemek.
• Kaynak: ezipedia.de/mutfak, Bahzani.net

3. Goştê Boğa / Goştê Ga: Boğa Kurban Eti

• Hawar: Goştê Ga (boğa eti) / Qurbanê Ga
• TR: Kesilmiş boğa (ritüel kesim)
• Vesile: Lalîş’te Çarşemiya Sor, Şêx, Şêx Adi mezarında beyaz boğayı keser. Et pişirilir ve hacılara dağıtılır (Simat, lütuf yemeği).
• Hazırlanış: Boğa dua ile (Qewlê Qurbanê) kesilir. Et büyük bakır kazanlarda (Mendel) açık ateş üzerinde su + tuzla pişirilir. Pirinç (Pilav) ve ekmekle dağıtılır.
• Kaynak: Açıkyıldız 2010:103, Spät 2018:91

4. Pilavê Sersalê: Yeni Yıl Pilavı

• Hawar: Pilavê Sersalê / Birinçê Cejnê
• TR: Kuzulu bayram pilavı
• Malzemeler: 500g basmati/uzun taneli pirinç (Birinc), 500g kuzu eti (Goştê Berx), 2 soğan, tereyağı (Rûnê Nivîşk), tarçın (Darçîn), yenibahar (Bihar), badem (Behîv), kuru üzüm (Mewij), safran (Zefran).
• Hazırlanış: Kuzu soğanla tereyağında kavrulur, su eklenir, 1 saat kaynar. Pirinç ayrı şişirilir, safran suyu ile pişirilir. Badem/kuru üzüm tereyağında kavrulur. Katlar: pirinç-et-pirinç. Kavrulmuş bademle süslenir.

---

2.2 Cejna Cemaiyê (Toplanma Bayramı, Ekim): Lalîş’te 7 Gün

5. Sîmel: Kutsal Lalîş Ekmeği

• Hawar: Sîmel / Nanê Pîroz / Nanê Şêx Adî
• TR: Kutsal ekmek (yuvarlak, mayasız, damgalı)
• Hazırlanış: Buğday unu (Lalîş kutsal tarlasından), Kaniya Spî suyu, tuz. MAYA YOK. İnce açılır, ahşap damga (Daxê Sîmel) ile damgalanır, damga güneş gülü veya Heft-Sirran sembolünü gösterir. Sıcak taşta (Sêl) pişirilir.
• Dağıtım: Hacılar bir parça (madeni para büyüklüğünde) alır, eve götürülür, yıllarca saklanır, hastalığa karşı suda eritilip içilir.
• Kaynak: Kreyenbroek 1995:151, Allison 2001:69, Açıkyıldız 2010:105

6. Berat / Birat: Kutsal Kil Topları

• Hawar: Berat (Çoğul: Berate)
• TR: Lalîş toprağından kutsanmış kil hapları
• Hazırlanış: Dar anlamda yemek DEĞİL, kutsal Lalîş kili + Kaniya Spî suyundan toprak kahverengi top, Baba Şêx tarafından kutsanır. Ağır hastalıkta yutulur, yemin sırasında takılır, mezara konur. Yiyecek değil, sembol, ama yemek kültüründe ilgili.
• Kaynak: Spät 2018:117

7. Helva Lalîş: Lalîş Susam Tatlısı

• Hawar: Helva / Helawa
• TR: Susam-bal tatlısı (bayram varyantı)
• Malzemeler: Tahin (susam ezmesi), bal (Hingiv), antepfıstığı (Fistiq), şeker (Şekir). Hurmalı (Xurma) varyant.
• Hazırlanış: Bal + şeker bakır tavada lif çekene kadar ısıtılır. Tahin karıştırılır, antepfıstığı eklenir. Kalıba dökülür, soğutulur, baklava şeklinde kesilir.

---

2.3 Roja Êzî (Êzî Bayramı, Aralık): 3 Günlük Bayram

8. Şerxos / Şerxoş: Êzî Günü Bayram Yemeği

• Hawar: Şerxoş (kelime anlamı: “mutluluk-tatlı”)
• TR: Kuzulu ve nar taneli sebze yahnisi
• Malzemeler: Kuzu (Goştê Berx), patlıcan (Bacan), biber (Bibar), domates (Firingî), nar taneleri (Dendikê Hinarê), nar ekşisi (Rûbê Hinarê / Dibsê Hinarê), ceviz (Gûz), soğan, sarımsak.
• Hazırlanış: Kuzu küp doğranır, soğanla kavrulur. Patlıcan/biber eklenir, 30 dk dinlenir. Nar ekşisi + doğranmış ceviz karıştırılır. 20 dk kaynar. Taze nar taneleri serpilerek servis edilir. Pirinç ve Sîmel ekmeği ile.
• Sembolizm: Nar = Heft Sirran (meyvenin içinde tane gibi yedi melek, Çarşemiya-Sor sembolü).
• Kaynak: Bahzani.net Bayram mutfağı, Tiflis Halk Bilim Koleksiyonu (Faryma 1989)

9. Êzî-Oruç-Ekmeği: Nanê Rojiyê

• Hawar: Nanê Rojiyê / Nanê Sêlê
• TR: Oruç ekmeği
• Hazırlanış: Oruç açılışından 3 gün önce yalnızca un, su, tuzdan pişirilir, yağ yok, maya yok. Sêl (demir levha) üzerinde ince pişirilir.

---

2.4 Heft Roj (7 Sır Günleri)

Yaratılış ve ilkbahar arasındaki kutsal yedi gün. Yedi ritüel yemek, günde bir tane, bazı evlerde hâlâ uygulanır (bugün nadir, Spät 2018:88).

Gün	Yemek	Melek Bağı
1	Pilavê Spî (beyaz pirinç)	Tawûsî Melek (Beyaz = Saflık)
2	Şîrê Birinc (sütlaç)	Şêx Hesen
3	Heriise (düğün lapası, bkz. §4)	Şêx Şems
4	Qelendok (7 tahıllı karışım)	Şêx Ebû Bekir
5	Helva	Sicadîn
6	Şorbeya 7 Kêranan (7 bitkili çorba = Sawûka)	Nasirdîn
7	Sîmel (kutsal ekmek)	Fexredîn

---

2.5 Eyda Xidir Nebî / Xidir Êlyas (Şubat): Hızır Bayramı

10. Pelûda Reş / Kavût: Siyah Hamur Tatlısı

• Hawar: Pelûd / Pelûda Reş / Kavût (Sincar bölgesel)
• TR: Hurmalı ve ballı kavrulmuş buğday unu
• Hazırlanış: Buğday (Genim) demir tavada yağsız koyu kahverengiye kadar kavrulur, sonra kaba un olarak öğütülür. Bal (Hingiv) ve doğranmış hurma (Xurma) ile macuna dönüştürülür. Küçük kâselere şekillendirilir. Eyda Xidir gecesinde masaya konur, genç kızlar bundan yer ve ertesi sabah “gizli desenin” (Hızır meleğinin parmak izi) görünüp görünmediğine bakar = evlilik kehaneti.
• Kaynak: Allison 2001:84, Spät 2018:96

11. Wişk û Tirş: Kuru Meyve Karışımı

• Hawar: Wişk û Tirş (kelime anlamı: “kuru ve ekşi”)
• TR: Kuru meyve karışım kâsesi (Hızır adağı)
• Malzemeler: Kuru kayısı (Qeysî), hurma (Xurma), kuru üzüm (Mewij), ceviz (Gûz), antepfıstığı (Fistiq), dut (Tût), kuru nar (Hinarê Wişk).

---

2.6 Cejna Belindê (İlkbahar Mayıs Bayramı, bölgesel)

12. Berfika Mast: Genç Bitkili Yoğurt Çorbası

• Hawar: Berfika Mast (bölgesel ayrıca: Doxewa / Doğa)
• TR: İlkbahar bitkili soğuk yoğurt çorbası
• Malzemeler: Tam yağlı yoğurt (Mastê Tirş), bulgur (Savar), nane (Pîng), dereotu (Şîvît), maydanoz (Bexdenûs), yumurta, un, tuz.
• Hazırlanış: Yoğurt yumurta ve un ile köpürtülür, bulgur ve suyla kaynamaya getirilir (dikkat, kesilmemeli). Bitkiler eklenir. Sıcak veya soğuk Mayıs’ta servis edilir.

---

2.7 Çilê Havînê (Yaz Gündönümü)

13. Dolma Sersala Havînê: Yaz Dolması (Asma Yaprağı)

• Hawar: Yapraqên Tijîkirî / Dolmê Pelê Mêwê
• TR: Pirinç ve bitki ile doldurulmuş asma yaprağı
• Malzemeler: Genç asma yaprağı (Pelê Mêwê), pirinç, kıyma kuzu, maydanoz, nane, domates, limon suyu (Ava Lîmonê), zeytinyağı, biber.
• Hazırlanış: Yapraklar haşlanır. İç: pirinç + kıyma + bitkiler karıştırılır. Yapraklar sarılır, tencerede katlanır (taban kuzu kaburgalarıyla döşenir), limon-su ile kaplanır, üstüne tabakla bastırılarak 1,5 saat dinlenir.
• Çolemêrgê varyantı: Limon suyu yerine nar ekşisi.

---

3. LALÎŞ HAC YEMEKLERİ

Lalîş’te hacılar ve bayram. Hac yemekleri geleneksel olarak Lalîş türbesinin mutfağında hazırlanır, yerel malzemelerden sade, saf yemekler (ekmek, pirinç, baklagiller, zeytinyağı). · Foto: Levi Clancy · Lisans: CC BY-SA 4.0 · Kaynak: Wikimedia Commons

14. Simat: Kutsal Hac Yemeği

• Hawar: Simat (Arapça سماط, “sofra”)
• TR: Lalîş hacılarının topluluk yemeği
• İçerik: Pilav + pişirilmiş boğa eti (bkz. §2.1) + Sîmel ekmeği + salata (Marûl YOK, yalnızca maydanoz, taze soğan, turp).
• Ritüel: Hacılar yere sofra etrafında otururlar, Baba Çawûş Bismê Xwedê söyler, sonra birlikte yenir. Dua öncesi kimse başlayamaz, kimse sol elle ekmek koparamaz.
• Kaynak: Açıkyıldız 2010:104

15. Av-Kaniya Spî: Beyaz Pınar Suyu

• Hawar: Ava Kaniya Spî / Ava Zemzem (halk etimolojik olarak Zamzam’dan)
• TR: Lalîş kutsal pınar suyu
• Kullanım: Şifa içeceği, vaftiz ritüeli (Mor-Kirin), adak olarak. Şişelerde eve getirilir. Damlaları hasta yatağına.

16. Hênika Berf: Kar Suyu (Çilê Zivistanê)

• Hawar: Hênika Berf / Berfa Pîroz
• TR: Şifa içeceği olarak eritilmiş kar
• Kullanım: Kışın ilk karı tencerelerde toplanır, yavaşça eritilir. Su şifalı sayılır, özellikle göz hastalıkları ve uzun yürüyüş sonrası.

---

4. GEÇİŞ RİTLERİ: DÜĞÜN, DOĞUM, YAS

4.1 Düğün (Dawat)

17. Heriise: Düğün Lapası

• Hawar: Heriise / Harisa / Herîse
• TR: Bulgur-kuzu lapası (12+ saat pişirilmiş)
• Malzemeler: 1 kg sert buğday (veya kaba bulgur), 1 kg kuzu/koyun (kemikli), 3 büyük soğan, tereyağı (Nivîşk), tuz, kimyon (Zîre), tarçın (Darçîn), çörekotu (Reşke).
• Hazırlanış: Kuzu + buğday + su + soğan gece boyunca (12-15 saat!) en kısık ateşte kaynar. Ahşap kaşıkla sürekli dövülür, lapa kıvamı oluşana kadar, et tamamen lif lif dağılır. Üstüne eritilmiş tereyağı ve tarçınla servis edilir.
• Sembolizm: Uzun hazırlanış süresi = evliliğin sabrı ve dayanıklılığı. Bazı bölgelerde damat tencerede oturur ve birlikte döver.
• Kaynak: Allison 2001:81, Bahzani.net

18. Qelî / Qelî-Heriise: Konserve Yağlı Et (Düğün Stoğu)

• Hawar: Qelî (bölgesel Qawirme)
• TR: Kendi yağında konserve kuzu, VARYANT: yalnızca koyun yağı!
• Hazırlanış: Kuzu küçük küplerde kendi yağında 4 saat pişirilir, sonra toprak kaplarda eritilmiş koyun yağı ile mühürlenir, ÖNEMLİ: domuz değil, koyun/kuzu yağı (Bezê Berx)! Aylarca saklanır. Düğün aileleri böylece refahı gösterir.

19. Pilavê Dawatê: Düğün Pilavı

• §4 gibi ama berberis (Şinghêr/Zerê) ve kavrulmuş çam fıstığı (Çêrş) ile.

20. Şîrîn û Şekir: Tatlı Dağıtımı

• Birîna Sûr sırasında (gelin götürme ritüeli): bonbonlar, kuru kayısı, ceviz çiftin üzerine atılır, tatlılık ve doğurganlık sembolü.

---

4.2 Doğum

21. Pelûda Şîrê Dayikê: Loğusa Güçlendiricisi

• Hawar: Pelûd / Pelûd-Şîrîn (doğum varyantı)
• TR: Tereyağı ve ballı kavrulmuş un
• Hazırlanış: Kavrulmuş buğday unu + sıcak tereyağı + bal + tarçın + ceviz, doğumdan 7 gün sonra annenin güçlenmesi için lapa. Süt üretimini uyarmalı.

22. Şîr û Birinc: Sütlü Pirinç

• Hawar: Şîr û Birinc / Mahlebî
• TR: Tatlı sütlaç (çocuk vaftizi-Mor-Kirin)
• Malzemeler: Tam yağlı süt, yuvarlak pirinç, şeker, mastik (Misqe / Mestî), antepfıstığı, gül suyu (Ava Gulê).
• Hazırlanış: Pirinç sütte 1 saat kaynar, şeker eklenir, mastik karıştırılır, antepfıstığı ile soğuk servis edilir.

---

4.3 Yas (Şîn / Pirsa)

23. Kutilk: Yas Köfteleri

• Hawar: Kutilk / Kûtilk (güney formu: Kibbeh)
• TR: Doldurulmuş bulgur-kuzu köfteleri (yas yemeği)
• Malzemeler: Dış kabuk: İnce bulgur (Savara Hûr) + kıyma (öğütülmüş) + tuz + biber + kimyon, hamura yoğrulur. İç: kavrulmuş kıyma + soğan + çam fıstığı + maydanoz + nar ekşisi.
• Hazırlanış: Hamur topu elde içi boş top yapılır, iç konur, kapatılır, damla gibi şekillendirilir. Kaynar suda veya et suyunda (bazıları kızartır) pişirilir.
• Yas bağı: Defin sonrası klasik yemek, çünkü hazırlık ortak (aile kadınları birlikte oturur, köfte yapar, yası ve özeni birleştirir).
• Kaynak: Bahzani.net, Sincar Yemek Koleksiyonu 2019

24. Şorbeya Şînê: Yas Çorbası

• Hawar: Şorbeya Şînê / Şorbeya Reş
• TR: Siyah mercimek çorbası (yas)
• Malzemeler: Siyah mercimek (Nîska Reş), soğan, kimyon, et yok.
• Sembolizm: Vejetaryen (yoksunluk), siyah renk = yas.

25. Helva-Mirîya: Ölü Helvası

• Definden 40 gün sonra: kadınlar helva pişirir ve komşulara dağıtır (“ölen ahirette tatlılık bulsun diye”). Kaynak: Spät 2018:127.

---

5. GÜNLÜK MUTFAK

Kürt dolması (doldurulmuş sebze). Êzîdî günlük mutfağı genel Kürt-Irak mutfağıyla birçok temeli paylaşır: pirinç, bulgur, kuzu/koyun, yoğurt, patlıcan, domates, taze bitkiler, ilgili kutsal yemek kurallarına uyarlanmış. · Lisans: Public Domain · Kaynak: Wikimedia Commons

5.1 Pirinç ve Baklagiller

26. Pilav / Pilavê Sade: Sade Pirinç

• Hawar: Pilav / Birincê Sade
• TR: Tereyağlı pirinç (standart yan yemek)
• Pirinç tereyağında taneler şeffaflaşana dek kavrulur, iki misli su/et suyu ile pişirilir.

27. Birinc bi Şîr: Sütlü Pirinç

• Tatlı sütlaç (kahvaltı).

28. Nîsk: Mercimek Yahnisi

• Hawar: Nîska Sor (kırmızı mercimek) / Nîska Spî (sarı)
• Mercimek, soğan, domates, kimyon, sarımsak.

29. Mêşewa: Mercimek-Pirinç (Mücadere Varyantı)

• Hawar: Mêşewa / Mucadere
• Pirinç + kahverengi mercimek + karamelize soğan.

30. Genimê Kelandî: Pişirilmiş Buğday

• Tam buğday, yoğurtla: çok eski yemek.

31. Bulgurê Goştî: Etli Bulgur

• Kaba bulgur + kuzu eti + domates + soğan.

32. Kelle Paça: Kelle-Paça Çorbası

• Hawar: Kelle Paça / Serpê
• TR: Koyun kellesi ve ayaklarından çorba
• Malzemeler: Koyun kellesi (Sere Pez), 4 koyun ayağı, sarımsak, limon, sirke (Sirke), kimyon.
• Hazırlanış: Kelle alazlanır (tüyler yakılır), ayaklar kazınır. Sarımsak ve tuzla 6-8 saat etle kemikten ayrılana kadar kaynar. Beyin ayrı servis edilir, bir delikatese sayılır ve en yaşlı misafire sunulur.
• Vesile: Kış kahvaltısı, düğün sabahı (damadın güçlenmesi).

---

5.2 Et Yemekleri

33. Goştê Berx ya Sêl: Sêl’den Kuzu (Demir Levha)

• Kuzu ince dilimlerde, sıcak demir levhada kısa, sumakla.

34. Kebabê Kurdî: Şiş Kebap

• Kuzu kıyma soğan, maydanoz, sumak, kırmızı toz biberle, şişlerde odun kömürü üzerinde.

35. Tişkebab: Şaşlık Tarzı

• Yoğurt + sarımsak + biber ile marine edilmiş kuzu küpleri.

36. Tepsî: Tepsi Kuzusu

• Hawar: Tepsî / Sînî
• Kuzu + patates + patlıcan + domates, tepside katlı domates salçası ile, odun fırınında (Tendûr) pişirilir.

37. Pîrzola: Kuzu Pirzolaları

• Zeytinyağı, limon, kekik marinasıyla: ızgarada.

38. Mîqirme / Qawirme: Konserve Yağ Eti

• §18’e bkz (Qelî).

39. Şîvê Kebab: Patlıcan + Kıyma Şişi

• Patlıcan dilimleri, aralarında kıyma topları, fırında.

40. Goştê Bizinê: Keçi Eti

• Sincar spesyalitesi, domates ve nar ekşisi ile.

---

5.3 Sebzeler ve Yahniler

41. Dolma: Doldurulmuş Sebzeler

• Hawar: Dolme / Yapraq
• Asma yaprağı, biber, domates, patlıcan, kabak: pirinç/etle doldurulur.
• Êzîdî varyantı: şekersiz (Türk usulünden farklı).

42. Bademcanê Tijîkirî: Doldurulmuş Patlıcan

• Hawar: Bacanê Tijî / Bademcan Dolme

43. Sebzeyê Tirş: Ekşi Sebze Tavası

• Pazı, ıspanak, sumak, soğan, sarımsak: kısa kavrulmuş, mercimekli bulgurla yanında.

44. Fasoliya bi Goşt: Etli Fasulye

• Beyaz fasulye + kuzu + domates + soğan. (Bazı ailelerde siyah fasulye tabudur, bkz. §1.)

45. Şorbeya Beyaz: Beyaz Yoğurt Çorbası

• Yoğurt + yumurta + un + bulgur + nane.

46. Yexne: Yahni

• Kuzu + sebze (mevsimsel) + nohut + domates.

47. Bamye: Bamya Yahnisi

• Bamya (Bamye), kuzu, domates, limon suyu.

48. Kelm-Tirşî: Lahana Turşusu Sarması

• Fermente beyaz lahana (Kelma Tirş) ile dolma varyantı, kış stoğu.

---

5.4 Yumurta ve Kahvaltı

49. Hêkê û Pîvaz: Soğanlı Yumurta

• Klasik kahvaltı: soğan tereyağında kavrulur + üstüne yumurta.

50. Hêka Bi Goşt: Kuzu Kıymalı Yumurta

• Kıyılmış kuzu + yumurta + sarımsak.

51. Çîlik / Çîlkê: Peynirli Yumurta

• Yumurta beyaz peynir parçaları + domates ile.

52. Sucuk: Kuru Sucuk

• Burada: sarımsaklı ve çemenli kuzu sucuğu.

---

6. EKMEK KÜLTÜRÜ (NAN: KUTSAL)

Tandır (toprak fırın) ekmeği, Irak. Êzîdîlikte ekmek (nan) kutsal sayılır, yeminler ve küçük ritüeller ekmek üzerine yapılır ve ekmeği atmak veya üzerine basmak tabudur. · Lisans: CC BY-SA 4.0 · Kaynak: Wikimedia Commons

Êzîdî geleneğinde ekmek asla yalnızca yiyecek değildir: saflığın taşıyıcısıdır. Kadınlar her sabah Sêl veya Tendûr’da taze pişirir.

53. Nanê Sêlê: Sêl Ekmeği

• Hawar: Nanê Sêlê / Lavaş
• TR: Demir levhada ince yufka ekmeği
• Un, su, tuz, maya yok. 2 mm ince, dev (60 cm çap), saniyelerde pişer. Rulo olarak saklanır.

54. Nanê Tendûrê: Tandır Ekmeği

• Hawar: Nanê Tendûr / Saca
• Toprak tandırın sıcak iç duvarına yapıştırılır, kabarcıklı pişer.

55. Nanê Garis: Darı Ekmeği

• Sincar dağ bölgesi: darı + buğday karışım unu.

56. Nanê Genimê Reş: Siyah Buğday Ekmeği

• Tam tahıl çavdar karışımı, kışın.

57. Sîmel: Kutsal Lalîş Ekmeği (bkz. §5)

58. Kuluçe / Kulîçe: Tatlı Bayram Ekmeği

• Hurma dolgulu, anason ve susam, Çarşemiya Sor’a.

59. Çörek / Çorek: Yumuşak Ekmek Somunu

• Çörekotu, susam, anason ile, diasporada sık.

60. Nanê Sêbêr: “Gölge Ekmeği”

• Gölgede kurutulan ekmek: yol azığı, haftalarca dayanır.

---

7. SÜT ÜRÜNLERİ VE PEYNİR ÇEŞİTLERİ

Kürt yoğurdu (Mast). Yoğurt, ayran (dew) ve taze peynir (penîr) kırsal Êzîdî beslenmesinin temel direkleridir; her gün koyun ve keçi sütünden yapılır. · Lisans: CC BY-SA 4.0 · Kaynak: Wikimedia Commons

61. Mast: Yoğurt

• Hawar: Mast / Mastî
• Tam yağlı süt, eski yoğurtla mayalanır: temel besin, her yemekte.

62. Dew / Doxewa: Ayran İçeceği

• Hawar: Dew / Dau / Çelpe (bölgesel)
• Yoğurt + su + tuz + nane çırpılır, serinletici (yaz içeceği).

63. Nivîşk: Tereyağı

• Berraklaştırılmış tereyağı (Ghee) koyun sütünden çırpılır.

64. Çortan: Kurutulmuş Yoğurt

• Hawar: Çortan / Kişk / Kashk
• Yoğurt bulgurla mayalanır, sert toplara kurutulur, kış stoğu. Suya çözülür → çorba tabanı.

65. Penir: Peynir (Toplu Ad)

• Hawar: Penîr / Penîrê
• Penîrê Şîn: Koyun küflü peyniri (meşe ağacı küfü ile).
• Penîrê Berx: genç kuzu süt taze peyniri.
• Penîrê Şanidîn / Penîrê Şangal: Sincar spesyalitesi: çörekotlu ve sumaklı koyun peyniri (koyun derisi torbada/Meşk olgunlaştırılır).
• Penîrê Nehrê: Çoban sert peyniri, salamurada.
• Penîrê Topê: Sarımsaklı ve yabani bitkili top peyniri (Bahzani).

66. Lor / Lorik: Lor (Lor stili)

• Peynir suyundan elde edilir, hafif, çoğunlukla kahvaltıda ballı.

67. Kerê / Kerê Reş: Tütsülü Peynir

• Meşe dumanında kurutulur: Dağ Êzîdî geleneği.

68. Tarxana: Kuru Çorba Karışımı

• Yoğurt + un + domates + biber, kırıntıya kurutulur, kış çorba tabanı.

---

8. TATLILAR VE ŞEKERLEME

Baklava: düğünlerde ve bayramlarda sevilen. Êzîdî tatlıları Mezopotamya-Osmanlı geleneğinden beslenir: baklava, helva, hurma, dut şurubu (dûşab) ve pekmez. · Lisans: CC BY-SA 4.0 · Kaynak: Wikimedia Commons

69. Helva: Susam Tatlısı

• §7’ye bkz. Varyantlar: Helva Spî (beyaz, tahin tabanlı), Helva Reş (karamel ve cevizle), Helva Şîranî (antepfıstığıyla).

70. Baqlawa Şingalî: Sincar Baklavası

• Hawar: Baqlawa / Baklawa Şangal
• Yufka hamuru, ceviz-antepfıstığı dolgu, bal-gül suyu şurubu. Sincar varyantı daha fazla cevizli, Türk usulünden daha az tatlı.

71. Kadayîf: Tel Kadayıf

• Rendelenmiş hamur cevizli dolgu, şurup.

72. Pelûd / Pelûda Şîrîn: Tatlı Un (bkz. §10)

73. Xawora / Xewora: Sincar Tatlısı

• Hawar: Xawora / Xewora (Bahzani telaffuzu)
• TR: Hurma-tahin-ceviz şekerlemesi
• Malzemeler: Çekirdeği çıkarılmış hurma (Xurma), tahin (Tehîn), ceviz çekirdekleri (Gûz), anason (Banîs), susam tohumları.
• Hazırlanış: Hurma tahinle ezilir, ceviz çekirdekleri ince doğranır, hepsi anason ile karıştırılır. Toplara şekillendirilir, susamda yuvarlanır. Sincar düğün tatlısı.
• Kaynak: Bahzani.net Tatlılar, Sincar Yemek Koleksiyonu 2019

74. Konjk: Bahzani Spesyalitesi

• Hawar: Konjk / Konjqe (Bahzani-Bashiqa)
• TR: Pirinç unu, kayısı ve gül suyundan tatlı puding
• Malzemeler: Pirinç unu (Ardê Birinc), süt, şeker, kayısı pulpu (Pelîda Qeysî), gül suyu (Ava Gulê), doğranmış badem.
• Hazırlanış: Süt + pirinç unu + şeker pudinge pişirilir, kayısı pulpu karıştırılır, gül suyu ile kokulandırılır, soğuk servis edilir.
• Vesile: Bahzani düğünleri, doğum günleri.

75. Qeyîsî bi Bademê: Bademli Kayısı

• Kuru kayısı, badem ezmesi dolgu ile, şurupta.

76. Reçel: Reçeller

• Reçela Hinarê: Nar reçeli.
• Reçela Gûzê: Yeşil ceviz kabuğu reçeli (genç cevizler, tüm meyve konserve).
• Reçela Bademê: Badem çiçeği reçeli.

77. Mast û Hingiv: Yoğurt ve Bal

• Basit: yoğurt + dağ çiçek balı + ceviz.

78. Şîrazî / Mehlebi: Mastikli Puding

• Sütlü pirinç + mastik + antepfıstığı.

---

9. İÇECEKLER

Çaydanlıktan çay dökme: çay Êzîdî bölgesindeki en önemli günlük ve misafirperverlik içeceğidir; ayrıca yazın yoğurt-su (dew/ayran) ve nar ile dut suyu. · Lisans: CC BY-SA 4.0 · Kaynak: Wikimedia Commons

9.1 Çay

79. Çay: Siyah Çay (Kürt-stili güçlü)

• Hawar: Çay
• Hazırlanış: Çift çaydanlık (Çaydanlik): alt su kaynar, üst çaydanlık dökme çay yapraklarıyla buharda demlenir. Çok güçlü, lale bardaklarda (Stîkanê Çayê), sıcak, 2-3 küp şeker ile. Çaya asla süt koyma (bu Êzîdî görgüsünde Türk/Avrupa hatası olur).

80. Çaya Cetir: Kekik Çayı

• Yabani kekik (Cetir/Zatar), şifalı (bkz. Halk Hekimliği belgesi).

81. Çaya Pîng / Mêwjik: Nane Çayı

• Taze veya kuru nane.

82. Çaya Hinarê: Nar Çayı

• Nar kabukları kurutulmuş, çok ekşi: mide sorunlarına karşı.

9.2 Süt İçecekleri

83. Dew: Ayran (bkz. §62)

84. Şîrê Sar: Soğuk Süt

• Koyun sütü, yazın kuyudan soğutulur.

9.3 Sular ve Şuruplar

85. Şerbet: Şurup İçecekler

• Hawar: Şerbet / Şîranî
• Şerbeta Hinarê: Sulu nar şurubu.
• Şerbeta Gulê: Gül şurubu.
• Şerbeta Demîrhindî: Demirhindi şurubu (Sincar).
• Şerbeta Lîmonê: Naneli limon şurubu.

9.4 Alkol (dini olarak TABU DEĞİL!)

86. Mey: Şarap

• Hawar: Mey / Şerab / Bade
• TR: Şarap (ritüel ve günlük)
• Kullanım: Şarap dini olarak izinlidir ve hatta ritüel olarak kullanılır, Şêx Lalîş’teki toplanma bayramında şarap sunar (Allison 2001:74, Açıkyıldız 2010:103). Bu Êzîdî kültürünü İslam’dan açıkça ayırır. Cejna Şêxadî ve Cejna Cemaiyê ritüel şarap içimini bilir.
• Üretim: Kutsal bağların üzümlerinden (Tirî) geleneksel Lalîş şarabı, üzüm çeşitleri çoğunlukla otokton (örn. Mirayî).

87. Erq: Anason Damıtık (Sincar tarzı)

• Hawar: Erq / Araq
• TR: Berrak anason rakısı (Arak/Ouzo ile akraba)
• Üretim: Üzüm veya hurmadan damıtılır, anason ile distile edilir. Sincar’da erkek meclislerinde içilir.

88. Mey Tirî Reş: Siyah Üzüm Şarabı

• Sincar dağ bölgesi.

89. Bira / Mey Garis: Darı Birası (nadir, arkaik)

• Spät 2018:114 söz ediyor: hemen hiç yapılmıyor.

9.5 Ritüel-içilmez

90. Ava Kaniya Spî (bkz. §15): günlük anlamda “içecek” değil, ama şifa içeceği.

---

10. BAHARATLAR VE AROMATİKLER

Labneh, sumak ve naneli fırınlanmış havuç. Sumak (sumaq), kimyon, kişniş, karabiber ve taze nane Êzîdî mutfağının en çok kullanılan aromatikleri arasındadır. · Lisans: CC0 · Kaynak: Wikimedia Commons

Hawar	TR
Sumaq	Sumak (ekşi, kırmızı), hemen her yemekte
Zîre	Kimyon
Bihar	Yenibahar
Reşke	Çörekotu (Nigella)
Darçîn	Tarçın
Hindiba	Zerdeçal (bugün çoğunlukla renklendirici)
Banîs	Anason
Cetir / Zatar	Kekik (ayrıca sumak + susam karışımı Zatar olarak)
Pîng	Nane
Şîvît	Dereotu
Bexdenûs	Maydanoz
Gîya / Riyan	Kişniş
Sîr	Sarımsak
Pîvaz	Soğan
Çelem	Taze soğan
Sîrim	Çiğdem / Yabani pırasa
Bibar	Biber (toz/Taze)
Bibara Sor	Acı biber / Kırmızı biber
Helbî	Çemen (Sucuk!)
Rûnê Nivîşk	Sade tereyağı
Zeyta Zeytûnê	Zeytinyağı (ritüel!)
Rûnê Kunêr	Susam yağı
Rûnê Tov-Kundir	Kabak çekirdeği yağı (bazı bölgelerde kutsal)
Sirke	Sirke
Rûbê Hinarê	Nar ekşisi
Dibsê Tirî	Üzüm pekmezi
Hingiv	Bal (kutsal)
Tehîn	Tahin

---

11. BÖLGESEL VARYANTLAR

11.1 Sincar (Şingal): Irak/Suriye Sınırı

• Karakteristik: Daha fazla hurma, susam, tahin (çöl yakınlığı). Buğdaya alternatif olarak darı. Koyun eti baskın.
• Spesyaliteler: Xawora (§73), Erq (§87), Penîrê Şangal (§65), Pelûda Reş (§10), Sincar baklavası (§70).

11.2 Şêxan ve Lalîş (Irak: Şêxan İlçesi, Ninova Vilayeti)

• Karakteristik: Ritüel sertlik, balık tabusu, çok ekmek kültü.
• Spesyaliteler: Sîmel (§5), Simat (§14), kutsal su ritüelleri.

11.3 Bahzani ve Bashiqa (Irak ortodoks Êzîdîler, daha laik)

• Karakteristik: Akdeniz etkileri, daha çok zeytin, daha çok peynir, Sufi etkileri.
• Spesyaliteler: Konjk (§74), Penîrê Topê (§65), özel zeytinyağı üretimi.

11.4 Çolemêrg / Hakkari (Türkiye, Dağ stili)

• Karakteristik: Limon yerine nar ekşisi, çok sayıda yabani bitki, av eti.
• Spesyaliteler: Nar ekşili dolma, av eti Yexne.

11.5 Tur Abdin / Mardin’den Êzîdîler (Türkiye)

• Karakteristik: Süryani Ortodoks mutfağına yakınlık, bulgur baskın.

11.6 Aparan ve Ermenistan Diasporası

• Karakteristik: Kuzu şişler (krş. Khorovats), ama Êzîdî-özgü fasulye-tabusu yok.
• Spesyaliteler: Cahcahi (çemenli peynir), Tan (Doxewa varyantı), Lavaş (Sêl ekmeği).

11.7 Krasnodar / Stavropol Diasporası (Rusya-Êzîdî)

• Karakteristik: Rus etkileri, Pelmeni’ye benzer Kutilk varyantları, bazı evlerde Mast yerine Smetana.

11.8 Tiflis / Gürcistan Diasporası

• Karakteristik: Kutilk’e Khinkali etkisi, çok kişniş, Gürcü baharatları.

11.9 Almanya Diasporası (Aşağı Saksonya: Celle, Hannover)

• Karakteristik: Alman malzemelere uyum, ama tabuların tutarlı korunması (Marûl, domuz). Kuzu eti çoğunlukla zor bulunur → ikame: Türk kasaplarından koyun eti. Sîmel ekmeği aile buluşmalarında getirilen Lalîş suyu ile pişirilir (en azından sembolik olarak).

---

12. GÖRGÜ VE MİSAFİRPERVERLİK

12.1 Misafir Karşılama

1. Su ve Sandalye: Misafir önce su/çay alır, asla boş karşılanmaz.
2. Çay + Şîrîn: Tepside küçük tatlılarla (bonbon, hurma, ceviz) çay.
3. Sofra / Sifre: Yerde sofra örtüsü, misafir girişe dönük oturur (şeref yeri).
4. Sıra: Önce baba/yaşlı ekmek alır, sonra diğerleri.
5. Nan û Xwê: Seninle ekmek ve tuz paylaşan dokunulmazdır.

12.2 Tabu Davranışlar

• Asla sol elle ekmek koparma (sol = kirli, Khidir-Melek hakareti).
• Ekmek kırıntılarını asla atma: topla, yak veya kuşlara ver.
• Suyu ateşe dökme.
• Yemekler hakkında “kötü ağızla” konuşma (sofrada kavga yok).
• Salata (Marûl) asla sunma, asla sofraya koyma, yenmeyecek olsa bile.

12.3 Dini Yemek Kuralları

• Pîr/Şêx çoğunlukla ayrı veya başucunda yer, önce kendisi alır.
• Faqra (asketler) ritüel-saf yer, kendi kapları, yabancı kesimden et yok.
• Oruçta (Aralık Êzî-orucu, Mîrza/Mîr-orucu): 3 gün et, süt, şarap yok.

12.4 Düğün / Yas

• Düğün: 3-7 gün bayram ziyafeti, merkezi yemek Heriise.
• Yas (Şîn): 40 gün bayram yemeği yok, vejetaryen yas çorbaları (§24), 40. günde Helva-Mirîya (§25).

12.5 Pazar (Roja Yekşemê)

• Lalîş ve ortodoks ailelerde Çarşamba (Çarşem) en önemli haftalık gün sayılır, bazı aileler Çarşamba günleri et yemez (Çarşemiya Sor hazırlığı). Pazara özgü gelenek: bazı ailelerde (Şêxan) Pazarları özellikle pirinç ve yoğurt yenir, çünkü Pazar Güneşin (Şêx Şems) günüdür (Allison 2001:65).

---

13. TOPLAM İNDEKS (80+ madde)

Nr.	Hawar	TR	Kategori
1	Nan	Ekmek	Kutsal
2	Av	Su	Kutsal
3	Xwê	Tuz	Kutsal
4	Agir	Ateş	Kutsal
5	Hêkên Sor	Kırmızı Yumurta	Çarşemiya Sor
6	Sawûka Sersalê	İlkbahar 7 Bitkili Çorba	Çarşemiya Sor
7	Goştê Ga	Boğa Kurban Eti	Çarşemiya Sor / Lalîş
8	Pilavê Sersalê	Yeni Yıl Pilavı	Çarşemiya Sor
9	Sîmel	Kutsal Lalîş Ekmeği	Hac
10	Berat	Kutsanmış Kil Hapları	Hac
11	Helva Lalîş	Lalîş Susam Tatlısı	Cejna Cemaiyê
12	Şerxoş	Nar-Kuzu Yahnisi	Roja Êzî
13	Nanê Rojiyê	Oruç Ekmeği	Roja Êzî
14	Pelûda Reş	Siyah Hamur Tatlısı	Eyda Xidir
15	Wişk û Tirş	Kuru Meyve Kâsesi	Eyda Xidir
16	Berfika Mast	Yoğurt İlkbahar Çorbası	Cejna Belindê
17	Dolma Pelê Mêwê	Asma Yaprağı Dolması	Yaz
18	Simat	Hac Yemeği	Lalîş
19	Ava Kaniya Spî	Kutsal Pınar Suyu	Lalîş
20	Hênika Berf	Kar Şifa Suyu	Çilê Zivistanê
21	Heriise	Düğün Bulgur Lapası	Düğün
22	Qelî	Konserve Kuzu	Stok
23	Pilavê Dawatê	Düğün Pilavı	Düğün
24	Şîrîn û Şekir	Tatlı Atma	Düğün
25	Pelûda Şîrê Dayikê	Loğusa Güçlendiricisi	Doğum
26	Şîr û Birinc	Sütlaç	Mor-Kirin
27	Kutilk	Bulgur Köfteleri	Yas
28	Şorbeya Şînê	Siyah Mercimek Çorbası	Yas
29	Helva-Mirîya	Ölü Helvası	40. Gün-Yas
30	Pilav	Tereyağlı Pirinç	Günlük
31	Birinc bi Şîr	Sütlü Pirinç	Kahvaltı
32	Nîsk	Kırmızı Mercimek	Günlük
33	Mêşewa	Mercimek-Pirinç	Günlük
34	Genimê Kelandî	Pişirilmiş Buğday	Günlük
35	Bulgurê Goştî	Etli Bulgur	Günlük
36	Kelle Paça	Koyun Kelle Çorbası	Kış/Düğün
37	Goştê Berx ya Sêl	Sêl Kuzusu	Günlük
38	Kebabê Kurdî	Şiş Kebap	Bayram/Günlük
39	Tişkebab	Şaşlık	Günlük
40	Tepsî	Tepsi Kuzusu	Pazar
41	Pîrzola	Kuzu Pirzola	Günlük
42	Şîvê Kebab	Patlıcan-Kıyma Şişi	Günlük
43	Goştê Bizinê	Keçi Eti	Sincar
44	Dolma	Doldurulmuş Sebzeler	Günlük/Bayram
45	Bacanê Tijî	Doldurulmuş Patlıcan	Günlük
46	Sebzeyê Tirş	Ekşi Sebze Tavası	Günlük
47	Fasoliya bi Goşt	Etli Fasulye	Günlük
48	Şorbeya Beyaz	Yoğurt Çorbası	Günlük
49	Yexne	Yahni	Günlük
50	Bamye	Bamya Yahnisi	Günlük
51	Kelm-Tirşî	Lahana Turşu Sarması	Kış
52	Hêkê û Pîvaz	Soğanlı Yumurta	Kahvaltı
53	Hêka bi Goşt	Kuzulu Yumurta	Kahvaltı
54	Çîlik	Peynirli Yumurta	Kahvaltı
55	Sucuk	Kuru Sucuk	Günlük
56	Nanê Sêlê	Sêl Ekmeği (Lavaş)	Günlük
57	Nanê Tendûrê	Tandır Ekmeği	Günlük
58	Nanê Garis	Darı Ekmeği	Sincar
59	Nanê Genimê Reş	Çavdar Ekmeği	Kış
60	Kuluçe	Tatlı Bayram Ekmeği	Çarşemiya Sor
61	Çörek	Yumuşak Ekmek Somunu	Günlük
62	Nanê Sêbêr	Gölge Ekmeği (Azık)	Yolculuk
63	Mast	Yoğurt	Günlük
64	Dew	Ayran	Yaz
65	Nivîşk	Tereyağı	Günlük
66	Çortan	Kuru Yoğurt	Kış stoğu
67	Penîrê Şîn	Küflü Peynir	Spesyalite
68	Penîrê Berx	Kuzu Süt Taze Peyniri	Günlük
69	Penîrê Şangal	Sincar Peyniri	Sincar
70	Penîrê Nehrê	Çoban Salamura Peyniri	Dağ
71	Penîrê Topê	Top Peynir	Bahzani
72	Lor	Lor	Kahvaltı
73	Kerê Reş	Tütsülü Peynir	Dağ
74	Tarxana	Kuru Çorba Karışımı	Kış stoğu
75	Helva	Susam Tatlısı	Günlük/Yas
76	Baqlawa Şingalî	Sincar Baklavası	Bayram
77	Kadayîf	Tel Kadayıf	Bayram
78	Pelûda Şîrîn	Tatlı Kavrulmuş Un	Bayram
79	Xawora	Hurma-Tahin Şekerlemesi	Sincar/Düğün
80	Konjk	Pirinç Unu Kayısı Puding	Bahzani
81	Qeyîsî bi Bademê	Bademli Kayısı	Bayram
82	Reçela Hinarê	Nar Reçeli	Stok
83	Reçela Gûzê	Yeşil Ceviz Reçeli	Stok
84	Mast û Hingiv	Yoğurt-Bal	Kahvaltı
85	Şîrazî / Mehlebi	Mastikli Puding	Tatlı
86	Çay	Siyah Çay	Her Gün
87	Çaya Cetir	Kekik Çayı	Hekimlik
88	Çaya Pîng	Nane Çayı	Günlük
89	Çaya Hinarê	Nar Kabuğu Çayı	Hekimlik
90	Şîrê Sar	Soğuk Koyun Sütü	Yaz
91	Şerbeta Hinarê	Nar Şurubu	Bayram
92	Şerbeta Gulê	Gül Şurubu	Bayram
93	Şerbeta Lîmonê	Naneli Limon Şurubu	Yaz
94	Mey	Şarap (ritüel!)	Lalîş/Bayram
95	Erq	Anason Rakısı	Sincar
96	Mey Tirî Reş	Siyah Üzüm Şarabı	Sincar
97	Bira Garis	Darı Birası (arkaik)	tarihsel

Toplam: 97 madde.

---

KAYNAKLAR VE LİTERATÜR

• Açıkyıldız, Birgül (2010): The Yezidis. The History of a Community, Culture and Religion. I.B. Tauris, Londra., Yemek sosyolojisi s.99-108.
• Allison, Christine (2001): The Yezidi Oral Tradition in Iraqi Kurdistan. Curzon Press, Richmond., Düğün/Yas yemekleri s.71-84.
• Spät, Eszter (2018): Hola Hola Tawûsî Melek: The Religion of the Yezidis., Bayram takvimi ve yemek tabuları s.88-127.
• Kreyenbroek, Philip G. (1995): Yezidism, Its Background, Observances and Textual Tradition. Edwin Mellen Press., Sîmel ve Lalîş ritleri s.145-160.
• Kreyenbroek, Philip G. & Rashow, Khalil Jindy (2005): God and Sheikh Adi are Perfect, Sacred Poems and Religious Narratives from the Yezidi Tradition. Harrassowitz, Wiesbaden.
• ezipedia.de: Êzîdî kültür bilgisi wiki’si, “Mutfak ve Yemek Kültürü” bölümü.
• Bahzani.net: Bashiqa/Bahzani-Êzîdî çevrimiçi platformu, Bahzani kadınlarının tarif koleksiyonu.
• AMAR Foundation (2018-2022): Yezidi Cultural Heritage Project, Sincar mültecileriyle görüşmeler, DOHUK kamplarında halk hekimliği ve yemek koleksiyonu.
• Faryma, Şikoyê Hasan (1989): Êzdîyên Kavkazê û Welatê Wan (Aparan/Tiflis), Yemek tariflerini içeren halk bilim cildi.
• Yezidi Cultural Heritage Project (KRG, 2017’den): Şêxan, Sincar, Bahzani’den tarifler.
• Sincar Yemek Koleksiyonu 2019 (özel yayın, AMAR finansmanlı, Khalida Khalil yayını), 120 tarif, çok dilli Sorani/Kurmancî/İngilizce.

---

İlgili makaleler: Din ve Kültür · Bayram Takvimi · Halk Hekimliği ve Doğal Şifa · Folklor Korpusu · Gelenekler